Từ thời điểm cộng điểm đến cuộc chơi năng lực thực chất
Quy định tuyển sinh đại học mới được Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra lấy ý kiến là việc tinh gọn phương thức xét tuyển, bỏ điểm cộng cho chứng chỉ ngoại ngữ và thành tích học sinh giỏi, đồng thời yêu cầu các trường xác định rõ năng lực cần thiết của từng ngành để đảm bảo chất lượng và công bằng trong tuyển sinh. Đây không phải là điều chỉnh nhỏ về kỹ thuật, mà là bước chuyển trong cách quản trị giáo dục đại học: từ ưu tiên thủ tục sang ưu tiên dữ liệu và chất lượng đầu vào. Theo dự thảo, từ mùa tuyển sinh đại học 2027, mỗi ngành hoặc chương trình đào tạo chỉ được dùng tối đa 3 phương thức tuyển sinh, đến 2028 giảm xuống còn 1 phương thức, không tính xét tuyển thẳng và cử tuyển. Điều này sẽ làm thay đổi sâu sắc chiến lược ôn luyện và chọn tổ hợp của học sinh, bởi cơ hội “bù” điểm bằng chứng chỉ ngoại ngữ hay giải học sinh giỏi không còn xuất hiện trong công thức tính điểm xét tuyển.
Bỏ điểm cộng ngoại ngữ: mất lợi thế hay gỡ bỏ cuộc đua hình thức?
Trong các mùa tuyển sinh gần đây, điểm cộng ngoại ngữ, đặc biệt từ chứng chỉ IELTS, trở thành “con át chủ bài” giúp nhiều thí sinh vượt qua ngưỡng điểm trúng tuyển. Dự thảo mới xóa bỏ khái niệm điểm cộng mà cơ sở đào tạo tự quy định cho chứng chỉ hoặc thành tích bổ sung, yêu cầu mọi trường chỉ dùng một thang điểm chung khi xét tuyển. Đối với nhóm học sinh có chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế hoặc giải thưởng học sinh giỏi, lợi thế rõ ràng sẽ giảm đi nếu so với cách xét hiện nay. Song cần nhìn nhận thẳng thắn: quy định mới không phủ nhận giá trị của chứng chỉ ngoại ngữ hay thành tích học sinh giỏi. Thành tích vẫn có thể được ghi nhận thông qua các phương thức riêng như xét tuyển thẳng, xét bằng chứng chỉ quốc tế hoặc phương thức kết hợp, miễn là được công bố công khai trong đề án tuyển sinh. Điểm khác biệt là chứng chỉ ngoại ngữ được dùng để quy đổi thay thế điểm môn Ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển, chứ không phải điểm thưởng “đính kèm”. Điều này đưa cuộc chơi trở lại mạch logic: chứng chỉ phải gắn với năng lực cụ thể trong tổ hợp xét tuyển, không chỉ là tấm vé cộng thêm vài điểm.
Tinh gọn phương thức tuyển sinh đại học 2027: các trường phải rõ ràng về năng lực đầu vào
Một thay đổi quan trọng khác của xét tuyển đại học mới là giới hạn số phương thức tuyển sinh cho từng ngành: tối đa 3 phương thức từ năm 2027, và thu về còn 1 phương thức từ năm 2028, không tính diện xét thẳng và cử tuyển. Bề ngoài, đây là chuyện “giảm đầu mối”, nhưng thực chất là ép các trường phải xác định rõ: ngành này cần năng lực nào, đánh giá bằng cách gì, và thông tin đó phải minh bạch cho thí sinh. Đại diện nhiều cơ sở giáo dục đại học đã thừa nhận, việc bỏ điểm cộng tùy trường quy định buộc họ phải rà soát toàn bộ quy tắc tuyển sinh từng ngành, từ tổ hợp, cách tính điểm đến tiêu chí bổ sung, rồi gọt bỏ những nội dung thiếu thống nhất và khó kiểm chứng. Một câu nói đáng suy ngẫm là: “Quy định này cũng đặt ra yêu cầu để thí sinh tập trung hơn vào năng lực học tập thực chất, thay vì kỳ vọng vào các khoản điểm cộng trong quá trình xét tuyển.” Khi phương thức xét tuyển ít đi, mỗi ngưỡng đầu vào – hiện được dự thảo quy định tối thiểu 15/30 điểm cho nguồn xét tuyển – sẽ có sức nặng hơn trong việc bảo đảm chất lượng sinh viên mới.
