Điểm cộng sắp thu hẹp vai trò trong tuyển sinh
Điểm cộng tuyển sinh là phần điểm bổ sung vào kết quả xét tuyển chính, thường ghi nhận thành tích, chứng chỉ quốc tế hoặc ngoại ngữ, bên cạnh điểm thi hay các tiêu chí đánh giá khác. Bộ GD-ĐT ban hành Thông tư 95/2026/TT-BGDĐT sửa đổi quy chế tuyển sinh, đào tạo đại học và sau đại học; phần lớn quy định có hiệu lực từ ngày 11.11, còn một số nội dung áp dụng từ ngày 1.1.2027. Thay đổi nổi bật là từ năm 2027, trường từng sử dụng điểm cộng có thể tiếp tục áp dụng nhưng tổng mức cộng không quá 0,5 điểm trên thang 30 và phải giải trình rõ. Mức trần này giảm mạnh so với 10% tổng điểm xét tuyển, tương đương 3 điểm, theo quy định trước đó. Đây không phải điều chỉnh nhỏ: thí sinh khó có thể dựa vào chứng chỉ hay thành tích bổ sung để bù một khoảng cách lớn về điểm xét tuyển.
Lộ trình siết chặt đòi hỏi thay đổi cách chuẩn bị
Năm 2027 là giai đoạn chuyển tiếp, không phải cơ hội để mọi thí sinh mặc định được cộng thêm điểm. Quy định cho phép những trường đã dùng cơ chế này trước đó quyết định có tiếp tục hay không; nếu áp dụng, trường phải giữ tổng điểm cộng trong giới hạn 0,5/30 và giải trình cách dùng. Từ năm tuyển sinh 2028, các cơ sở đào tạo không được sử dụng điểm cộng, đồng thời quy định về ưu tiên xét tuyển đại học cũng bị bãi bỏ. Khi nhiều thí sinh bằng điểm ở cuối danh sách, thứ tự nguyện vọng cao hơn sẽ được ưu tiên, thay cho việc xét thí sinh có điểm cộng thấp hơn. Vì vậy, thí sinh nên xem điểm cộng là yếu tố phụ trong năm chuyển tiếp, còn điểm thi, điều kiện đầu vào và thứ tự nguyện vọng mới là những phần cần tính toán kỹ.
Ít phương thức hơn, cần đọc kỹ cách tính điểm
Điểm cộng không phải thay đổi duy nhất có thể tác động đến lựa chọn xét tuyển. Mỗi chương trình và hình thức đào tạo được dùng tối đa ba phương thức từ năm 2027, rồi giảm còn hai từ năm 2028; toàn cơ sở đào tạo vẫn có thể sử dụng tối đa năm phương thức, không tính xét tuyển thẳng và cử tuyển. Với phương thức kết hợp, trường phải công khai trọng số của từng hợp phần, tiêu chí đánh giá và cách tính điểm, đồng thời bảo đảm thí sinh có cùng điều kiện tham gia được xét trên một thang điểm thống nhất. Điều này khiến việc chọn phương thức không thể chỉ dựa vào tên gọi như học bạ, kỳ thi hay chứng chỉ: thí sinh cần kiểm tra từng tiêu chí thực sự được tính ra sao. Các trường cũng phải công khai tiêu chí, cách tính điểm và không yêu cầu nộp lại giấy tờ đã đầy đủ, hợp lệ trên hệ thống tuyển sinh; thí sinh đã nộp qua hệ thống chung không bị thu thêm lệ phí.
Đánh giá năng lực thay vì chạy đua điểm thưởng
Lý do của lộ trình siết điểm cộng nằm ở sự đa dạng ngày càng lớn của phương thức xét tuyển, kéo theo nhiều loại chứng chỉ, giải thưởng và tiêu chí khuyến khích. Theo nhận định của thầy Nguyễn Mạnh Quang, giáo viên Trường THPT Quỳnh Thọ (Hưng Yên), khi mỗi trường có cách tính riêng, thí sinh khó so sánh cơ hội trúng tuyển giữa các ngành và trường. Nhận định này cho thấy vấn đề không chỉ là mức cộng cao hay thấp, mà còn là khả năng hiểu và đối chiếu điểm số. Giới hạn 0,5 điểm rồi tiến tới bãi bỏ có thể làm giảm sự phụ thuộc vào lợi thế ngoài kết quả học tập chính, nhưng cũng khiến thí sinh phải đọc kỹ đề án tuyển sinh từng trường. Kết luận thực tế: hãy ưu tiên chuẩn bị điểm thi và xác định phương thức phù hợp; đừng xây dựng kế hoạch trúng tuyển dựa trên một khoản điểm cộng có thời hạn.
