Cấm dạy trước lớp 1 và tuyển sinh không thi: Thay đổi lớn nhưng cần thiết
Chính sách cấm dạy trước lớp 1 và bỏ kiểm tra, khảo sát năng lực trong tuyển sinh lớp 1 là một thay đổi lớn, nhằm giảm áp lực học tập trẻ em và chuyển hệ thống từ cạnh tranh điểm số sang hỗ trợ phát triển toàn diện năng lực học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông mới.
Điểm mấu chốt là: từ năm học 2026-2027, các trường tiểu học không được tổ chức kiểm tra hay khảo sát năng lực để tuyển sinh lớp 1, tuyển sinh lớp 1 không thi nữa. Đồng thời, Bộ Giáo dục nghiêm cấm việc tạo áp lực hoặc tổ chức dạy trước chương trình lớp 1 cho trẻ em. Nói cách khác, cuộc đua “luyện thi lớp 1” chính thức bị chặn lại. Đây không chỉ là một điều chỉnh kỹ thuật, mà là một thông điệp chính sách: tuổi lên 6 cần được bảo vệ khỏi cơn sốt thành tích của người lớn. Phụ huynh không còn có thể dựa vào bài test đầu vào để chọn trường theo kiểu “con giỏi thì vào lớp chọn”, mà phải chuyển sang quan tâm đến môi trường phù hợp và hành trình học lâu dài.
Từ điểm số sang năng lực: Ít thi cử hơn, không nghĩa là học ít đi
Trọng tâm của chính sách giáo dục mới không phải là “nới lỏng kỷ luật học”, mà là thay đổi cách đánh giá: ưu tiên năng lực, hạn chế học vẹt. Nội dung kiểm tra được yêu cầu bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình, chú trọng khả năng hiểu và vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn, thay vì bắt học sinh ghi nhớ máy móc hay làm bài theo khuôn mẫu.
Điều này có hai hệ quả. Thứ nhất, không còn đất cho kiểu “luyện đề trắc nghiệm lớp 1” – vì không có đề để luyện. Thứ hai, giáo viên buộc phải điều chỉnh hoạt động dạy học theo mức độ tiến bộ của từng học sinh, dùng kết quả đánh giá để phụ đạo học sinh chưa đạt, bồi dưỡng học sinh giỏi và tư vấn học tập. Nói thẳng, nếu trước đây nhiều người coi điểm số là mục tiêu, thì nay điểm chỉ là công cụ để hiểu rõ hơn năng lực thực của trẻ. Phụ huynh nào vẫn cố bám vào bảng điểm đẹp sẽ nhanh chóng lạc khỏi quỹ đạo mới của hệ thống.
Áp lực học tập trẻ em: Trách nhiệm không chỉ của nhà trường
Bộ Giáo dục nói rõ: không tổ chức kiểm tra, khảo sát năng lực để tuyển sinh lớp 1, không tạo áp lực học trước chương trình lớp 1 đối với trẻ. Đồng thời, nghiêm cấm việc tạo áp lực hoặc tổ chức dạy trước chương trình lớp 1 cho trẻ em. Nghĩa là, nếu phụ huynh vẫn bắt con học trước, lỗi không thể đổ cho nhà trường nữa.
Ở phía nhà trường, các đơn vị tiểu học phải tổ chức tiếp nhận, hỗ trợ học sinh lớp 1 phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, ưu tiên củng cố năng lực tiếng Việt (đọc, viết), năng lực tính toán, giao tiếp, tự phục vụ, tự học và nền nếp học tập cho học sinh lớp 1, 2. Học sinh dân tộc thiểu số, học sinh còn hạn chế về tiếng Việt hoặc có hoàn cảnh khó khăn phải được hỗ trợ kịp thời và phù hợp. Tuy nhiên, nếu cha mẹ vẫn nhồi thêm lớp học thêm, ép con học chữ từ 4–5 tuổi, trẻ sẽ tiếp tục bị kẹt trong vòng xoáy áp lực học tập trẻ em do chính người lớn duy trì. Chính sách mới chỉ mở cửa, còn bước qua hay không là lựa chọn của gia đình.
Siết dạy thêm, bỏ khảo sát đầu vào: Lợi – hại với phụ huynh và trường học
Cùng với việc cấm dạy trước lớp 1, Bộ yêu cầu các trường thực hiện nghiêm quy định về dạy thêm, học thêm; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh và xử lý hành vi lạm thu, ép buộc đóng góp, ép buộc học thêm hoặc lợi dụng hoạt động tài trợ để thu các khoản trái quy định. Các trường tiểu học bị cấm tổ chức kiểm tra, khảo sát năng lực học sinh để tuyển đầu vào lớp 1.
Về phía phụ huynh, điểm lợi rõ ràng là giảm chi phí học thêm và bớt áp lực luyện thi tuyển sinh lớp 1 không thi. Nhưng mặt trái là nhiều người sẽ thấy “mất công cụ kiểm soát chất lượng trường”, vì không còn bài kiểm tra đầu vào để đo độ khó. Về phía nhà trường, họ phải phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để huy động trẻ vào lớp 1 và phối hợp với cha mẹ hỗ trợ trẻ chuyển tiếp từ mầm non lên tiểu học một cách nhẹ nhàng. Nói cách khác, thay vì trốn sau cánh cửa phòng thi đầu vào, trường tiểu học buộc phải thể hiện chất lượng qua quá trình dạy học và môi trường học đường an toàn, kỷ cương.
Phụ huynh nên làm gì trong khuôn khổ chính sách giáo dục mới?
Chính sách mới đã định hình, câu hỏi còn lại là: phụ huynh sẽ thích nghi ra sao. Khi khảo sát năng lực học sinh bị loại khỏi tuyển sinh lớp 1, phụ huynh nên dừng tâm lý “chạy trường để thi” và tập trung chuẩn bị cho con những năng lực nền tảng mà chính sách nhấn mạnh: tiếng Việt, tính toán, giao tiếp, tự phục vụ, tự học. Điều này có thể thực hiện ngay trong sinh hoạt hàng ngày: đọc sách cùng con, chơi trò đếm số, cho trẻ tự mặc quần áo, dọn đồ chơi.
Quan trọng hơn, cần chấp nhận rằng áp lực học tập trẻ em là kết quả của kỳ vọng người lớn, không phải định mệnh. Khi Bộ đã cấm dạy trước lớp 1 và siết dạy thêm, học thêm, nếu phụ huynh vẫn tìm đường “lách” bằng lớp luyện chữ, luyện toán, thì mọi nỗ lực chính sách sẽ đổ vào khoảng trống. Một hệ thống đánh giá chú trọng năng lực, giảm thi cử chỉ phát huy hiệu quả khi gia đình, nhà trường và cơ quan quản lý cùng chia sẻ một niềm tin: trẻ em cần được học đúng với lứa tuổi, không hơn, không kém. Nếu chấp nhận nguyên tắc này, chúng ta mới có cơ hội thấy một thế hệ học sinh tiểu học khỏe mạnh, tự tin và học vì hiểu, không phải vì sợ.