Tác động tới học sinh: cuộc tái phân bổ thời gian giữa chứng chỉ và điểm số
Việc bỏ điểm cộng ngoại ngữ và thành tích học sinh giỏi sẽ khiến nhiều học sinh đang đầu tư mạnh cho chứng chỉ phải tự hỏi: mình học để thi hay học để có năng lực? Với tuyển sinh đại học 2027, khi không còn điểm cộng do trường tự quy định, lợi thế của chứng chỉ chuyển từ phần thưởng sang điều kiện của từng phương thức xét tuyển. Điều này đẩy học sinh vào thế phải tính lại: thời gian ôn chứng chỉ có làm suy giảm điểm các môn trong kỳ thi tốt nghiệp hay không, nhất là khi ngưỡng đầu vào tối thiểu được đặt ở mức 15 điểm theo thang điểm 30. Ở khía cạnh tích cực, quy định mới thu hẹp khoảng cách giữa các nhóm thí sinh và giữa các trường trong cách cộng điểm, giảm cảm giác bất công khi một số ngành dùng quá nhiều điểm thưởng. Tuy nhiên, mặt trái là nếu mỗi ngành sau 2028 chỉ còn một phương thức xét tuyển, học sinh chọn sai tổ hợp hoặc kết quả thi không như kỳ vọng sẽ ít cơ hội “vòng hai” để sửa sai. Đây là lời cảnh báo để việc chọn môn, chọn phương thức không còn là quyết định phút cuối, mà phải là chiến lược từ đầu cấp THPT.
Chiến lược mới cho học sinh phổ thông: đặt nền tảng điểm số, dùng chứng chỉ đúng chỗ
Trong bối cảnh xét tuyển đại học mới, chiến lược hợp lý cho học sinh không phải là quay lưng với ngoại ngữ hay các cuộc thi học sinh giỏi, mà là đặt lại thứ tự ưu tiên. Ngoại ngữ vẫn nên được học nghiêm túc vì đó là năng lực cốt lõi trong cả học tập lẫn thị trường lao động; chứng chỉ ngoại ngữ đại học vẫn có thể được dùng để quy đổi điểm môn Ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển khi trường quy định. Nhưng thay vì coi chứng chỉ là tấm vé cộng điểm, học sinh cần nhìn nó như một công cụ chứng minh năng lực trong phương thức xét tuyển cụ thể. Song song, cần đầu tư lại cho các môn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT – đặc biệt các môn nằm trong tổ hợp xét tuyển chính của ngành mình hướng tới. Khi mỗi ngành chỉ dùng tối đa 3 phương thức từ năm 2027 và giảm còn 1 từ 2028, không còn khoảng rộng cho sự thiếu nhất quán hay may mắn “trúng” phương thức. Các em nên sớm đọc kỹ đề án tuyển sinh của từng trường, hiểu rõ năng lực được yêu cầu, xác định môn học chủ lực, để lộ trình ôn luyện ba năm THPT không bị chi phối bởi cuộc săn chứng chỉ ngắn hạn. Cuối cùng, thay đổi quy định tuyển sinh lần này gửi một thông điệp rõ ràng: con đường vào đại học đang dịch chuyển khỏi cuộc đua hồ sơ đẹp, trở lại với năng lực học tập được đo bằng dữ liệu và ngưỡng điểm thống nhất. Học sinh nào bắt kịp dịch chuyển đó, tái thiết kế kế hoạch học tập quanh mục tiêu chất lượng thay vì lợi thế kỹ thuật, sẽ có lợi thế dài hạn không chỉ trong tuyển sinh mà cả trong hành trình đại học phía trước.
