Tuyến metro Long Thành là gì và vì sao được xây dựng cấp bách?
Tuyến metro Long Thành là dự án kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên từ TPHCM đến Trung tâm hành chính TP Đồng Nai và Cảng hàng không quốc tế Long Thành, được triển khai theo cơ chế công trình cấp bách nhằm tạo trục giao thông công cộng xương sống kết nối đô thị hạt nhân với thành phố sân bay tương lai, giảm tải đường bộ và định hình mô hình phát triển đô thị theo giao thông công cộng cho toàn vùng Đông Nam Bộ.
Thông qua Nghị quyết của Chính phủ, UBND TP Đồng Nai được giao triển khai xây dựng công trình cấp bách đối với dự án kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên đến Trung tâm hành chính TP Đồng Nai và Cảng hàng không quốc tế Long Thành theo quy định tại khoản 2 Điều 70 Luật Xây dựng 2025. Điều này đặt dự án metro Long Thành vào nhóm ưu tiên cao nhất về tiến độ, thủ tục và phân công trách nhiệm. Về bản chất, đây không còn là một dự án giao thông đơn lẻ, mà là hạ tầng khung để xây dựng hệ sinh thái giao thông công cộng Đông Nai hiện đại, liên thông với mạng metro TPHCM. Nếu thất bại về tiến độ, bài toán kết nối sân bay Long Thành sẽ rơi vào tình trạng “sân bay quốc tế – đường vào huyện lộ”.
Lựa chọn mô hình đầu tư đối tác công tư (PPP) cho thấy Nhà nước muốn chia sẻ rủi ro với khu vực tư nhân, đồng thời tận dụng nguồn lực xã hội cho một dự án có quy mô lớn. Nhưng khi gắn nhãn “cấp bách”, trách nhiệm giải trình về chất lượng, chi phí và minh bạch cũng tăng lên tương ứng. Vấn đề không còn là có làm hay không, mà là làm nhanh đến đâu mà vẫn bảo đảm an toàn, hiệu quả và niềm tin của người dân.
Quy mô dự án: Xương sống mới của giao thông công cộng Đông Nai
Dự án kéo dài tuyến metro Bến Thành không phải một “nhánh phụ” nhỏ lẻ, mà là một tuyến đường sắt đô thị quy mô vùng. Toàn tuyến dài gần 44 km, tốc độ thiết kế tối đa 120 km/giờ, gồm hai đoạn: từ ga Suối Tiên đến Trung tâm hành chính TP Đồng Nai dài khoảng 7,1 km, và từ Trung tâm hành chính TP Đồng Nai đến sân bay Long Thành dài khoảng 36,4 km. Với chiều dài và tốc độ như vậy, đây là tuyến metro hướng tâm hiếm hoi có thể cạnh tranh về thời gian với ô tô trên cao tốc, nếu tổ chức vận hành hợp lý.
Theo tài liệu dự án, tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 75 nghìn tỉ đồng cho thấy đây là một trong những hạng mục hạ tầng công cộng tốn kém nhất của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam hiện nay. Việc kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên từ TPHCM đến Đồng Nai tạo thêm phương án kết nối, bổ sung cho các tuyến giao thông khác, phù hợp xu hướng phát triển đường sắt đô thị tại các quốc gia trên thế giới. Nói cách khác, metro Long Thành là cơ hội hiếm để Đông Nai nhảy thẳng lên mô hình giao thông công cộng hiện đại, thay vì tiếp tục mở rộng đường cho xe cá nhân rồi lại… tắc.
Quy mô lớn đồng nghĩa độ phức tạp cao: tuyến đi qua nhiều địa phương, nhiều loại đất đai và khu dân cư, đòi hỏi công tác quy hoạch, thiết kế nhà ga, tổ chức đấu nối với các tuyến metro khác phải đồng bộ ngay từ đầu. Nếu xử lý hời hợt, metro có thể biến thành tuyến độc đạo khó kết nối, lãng phí cơ hội tạo mạng lưới giao thông công cộng Đông Nai theo đúng nghĩa.
Lợi ích cho người dân: Từ chuyến bay đến đời sống đô thị hàng ngày
Điểm dễ thấy nhất của metro Long Thành là khả năng rút ngắn hành trình từ trung tâm đô thị đến sân bay. Một tuyến metro tốc độ tối đa 120 km/giờ, nếu được bố trí ga hợp lý và kết nối trực tiếp với nhà ga hành khách, có thể biến quãng đường hơn 30 km từ Trung tâm hành chính TP Đồng Nai đến sân bay Long Thành thành hành trình công cộng nhanh, ổn định và ít rủi ro tắc đường hơn. Khi kết nối với tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên, người dân từ khu trung tâm TPHCM sẽ có thêm lựa chọn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ô tô, taxi hay xe buýt.
