Vệ sinh an toàn thực phẩm đường phố: Vấn đề không thể xem nhẹ
Vệ sinh an toàn thực phẩm ở quán ăn đường phố là việc bảo đảm thực phẩm được chế biến, bảo quản và phục vụ trong điều kiện sạch sẽ, kiểm soát chất lượng nguyên liệu, dụng cụ, nguồn nước và tay nghề người chế biến, nhằm giảm nguy cơ ô nhiễm, ngộ độc, bệnh truyền qua thực phẩm cho cộng đồng đô thị vốn phụ thuộc nhiều vào các hàng quán bình dân. Hà Nội đã tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử phạt để bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm cho người dân Thủ đô, nhưng thực tế nguy cơ mất an toàn vẫn hiện hữu. Điều này đặc biệt đáng lo khi người dân, du khách ngày càng chuộng quán ăn đường phố, từ bánh mì, bánh tráng nướng đến các món chè vỉa hè. Câu hỏi không còn là liệu có rủi ro hay không, mà là chúng ta đối mặt với rủi ro đó như thế nào mỗi ngày.
Nỗ lực kiểm soát chất lượng: Nhiều đoàn kiểm tra, nhưng khoảng trống vẫn lớn
Theo báo cáo gửi HĐND thành phố, trong lĩnh vực y tế, Hà Nội đã thành lập 366 đoàn kiểm tra, giám sát và tiến hành kiểm tra 9.466 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Kết quả cho thấy 7.980 cơ sở đáp ứng điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, đạt tỷ lệ 84,3%, trong khi 1.452 cơ sở vi phạm bị xử lý với tổng số tiền phạt hơn 7,4 tỷ đồng. Đây là một con số biết nói: hệ thống giám sát đang hoạt động, nhưng tỷ lệ vi phạm vẫn cao, chứng tỏ nguy cơ mất an toàn thực phẩm đường phố chưa được xử lý dứt điểm. Đặc biệt ở các bữa ăn bán trú, việc kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc thực phẩm vẫn có khoảng trống, nhiều nơi chỉ dựa vào hồ sơ nhà cung cấp. Nếu mô hình quản lý tập thể còn lỏng lẻo, thì quán ăn đường phố nhỏ lẻ càng dễ nằm ngoài tầm kiểm soát thực chất.
Quán ăn đường phố và bài toán tuân thủ pháp luật
Điểm yếu của nhiều quán ăn đường phố không nằm ở món ăn, mà ở khâu tuân thủ pháp luật về xử lý nguyên liệu và vệ sinh an toàn thực phẩm. Các quy định hiện hành đã khá rõ: từ Luật An toàn thực phẩm đến các nghị định về điều kiện kinh doanh, xử phạt vi phạm. Tuy nhiên trên thực tế, không ít tiểu thương vẫn chế biến bánh mì, bún, chè, đồ nướng ngay sát mặt đường, dùng nguồn nước không kiểm soát chất lượng, bảo quản thực phẩm trong điều kiện tạm bợ. Báo cáo quản lý thị trường cho thấy các hành vi vi phạm chủ yếu gồm kinh doanh dịch vụ ăn uống không có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Khi giấy phép, sổ sách chỉ là hình thức, việc kiểm soát chất lượng trở nên nửa vời. Người tiêu dùng cần hiểu rằng một chiếc bánh mì Hà Nội ngon miệng không thể bù đắp rủi ro nếu nó được làm ra trong môi trường thiếu vệ sinh.
Đào tạo tiểu thương: Chìa khóa để thay đổi từ gốc
Nếu chỉ trông chờ vào xử phạt, Hà Nội sẽ mãi chạy theo các vi phạm thay vì ngăn chặn từ đầu. Đào tạo kiến thức vệ sinh an toàn thực phẩm cho tiểu thương và người trực tiếp chế biến mới là chìa khóa cải thiện tình trạng hiện nay. Một ví dụ đáng chú ý là tại Trại Cau, Trạm y tế xã phối hợp với Chi cục An toàn thực phẩm của Sở Y tế Thái Nguyên tổ chức lớp tập huấn cho lãnh đạo xã, nhân viên y tế, chủ cơ sở dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể và các hộ bán hàng rong. Từ tháng 7/2025, cơ quan y tế đã tổ chức 10 lớp tập huấn, phổ biến kiến thức an toàn thực phẩm cho gần 2.000 người tham gia. Hoạt động này nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng cho người chế biến, qua đó tăng cường phòng ngừa ngộ độc thực phẩm tại địa phương. Cách làm này nếu được nhân rộng ở Hà Nội sẽ giúp quán ăn đường phố tự nâng chuẩn, thay vì bị động chờ đoàn kiểm tra đến.”
Người tiêu dùng cần chủ động: Chọn quán, đòi hỏi minh bạch
Trong bối cảnh công tác kiểm soát an toàn thực phẩm còn khoảng trống quản lý, người tiêu dùng không thể chỉ trông chờ vào cơ quan chức năng. Khi dừng lại ở một quán ăn đường phố, chúng ta cần có “bộ lọc” an toàn riêng: nhìn cách bày biện thực phẩm, nguồn nước rửa tay, khu vực chế biến có tách biệt với nơi để xe, nơi tập kết rác hay không; hỏi thẳng về nguồn nguyên liệu, giấy chứng nhận an toàn thực phẩm. Nếu chủ quán lúng túng hoặc né tránh, đó là tín hiệu xấu. Đối với các bếp ăn tập thể và nhà cung cấp, Ban Văn hóa - Xã hội HĐND thành phố đã kiến nghị xây dựng cơ sở dữ liệu số dùng chung để quản lý bữa ăn bán trú và truy xuất nguồn gốc thực phẩm. Người dân nên ủng hộ và yêu cầu công khai thông tin như vậy, bởi minh bạch là nền tảng của kiểm soát chất lượng, dù ở trường học hay trên vỉa hè.
