Một ngành một phương thức: Cuộc chơi xét tuyển đại học đổi luật
Quy định "một ngành một phương thức" trong xét tuyển đại học 2027 là chủ trương dự kiến cho phép mỗi ngành đào tạo ở các trường chỉ sử dụng duy nhất một cách tuyển sinh trong số tối đa năm phương thức được phép dùng toàn trường, nhằm đơn giản hóa quy trình, thống nhất thang điểm và yêu cầu phương thức đó phải đảm bảo cơ hội cho tất cả thí sinh tham gia xét tuyển. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật nhỏ, mà là bước ngoặt khiến toàn bộ chiến lược chuẩn bị thi đại học của học sinh lớp 12 phải thiết kế lại từ gốc. Về mặt chính sách, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo thông tư sửa đổi quy định tuyển sinh ngày 17/9, lấy ý kiến đến 23/9. Thông tư mới nếu ban hành sẽ có hiệu lực ngay trong năm nay, nghĩa là mùa xét tuyển đại học 2027 là khóa đầu tiên chịu tác động trực tiếp. Các trường vẫn được chọn tối đa 5 phương thức tuyển sinh, nhưng mỗi ngành chỉ gắn với 1 phương thức cố định, không tính tuyển thẳng và cử tuyển. Nói thẳng: thay vì "trải thảm" nhiều cửa vào cho từng ngành, hệ thống đang chuyển sang mô hình ít cửa hơn nhưng yêu cầu rõ ràng hơn.
Tác động thật sự: Ít cửa hơn, áp lực định hướng sớm hơn
Điểm quan trọng nhất của phương thức tuyển sinh mới là việc giảm số cách xét tuyển áp dụng cho từng ngành, từ nhiều xuống một. Điều này làm mất đi thói quen "giăng lưới" nhiều phương án cho cùng một ngành mà học sinh và phụ huynh đã dựa vào nhiều năm. Ví dụ, một ngành Công nghệ thông tin sẽ phải chọn hoặc xét điểm thi tốt nghiệp THPT, hoặc điểm kỳ thi đánh giá năng lực, hoặc học bạ… chứ không thể đồng thời dùng ba phương thức như trước. Theo dự thảo, 11 phương thức xét tuyển được sắp xếp lại từ 19 phương thức cũ, nhằm định danh rõ ràng hơn các cửa vào đại học. Quan điểm xã hội đang chia rẽ mạnh. Trong một khảo sát, có 28.248 lượt biểu quyết về quy định một ngành một phương thức, 79% cho rằng điều này làm giảm cơ hội của thí sinh, chỉ 19% rất ủng hộ và 2% có ý kiến khác. Con số này cho thấy cảm giác lo lắng là có thật. Tuy nhiên, Bộ yêu cầu mỗi phương thức phải có một thang điểm xét duy nhất, tiêu chí rõ ràng và đảm bảo cơ hội cho mọi thí sinh tham gia. Nếu làm nghiêm, hệ thống sẽ ít rối hơn, minh bạch hơn, nhưng chỉ có lợi cho những người chuẩn bị có chiến lược.
Học sinh lớp 12 cần thay gì trong chiến lược chuẩn bị thi đại học
Với xét tuyển đại học 2027 theo mô hình một ngành một phương thức, chuẩn bị thi đại học không còn là chuyện học rộng rồi tới đâu hay tới đó. Đây là thời điểm học sinh lớp 12 buộc phải sớm trả lời ba câu hỏi: học ngành gì, vào trường nào, và trường đó dùng phương thức tuyển sinh nào cho ngành mình nhắm đến. Các chuyên gia đã nhận định đây là điều chỉnh lớn nhất hiện nay, tác động mạnh đến công tác tuyển sinh và sự chuẩn bị, định hướng chọn ngành của thí sinh. Dự thảo cũng xác định rõ một ngưỡng tối thiểu: nguồn xét tuyển vào chương trình đào tạo trình độ đại học từ kết quả thi tốt nghiệp THPT phải có tổng điểm 3 môn trong tổ hợp đạt từ 15/30 trở lên. Trường hợp thí sinh không có đủ điểm 3 môn theo tổ hợp của phương thức tuyển sinh, nhà trường sẽ dùng điểm Toán, Ngữ văn và một môn khác do hiệu trưởng quyết định, nhưng vẫn yêu cầu tối thiểu 15/30. Nghĩa là dù ngành bạn chọn sử dụng phương thức nào, việc giữ nền tảng điểm thi tốt nghiệp THPT ở mức an toàn vẫn là "tuyến phòng thủ" bắt buộc.
Chiến lược cụ thể: Chốt ngành, chọn phương thức, tối ưu điểm
Với bức tranh mới của phương thức tuyển sinh 2027, chiến lược hiệu quả cho học sinh lớp 12 nên xoay quanh bốn bước. Một, chốt nhóm ngành ưu tiên ngay trong học kỳ 1, dựa trên năng lực, sở thích và triển vọng nghề nghiệp, thay vì chờ đến sát kỳ nộp nguyện vọng mới quyết. Hai, tra cứu kỹ phương thức tuyển sinh mới mà từng trường dự kiến áp dụng cho ngành đó, bởi cùng một trường nhưng mỗi ngành sẽ chỉ dùng một phương thức khác nhau. Ba, thiết kế lộ trình học bám sát phương thức: nếu ngành chọn xét điểm thi tốt nghiệp THPT, toàn bộ kế hoạch ôn luyện phải xoay quanh kỳ thi này và mốc 15 điểm tối thiểu cho 3 môn trong tổ hợp. Nếu ngành chọn xét điểm kỳ thi đánh giá năng lực hoặc học bạ, cần phân bổ thời gian ôn thi, duy trì điểm trung bình và theo dõi quy định chi tiết về thang điểm duy nhất mà trường công bố. Bốn, xây dựng danh sách nguyện vọng theo trục: cùng nhóm ngành nhưng đa dạng trường, đa dạng phương thức, để nếu lỡ một cửa, vẫn còn cửa khác với yêu cầu tương đồng.
Kết luận: Ít lựa chọn hình thức, nhiều trách nhiệm với kế hoạch cá nhân
Thông tư mới về phương thức tuyển sinh nếu được ban hành sẽ có hiệu lực ngay trong năm nay và áp dụng cho mùa xét tuyển đại học 2027. Từ hệ thống nhiều cửa, xét đủ kiểu, chúng ta đi tới mô hình một ngành một phương thức, 11 cách xét tuyển được định nghĩa lại, với yêu cầu minh bạch về tiêu chí, thang điểm và cơ hội tiếp cận cho mọi thí sinh. Sự thay đổi này sẽ không chiều ý những ai đặt cược vào "may rủi" hay "nước đến chân mới nhảy"; nó ưu ái những học sinh chịu khó tìm hiểu, lên kế hoạch sớm và tập trung chuẩn bị đúng phương thức. Nếu phải rút gọn một lời khuyên cho học sinh lớp 12 trong bối cảnh phương thức tuyển sinh mới, đó là: hãy coi việc chọn ngành và chọn phương thức xét tuyển cho ngành đó quan trọng không kém việc ôn thi. Bạn không còn có thể dựa vào nhiều phương thức cho một ngành để sửa sai phút cuối; chiến thắng bây giờ thuộc về những người dám quyết sớm và chuẩn bị tới cùng.