Tuy nhiên, lợi ích không dừng ở hành khách đi sân bay Long Thành. Việc kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên từ TPHCM đến Đồng Nai tạo thêm phương án kết nối, bổ sung cho các tuyến giao thông khác, phù hợp xu hướng phát triển đường sắt đô thị tại các quốc gia trên thế giới. Điều đó có nghĩa giao thông công cộng Đông Nai có cơ hội lột xác: hình thành các điểm trung chuyển lớn, phát triển khu dân cư và thương mại theo bán kính đi bộ quanh nhà ga, giảm áp lực lên quốc lộ và cao tốc.
Ở góc độ người dân, tuyến metro Long Thành chỉ thành công khi ba điều kiện cùng được đáp ứng: giá vé hợp lý so với thu nhập, thời gian di chuyển cạnh tranh với phương tiện cá nhân, và khả năng tiếp cận nhà ga thuận tiện bằng xe buýt, xe đạp, đi bộ. Metro không thể chỉ phục vụ khách đi sân bay; nó phải trở thành lựa chọn hàng ngày của cư dân Đồng Nai – TPHCM trong công việc, học tập, giải trí.
Tiến độ cấp bách: Nút thắt nằm ở đâu?
Quyết định xếp dự án vào nhóm công trình cấp bách cho thấy áp lực lớn về thời gian. Theo các bước chuẩn bị, tháng 4-2026, HĐND TP Đồng Nai đã thông qua chủ trương đầu tư theo hình thức PPP; tháng 5-2026, UBND TP Đồng Nai phê duyệt hướng tuyến và vị trí; đến tháng 6-2026, báo cáo nghiên cứu khả thi về bồi thường, hỗ trợ tái định cư cũng được chấp thuận. Trên giấy tờ, các thủ tục khởi động đang diễn ra nhanh.
Nhưng những gì ở phía trước mới là thách thức thực sự. UBND TP Đồng Nai có trách nhiệm tổ chức thực hiện dự án đúng quy định về xây dựng, pháp luật về đầu tư PPP, bảo đảm hiệu quả, chất lượng, an toàn, công khai, minh bạch, không để xảy ra sai phạm. Riêng công tác đền bù, giải phóng mặt bằng phải bảo đảm hài hòa lợi ích người dân, doanh nghiệp, tổ chức và các chủ thể liên quan; không để phát sinh điểm nóng khiếu kiện, an ninh trật tự. Đây là những “điểm nghẽn truyền thống” từng khiến nhiều dự án hạ tầng chậm nhiều năm.
Ở mặt tài chính và quản trị, dự án được yêu cầu rà soát, kiểm tra, đánh giá công khai, minh bạch, khách quan trong lựa chọn nhà đầu tư; bảo đảm năng lực, đáp ứng yêu cầu tiến độ, chất lượng, hiệu quả, đồng thời tối đa lợi ích Nhà nước, hài hòa lợi ích doanh nghiệp, phòng ngừa sai phạm, thất thoát, lãng phí. Câu hỏi đặt ra là bộ máy hiện có đủ nhân lực chuyên môn, kinh nghiệm hợp đồng PPP metro để giữ được kỷ luật tiến độ mà không “nới lỏng” các tiêu chuẩn chất lượng hay minh bạch hay không.
Điều kiện để tuyến metro Long Thành về đích đúng hẹn
Nếu muốn tuyến metro Long Thành kịp đồng hành với sự phát triển của sân bay, cách duy nhất là siết chặt kỷ luật tiến độ nhưng phải đặt an toàn và minh bạch lên trên mọi chỉ tiêu ngắn hạn. Chính phủ đã giao Bộ Tài chính kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện dự án; Bộ Xây dựng hỗ trợ, hướng dẫn UBND TP Đồng Nai và các đơn vị liên quan trong quá trình triển khai bảo đảm chất lượng, an toàn. Trên lý thuyết, đây là “lưới an toàn” giúp dự án không lệch khỏi khung pháp lý.
Tuy nhiên, thành công hay không vẫn phụ thuộc vào ba trụ cột: năng lực điều hành của địa phương, chất lượng nhà đầu tư và nhà thầu, cùng sự đồng thuận của người dân vùng dự án. Nếu công tác giải phóng mặt bằng được làm sớm, đối thoại thẳng thắn, bồi thường hợp lý; nếu lựa chọn nhà đầu tư dựa trên năng lực thực chứng chứ không phải hồ sơ “đẹp”; và nếu thiết kế kỹ thuật chú trọng trải nghiệm người dùng chứ không chỉ tiêu chí kỹ thuật, tuyến metro Bến Thành – Long Thành có thể trở thành hình mẫu giao thông công cộng Đông Nai chứ không phải thêm một bài học về chậm tiến độ.
Cuối cùng, điều người dân cần không phải những khẩu hiệu “cấp bách”, mà là một lịch trình thi công rõ ràng, các mốc hoàn thành minh bạch, kênh thông tin mở và cơ chế giám sát độc lập. Khi đó, mỗi mét ray đặt xuống không chỉ là thép và bê tông, mà là cam kết thực tế rằng đô thị sân bay sẽ gắn liền với giao thông công cộng văn minh, chứ không phải biển xe cá nhân và kẹt xe bất tận.
