Tăng trưởng 10% và bài toán nhu cầu vốn khổng lồ
Nhu cầu vốn Việt Nam trong chu kỳ tăng trưởng mới là tổng lượng nguồn lực tài chính cần huy động và phân bổ hiệu quả từ khu vực công, tư nhân và quốc tế, nhằm hiện đại hóa hạ tầng Việt Nam, chuyển đổi mô hình kinh tế, nâng cao năng suất và năng lực tạo giá trị, với mục tiêu duy trì tăng trưởng 10 phần trăm trong thời gian dài và giảm phụ thuộc vào một kênh cấp vốn đơn lẻ. Việt Nam đang bước vào giai đoạn được kỳ vọng sẽ tăng trưởng cao hơn, và câu hỏi không phải là có tăng trưởng hay không, mà là nền kinh tế có đủ dòng vốn dài hạn để đỡ một quỹ đạo tăng trưởng hai con số. Tại Techcombank Investment Summit 2026 ở Hà Nội, Tổng Giám đốc Jens Lottner nhấn mạnh Việt Nam đang đối mặt nhu cầu vốn rất lớn để bước vào quỹ đạo tăng trưởng GDP 10%. Điều đáng chú ý là ông không nói về một cú hích ngắn hạn, mà là cả một chu kỳ phát triển mới gắn với yêu cầu cải cách thể chế, cấu trúc thị trường tài chính và cách phân bổ nguồn lực. Nhìn từ góc độ chiến lược, đây là lời nhắc rằng tăng trưởng cao không thể chỉ dựa trên may mắn về chu kỳ xuất khẩu hay một vài dự án FDI lớn; nó cần một kiến trúc tài chính đủ sâu và đa dạng hóa nguồn vốn thay vì tiếp tục dựa chủ yếu vào tín dụng ngân hàng.
Hạ tầng và chuyển đổi mô hình tăng trưởng: nhu cầu vốn trung, dài hạn
Nếu mục tiêu tăng trưởng 10 phần trăm được xem là tham vọng, thì hạ tầng Việt Nam chính là phép thử đầu tiên về khả năng hiện thực hóa tham vọng đó. Theo ước tính được nêu tại hội nghị, riêng hạ tầng và các khoản đầu tư phục vụ chuyển đổi mô hình kinh tế, đưa Việt Nam lên chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao hơn và đáp ứng mục tiêu phát triển bền vững đòi hỏi một khối lượng vốn rất lớn trong vài năm tới. Đây là phần vốn trung và dài hạn, không thể giải quyết bằng các dòng tín dụng ngắn hạn xoay vòng trong hệ thống ngân hàng. Vấn đề là chu kỳ tăng trưởng mới không chỉ cần thêm đường, cầu hay cảng; nó cần năng lực tạo giá trị nội địa cao hơn, từ logistics hiệu quả đến công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ. Khi những khoản đầu tư này kéo dài nhiều năm, cấu trúc huy động vốn phải thay đổi: thị trường trái phiếu doanh nghiệp được chuẩn hóa, thị trường cổ phiếu có thêm nhà đầu tư tổ chức, và cơ chế tái cơ cấu nợ trở nên rõ ràng hơn để giảm rủi ro hệ thống. Nếu không xây được nền tảng vốn trung, dài hạn, tham vọng hạ tầng sẽ biến thành gánh nặng nợ hoặc dở dang, thay vì thành lực đẩy cho tăng trưởng.
