Tuyến metro 2A và bước ngoặt cho không gian ngầm thành phố
Metro Hà Nội tuyến 2A là tuyến đường sắt đô thị được quy hoạch đi ngầm dưới các phố Tràng Thi, Hàng Khay, Tràng Tiền và Lê Thánh Tông, tạo trục giao thông công cộng hiện đại bao quanh khu vực phía nam hồ Hoàn Kiếm, đồng thời gắn với hệ thống không gian ngầm thành phố gồm các ga metro, bãi đỗ xe, lối đi bộ và tiện ích công cộng. Hà Nội hiện đang lấy ý kiến cộng đồng về việc cập nhật và bổ sung tuyến 2 và tuyến 2A trong đồ án điều chỉnh quy hoạch cục bộ khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng lân cận. Nói cách khác, đây không chỉ là một dự án hạ tầng Hà Nội đơn lẻ, mà là phần lõi của chiến lược tái cấu trúc giao thông ngầm Hoàn Kiếm gắn với phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD). Việc đưa metro đi thẳng vào trung tâm lịch sử là quyết định dũng cảm, nhưng nếu làm đến nơi đến chốn, nó có thể giúp Hà Nội thoát khỏi vòng luẩn quẩn tắc đường, xe máy và thiếu không gian công cộng chất lượng.
Quy mô 32,51 ha: từ các tuyến phố mặt đất xuống mạng lưới ngầm
Điểm đáng chú ý là quy mô điều chỉnh quy hoạch lên tới khoảng 32,51 ha, thuộc địa giới các phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam. Khu vực nghiên cứu được khoanh bởi các trục Cầu Gỗ ở phía bắc, Hàng Trống phía tây, Hai Bà Trưng phía nam và Lý Thái Tổ – Trần Quang Khải phía đông. Nghĩa là toàn bộ vành đai phố cổ – phố tài chính – không gian văn hóa quanh hồ Hoàn Kiếm sẽ được nhìn lại dưới lăng kính "không gian ngầm thành phố" thay vì chỉ là các mặt đường chia cắt bởi dòng xe. Việc định hướng tuyến 2A đi ngầm dưới Tràng Thi, Hàng Khay, Tràng Tiền, Lê Thánh Tông không đơn thuần chọn đường ngắn nhất, mà chọn đúng những tuyến phố đang chịu áp lực giao thông lớn nhưng lại có mật độ công trình văn hóa, thương mại và hành chính dày đặc. Nếu làm tốt, giao thông ngầm Hoàn Kiếm sẽ trở thành xương sống di chuyển, còn mặt đất được trả lại cho đi bộ và sinh hoạt đô thị.
Không gian ngầm đa tầng: kết nối metro, bãi đỗ xe và người đi bộ
Quy hoạch mới không chỉ vẽ thêm đường ray mà còn tham vọng tổ chức lại một hệ sinh thái không gian ngầm kết nối vận tải, đỗ xe, người đi bộ và tiện ích công cộng. Tại khu vực trụ sở UBND thành phố và vườn hoa Lý Thái Tổ, thành phố nghiên cứu một hệ thống ngầm bốn tầng kết hợp giao thông, bãi đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật và các chức năng công cộng, dịch vụ phù hợp, có kết nối với ga C9 tuyến số 2. Ở khu Nhà hát Lớn và cụm không gian văn hóa – nghệ thuật phía nam, phương án cũng đề xuất tổ chức bốn tầng ngầm gắn với các công trình văn hóa và quảng trường, kèm các tuyến đi bộ ngầm nối khu Tràng Tiền, Nhà hát Lớn và vùng lân cận. Theo tài liệu quy hoạch, "các công trình ngầm được tổ chức tại các khu vực trọng điểm, kết nối với công trình công cộng, quảng trường, công viên, đầu mối giao thông". Nếu các tầng ngầm này được triển khai đúng tinh thần TOD, người dân có thể xuống metro, gửi xe, di chuyển bằng đường đi bộ ngầm đến văn phòng, khu mua sắm hoặc sự kiện văn hóa mà hầu như không phải bước ra làn xe hỗn loạn trên mặt đường.
Tác động tới đô thị và đời sống: cơ hội và điều kiện kèm theo
Về mặt giao thông, cơ quan quản lý đường sắt đô thị khẳng định mục tiêu của các tuyến metro là tăng năng lực vận tải hành khách công cộng, giảm xe cá nhân, giảm áp lực giao thông trên mặt đất và hình thành mạng lưới công cộng hiện đại, thuận tiện. Tuyến Nam Thăng Long – Trần Hưng Đạo của metro số 2, khi gắn với ga C9 và không gian ngầm quanh hồ, sẽ là cầu nối trực tiếp từ phía bắc vào trung tâm. Với việc bổ sung metro Hà Nội tuyến 2A chạy ngầm phía nam hồ Hoàn Kiếm, khu lõi lịch sử – thương mại có cơ hội trở thành một "đô thị đi bộ" thực sự: ít xe máy, nhiều không gian công cộng, phong phú hoạt động văn hóa – kinh tế. Tuy nhiên, đó là cơ hội có điều kiện. Các tài liệu quy hoạch nhấn mạnh việc nghiên cứu kỹ địa chất, kết cấu, tổ chức thi công và tác động đến các công trình hiện hữu trong bối cảnh mật độ xây dựng cao và yêu cầu bảo tồn đặc biệt ở khu hồ Hoàn Kiếm. Nếu khâu kỹ thuật và bảo tồn không được đặt ngang hàng với tham vọng giao thông, tuyến 2A có thể trở thành mối nguy cho di sản hơn là cứu cánh cho tắc đường.
Vì sao Hà Nội phải làm ngay và người dân cần tham gia thế nào?
Tuyến 2A và cả gói dự án hạ tầng Hà Nội quanh hồ Hoàn Kiếm không xuất hiện một cách tùy hứng. Thành phố đang đồng thời xin ý kiến về điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng với tầm nhìn dài hạn, cũng như phương án quy hoạch, kiến trúc, chỉnh trang, tôn tạo, tái thiết và tái cấu trúc không gian khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận. Metro 2A đã được đưa vào Quy hoạch chung Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, nên câu hỏi bây giờ không phải "có làm hay không" mà là "làm theo cách nào" để không phá hỏng cảnh quan nước – cây – kiến trúc đã trở thành ký ức tập thể của người Hà Nội. Từ ngày 7/9 đến 26/9/2026, UBND phường Hoàn Kiếm phối hợp UBND phường Cửa Nam tổ chức lấy ý kiến công khai về phương án điều chỉnh quy hoạch khu vực hồ và vùng lân cận. Người dân không nên đứng ngoài: đây là lúc cộng đồng đòi hỏi minh bạch về hướng tuyến, vị trí ga, giải pháp không gian ngầm và các ràng buộc bảo tồn, thay vì để mọi thứ chỉ diễn ra trong bản vẽ kỹ thuật. Nếu Hà Nội muốn có một giao thông ngầm Hoàn Kiếm văn minh và đáng sống, bản quy hoạch phải phản chiếu tiếng nói của chính những người đang sống, làm việc, đi bộ và yêu khu hồ mỗi ngày.
