Hai vai trò chủ tịch, một phép thử về năng lực kết nối
Ngoại giao nghị viện là hoạt động đối thoại và phối hợp giữa các cơ quan lập pháp nhằm xây dựng lòng tin, chia sẻ kinh nghiệm làm luật và hỗ trợ thực hiện những cam kết chung. Trong năm 2026, Philippines đồng thời đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN và Chủ tịch AIPA, tạo cơ hội hiếm có để gắn kết hợp tác liên chính phủ với hợp tác giữa các nghị viện. Đây không chỉ là lợi thế nghi thức: nếu được sử dụng khéo léo, hai vị trí có thể giúp ASEAN xử lý những vấn đề khu vực bằng cả thỏa thuận chính trị lẫn nền tảng pháp lý trong nước. Chủ đề AIPA-47, “Nghị viện bảo đảm một ASEAN hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm”, đặt ra tham vọng đúng hướng. Nhưng khả năng dẫn dắt sẽ được đánh giá qua kết quả cụ thể, không phải số cuộc họp hay tuyên bố chung.
Thời điểm này càng có ý nghĩa khi ASEAN bước vào giai đoạn triển khai Tầm nhìn Cộng đồng 2045. Nghị viện có thể chuyển cam kết khu vực thành luật và chính sách quốc gia, đồng thời giám sát việc thực thi; nếu thiếu mắt xích đó, các mục tiêu chung dễ dừng ở cấp tuyên bố. Philippines cần ưu tiên những cơ chế trao đổi có đầu việc, thời hạn và theo dõi tiến độ, thay vì chỉ mở rộng chương trình nghị sự.

Từ an ninh đến sinh kế: Thước đo phải là lợi ích người dân
Chương trình nghị viện được nêu ra có độ rộng cần thiết: củng cố hòa bình, an ninh và lòng tin; hợp tác về an ninh mạng, tội phạm xuyên quốc gia, ma túy, các mối đe dọa phi truyền thống và thông tin sai lệch; đồng thời hỗ trợ thương mại, đầu tư, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Nghị viện có thể đóng góp bằng đối thoại, chia sẻ kinh nghiệm lập pháp và thúc đẩy tuân thủ luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc biến những chủ đề rộng ấy thành phối hợp thực tế, nhất là khi các vụ lừa đảo trực tuyến và tội phạm mạng đã ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn, tài sản và niềm tin của người dân.
Sự quan tâm đến trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, biến đổi khí hậu và khả năng chống chịu kinh tế cho thấy AIPA đang mở rộng sang những vấn đề định hình tương lai. Nhưng tăng trưởng không thể là thước đo duy nhất. Việc tạo điều kiện để phụ nữ và thanh niên tham gia, bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương và cải thiện phúc lợi xã hội mới cho thấy hội nhập có đem lại lợi ích rộng rãi hay không. Ưu tiên “lấy người dân làm trung tâm” vì thế cần được kiểm chứng bằng chính sách và giám sát, không nên chỉ nằm trong khẩu hiệu.

Việt Nam–Philippines: Hợp tác song phương có thể tạo đà khu vực
Hợp tác nghị viện Việt Nam–Philippines là một hướng phối hợp thiết thực, bởi quan hệ giữa hai cơ quan lập pháp vừa góp phần củng cố quan hệ song phương vừa có thể tạo đồng thuận tại AIPA. Hai nước đã trải qua 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và 10 năm triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược; ngày 1/6/2026, quan hệ được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược tăng cường. Những mốc này tạo nền tảng chính trị, nhưng giá trị của chúng nằm ở việc duy trì trao đổi, phối hợp nghị trình và thúc đẩy các cam kết có thể thực hiện.
Từ ngày 17 đến 18/11, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Việt Nam dự AIPA-47 tại Manila. Đây là dịp để hai bên đưa ưu tiên chung vào đối thoại nghị viện, từ an ninh phi truyền thống đến chuyển đổi số và giám sát chính sách. Hợp tác song phương sẽ có sức nặng hơn nếu giúp kết nối các đề xuất trong AIPA với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, thay vì chỉ dừng ở trao đổi ngoại giao. Một nền ngoại giao nghị viện chủ động, thực chất và hiệu quả cần được nhận diện qua việc các cuộc gặp tạo ra bước phối hợp tiếp theo.

Biển Đông là phép thử khó nhất cho kỳ vọng về COC
Trở ngại lớn nhất đối với vai trò dẫn dắt của Philippines nằm ở khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế trên Biển Đông. Philippines từng kỳ vọng hoàn tất và sẵn sàng ký Bộ Quy tắc COC trong năm 2026, nhưng tranh chấp trên biển với Trung Quốc gia tăng có thể tiếp tục trì hoãn tiến trình, dù các bên cam kết duy trì đối thoại. Lộ trình được thiết lập năm 2023 đặt mục tiêu hoàn thiện COC vào năm 2026, song đánh giá được nêu trong nguồn cho rằng khả năng đạt thỏa thuận cuối cùng tại hội nghị thượng đỉnh là rất thấp.
Các vụ va chạm giữa lực lượng chấp pháp biển, trong đó có những diễn biến tại Bãi Cỏ Mây, làm suy giảm lòng tin và khiến thỏa hiệp khó hơn. Ngoại giao nghị viện có thể duy trì đối thoại và củng cố nguyên tắc luật pháp quốc tế, nhưng không thể thay thế quyết định chính trị của các bên tranh chấp. Chuỗi hội nghị ASEAN lần thứ 49 diễn ra tại Manila từ ngày 15 đến 17/11/2026, trước khi Philippines chuyển giao chức Chủ tịch ASEAN cho Singapore. Kết luận cần rõ ràng: Philippines có cơ hội tạo dấu ấn bằng cách gắn nghị viện với hành động khu vực, nhưng uy tín lãnh đạo sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì hợp tác ngay cả khi những bất đồng khó nhất chưa được giải quyết.