Nhiều động lực tăng trưởng nhưng không thể phụ thuộc vào một nguồn vốn
Điểm mạnh của Việt Nam hiện nay là không dựa vào một động lực tăng trưởng đơn lẻ: nền kinh tế tận dụng đồng thời FDI, xuất khẩu, đầu tư công và đầu tư trong nước. Điều này tạo ra bức tranh tăng trưởng đa chiều, song cũng đặt ra yêu cầu phải đa dạng hóa nguồn vốn tương ứng, nếu không muốn mỗi một cú sốc bên ngoài trở thành rủi ro hệ thống. Đầu tư FDI Việt Nam cho thấy năng lực thu hút các tập đoàn quốc tế trong lĩnh vực chế biến chế tạo, điện tử và logistics; xuất khẩu được hỗ trợ bởi mạng lưới hiệp định thương mại rộng và vị trí gần các trung tâm sản xuất lớn. Tuy nhiên, không có động lực nào là chắc chắn mãi. Cạnh tranh trong khu vực sẽ tăng, tiêu chuẩn xanh và yêu cầu về dữ liệu, kỹ năng công nghệ ngày càng khắt khe. Nếu Việt Nam không nhanh chóng chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào vốn, lao động giá rẻ và FDI sang mô hình dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng nội địa, các lợi thế hiện tại sẽ bào mòn dần. Đa dạng hóa nguồn vốn ở đây không chỉ là thêm kênh huy động, mà là tạo không gian cho doanh nghiệp trong nước lớn lên, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và trở thành nguồn tạo giá trị thay vì chỉ là vệ tinh gia công.
Từ thị trường tiền tệ lệch lạc đến hệ sinh thái tài chính đa tầng
Một nghịch lý của nhu cầu vốn Việt Nam là khi cần nguồn lực trung, dài hạn khổng lồ, nền kinh tế vẫn phụ thuộc nặng nề vào tín dụng ngân hàng. Cả lãnh đạo ngành ngân hàng lẫn chuyên gia quốc tế đều nhấn mạnh cần phát triển cân bằng hơn giữa thị trường tiền tệ và thị trường vốn, mở rộng các kênh huy động vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp. Nói thẳng, Việt Nam phải thoát khỏi trạng thái "thị trường vốn chú trọng quy mô" để xây dựng một thị trường "có niềm tin" với hạ tầng thị trường đáng tin cậy: công bố thông tin minh bạch, xếp hạng tín nhiệm độc lập, quản trị doanh nghiệp cải thiện và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư rõ ràng. Một hệ sinh thái tài chính đa tầng, minh bạch và vận hành hiệu quả sẽ giúp giảm áp lực kỳ hạn lên hệ thống ngân hàng và nâng cao khả năng chống chịu trước biến động bên ngoài. Ở cấp chính sách, Việt Nam đã phê duyệt đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính, mở đường cho việc đa dạng hóa công cụ như trái phiếu, cổ phiếu và các sản phẩm tài chính bền vững. Vấn đề còn lại là kỷ luật thị trường: vốn lớn đi kèm chuẩn hóa tài sản bảo đảm, mục đích sử dụng vốn và dòng tiền trả nợ, nếu không, khủng hoảng niềm tin sẽ phá vỡ mọi nỗ lực nâng cấp thị trường.
Đa dạng hóa nguồn vốn: điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng bền vững
Thông điệp nhất quán từ cả phía ngân hàng trong nước và chuyên gia ADB là: muốn duy trì tăng trưởng cao và bền vững, Việt Nam phải đa dạng hóa nguồn vốn và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực. Đây không phải là lựa chọn, mà là điều kiện tiên quyết nếu mục tiêu tăng trưởng 10 phần trăm được xem là nghiêm túc. Khi thị trường chứng khoán được nâng hạng, cơ hội tiếp cận dòng vốn quốc tế sẽ mở rộng, nhưng nhà đầu tư nước ngoài sẽ không nhìn vào nhãn "nâng hạng" mà bỏ qua chất lượng chính sách, tính minh bạch và khả năng thực thi. Chiến lược hợp lý không phải là giảm vai trò ngân hàng, mà là xây dựng một hệ thống tài chính cân bằng, trong đó ngân hàng tiếp tục là kênh dẫn vốn quan trọng, còn thị trường vốn và các công cụ tài chính khác bổ trợ cho nhau để hỗ trợ tăng trưởng dài hạn. Nếu Việt Nam chuyển được những tham vọng lớn thành cơ hội đầu tư cụ thể, đi kèm kỷ luật thị trường và cải cách thể chế, nhu cầu vốn khổng lồ sẽ không còn là trở ngại, mà trở thành nền tảng cho một chu kỳ phát triển mới bền vững hơn.
