Kế hoạch kết nối ASEAN: bước đi chiến lược gắn với tầm nhìn 2045
Kế hoạch kết nối ASEAN là chương trình hành động cấp quốc gia nhằm tăng cường liên kết hạ tầng, thể chế và giao lưu nhân dân giữa các nước ASEAN, được Việt Nam cụ thể hóa thành các mục tiêu, nhiệm vụ và biện pháp thực thi song song với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội và tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, đặt người dân và doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của quá trình hội nhập khu vực. Việc Phó Thủ tướng Phan Văn Giang ký Quyết định 1775/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Kết nối ASEAN giai đoạn 2026–2030 và 2031–2035 cho thấy đây không phải một tuyên bố chính trị chung chung, mà là một lộ trình có ràng buộc trách nhiệm rõ ràng. Lý do “vì sao bây giờ” khá rõ: ASEAN đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới, nếu Việt Nam không chủ động định vị mình trong kế hoạch kết nối ASEAN và chiến lược Việt Nam 2045, cơ hội tích hợp kinh tế ASEAN sẽ bị thu hẹp. Chương trình cấp quốc gia giúp tránh tình trạng mỗi bộ, ngành “đi hội nhập một kiểu”, tạo căn cứ phối hợp và giám sát xuyên suốt.
Sáu lĩnh vực chiến lược: từ hạ tầng bền vững ASEAN đến đô thị thông minh khu vực
Điểm đáng chú ý nhất của kế hoạch kết nối ASEAN là cấu trúc rất rõ ràng: 6 lĩnh vực chiến lược tương ứng với 6 mục tiêu, kèm theo 49 biện pháp cụ thể. Đây không phải bộ khẩu hiệu, mà là “bản thiết kế” cho cách Việt Nam tham gia tích hợp kinh tế ASEAN trong hai thập kỷ tới. Sáu lĩnh vực gồm: Cơ sở hạ tầng bền vững; Phát triển đô thị thông minh và bền vững; Đổi mới sáng tạo số; Logistics và Chuỗi cung ứng liền mạch; Hợp tác và Quy định xuất sắc; Kết nối giữa con người với con người. Nếu triển khai nghiêm túc, hạ tầng bền vững ASEAN không chỉ là những tuyến đường hay cảng biển, mà là các mạng lưới được quy hoạch để nâng cao năng suất và giảm chi phí giao dịch cho doanh nghiệp trong khu vực. Đô thị thông minh khu vực cũng không thể dừng ở vài dự án thí điểm, mà cần trở thành tiêu chuẩn cho các trung tâm kinh tế lớn của Việt Nam, từ đó tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo số và chuỗi cung ứng liền mạch. Câu hỏi là: chúng ta có dám gắn các dự án đầu tư công và quy hoạch đô thị mới với 6 lĩnh vực này, thay vì làm riêng rẽ như trước?
Người dân và doanh nghiệp là trung tâm: lợi ích cụ thể hay khẩu hiệu đẹp?
Chương trình hành động khẳng định “lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm”, hướng tới nâng cao chất lượng tăng trưởng, mở rộng cơ hội thị trường và bảo đảm hài hòa giữa hội nhập kinh tế với phát triển bền vững, bao trùm và an sinh xã hội. Đây là một tuyên bố đúng, nhưng sẽ vô nghĩa nếu không chuyển hóa thành các thay đổi cụ thể ở cấp doanh nghiệp và địa phương. Cấu trúc 6 lĩnh vực và 49 biện pháp chiến lược đã được cụ thể hóa thành các hoạt động, với cơ quan chủ trì, đơn vị phối hợp và mốc thời gian rõ ràng. Về lý thuyết, điều này giúp doanh nghiệp dễ đọc vị định hướng chính sách, từ hạ tầng logistics, tiêu chuẩn quy định đến hỗ trợ đổi mới sáng tạo số. Tuy nhiên, kinh nghiệm quá khứ cho thấy điểm nghẽn thường nằm ở thực thi: nếu cơ chế theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách không thực sự nghiêm, kế hoạch tích hợp kinh tế ASEAN sẽ bị xé nhỏ thành các dự án rời rạc. Do đó, việc nâng cao hiệu quả điều phối liên ngành và gắn ACSP với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045 là bài kiểm tra năng lực tổ chức của bộ máy.
VNeID kết nối định danh điện tử ASEAN: bước đột phá cho giao lưu nhân dân
Nếu hạ tầng cứng và logistics là “xương sống” của kế hoạch kết nối ASEAN, thì định danh điện tử xuyên biên giới là “hệ thần kinh” cho giao lưu nhân dân. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã ký Quyết định 1830/QĐ-TTg ban hành kế hoạch kết nối ứng dụng định danh quốc gia VNeID với hệ thống định danh điện tử của các nước ASEAN. Việt Nam sẽ ưu tiên kết nối VNeID với Singpass của Singapore và LAeID của Lào, sau đó mở rộng sang các nước khác. Việc thí điểm kết nối, xác thực và trao đổi thông tin định danh điện tử sẽ diễn ra tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài và Tân Sơn Nhất, với mục tiêu đơn giản hóa thủ tục xuất nhập cảnh, giảm yêu cầu giấy tờ, rút ngắn thời gian kiểm tra và tiết kiệm chi phí cho người dân. Đây là ví dụ hiếm hoi cho thấy lĩnh vực “Kết nối giữa con người với con người” được triển khai bằng công nghệ cụ thể, không chỉ bằng các chương trình giao lưu. Nếu thí điểm an toàn và hiệu quả, doanh nghiệp du lịch, hàng không, thương mại dịch vụ sẽ là nhóm hưởng lợi đầu tiên từ việc giảm ma sát biên giới trong khu vực.
Kết luận: muốn dẫn dắt phải dám cam kết và thực thi
Nhìn tổng thể, kế hoạch kết nối ASEAN tại Việt Nam giai đoạn 2026–2035 là một bước đi đúng và cần thiết để hiện thực hóa chiến lược Việt Nam 2045 trong không gian khu vực. Cấu trúc 6 lĩnh vực, 49 biện pháp cho thấy chúng ta không còn nói chung chung về hội nhập, mà chấp nhận gắn mình với các tiêu chuẩn khu vực trên cả hạ tầng, đô thị thông minh, đổi mới sáng tạo số, logistics, thể chế và giao lưu nhân dân. Tuy vậy, bài toán lớn không còn là “viết thêm chiến lược”, mà là phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương để tránh chồng chéo, đồng thời bảo đảm cơ chế giám sát đủ mạnh. Nếu Việt Nam coi kế hoạch kết nối ASEAN như một trục chính của chính sách phát triển, gắn các quyết định đầu tư, quy hoạch, cải cách hành chính với nó, chúng ta có thể chuyển từ vị thế “theo kịp khu vực” sang “đồng thiết kế luật chơi”. Ngược lại, nếu để lộ trình đẹp bị chìm vào hàng loạt kế hoạch khác, cơ hội dẫn dắt sẽ biến thành thêm một bản tài liệu nằm trên giá.
