Từ rà soát đến bộ sách dùng chung
Sách giáo khoa thống nhất là bộ sách được sử dụng chung trên toàn quốc, hình thành sau khi rà soát chương trình giáo dục và hoàn thiện nội dung để đáp ứng yêu cầu dạy học. Tại phiên thảo luận Quốc hội sáng 31/10, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết kế hoạch hướng tới áp dụng bộ sách này từ năm học 2028-2029. Mốc chung không đồng nghĩa với việc có thể thay sách ngay: chương trình và nội dung sách cần được rà soát, chỉnh sửa, thẩm định trước khi triển khai. Theo lộ trình được nêu, chương trình dự kiến hoàn thành sửa đổi trong năm 2026; năm 2027 hoàn thành rà soát, chỉnh sửa và hoàn thiện sách giáo khoa. Đây là tiến độ tham vọng, nhưng cũng là cơ hội để xử lý những bất cập đã bộc lộ qua thực tế sử dụng thay vì chỉ đổi tên bộ sách.
Kế thừa để giữ chất lượng, tránh làm lại từ đầu
Điểm đáng chú ý không chỉ là sẽ có một bộ sách, mà là cách xây dựng bộ sách ấy. Việc rà soát, cập nhật chương trình và sách giáo khoa được đặt trong bối cảnh yêu cầu mới tại Nghị quyết 71-NQ/TW và các chỉ đạo liên quan. Một đề xuất chuyên môn là kế thừa có điều kiện: giữ nội dung đã đáp ứng tốt, sửa phần còn hạn chế và chỉ bổ sung hoặc biên soạn mới khi cần thiết. Các bộ sách hiện hành đã được sử dụng rộng rãi; mỗi bộ từng chiếm khoảng 20%-50% thị phần, tạo ra kinh nghiệm thực tế về bài học, ngữ liệu và hoạt động học tập. Tận dụng phần đã được kiểm chứng có thể giảm áp lực tiến độ và lãng phí nguồn lực. Nhưng kế thừa không nên biến thành ghép cơ học: bộ sách hoàn chỉnh vẫn cần được thẩm định, nhất là những phần thay đổi lớn hoặc còn ý kiến khác nhau, đồng thời phải bảo đảm quyền tác giả và quyền sử dụng học liệu.
Sách miễn phí là thay đổi thiết thực với gia đình
Theo thông tin được Bộ trưởng nêu tại Quốc hội, sách giáo khoa miễn phí dự kiến được cung cấp từ năm học 2028-2029, sớm hơn một năm so với lộ trình trong nghị quyết hoặc văn bản của Chính phủ. Với học sinh, bộ sách dùng chung có thể giúp việc chuyển trường giữa các địa phương bớt vướng do khác bộ sách; với gia đình, miễn phí sách giảm một khoản chi trực tiếp cho việc học. Tuy nhiên, miễn phí chỉ phát huy ý nghĩa khi sách đến tay học sinh đúng lúc, đủ số lượng và phù hợp với nhu cầu thực tế. Cũng cần làm rõ cách tổ chức cung cấp, việc sử dụng lại sách còn tốt và cách xử lý khi nội dung được cập nhật. Nếu những khâu này thiếu đồng bộ, chính sách tốt trên giấy có thể chưa đem lại lợi ích tương xứng trong lớp học.
Điều cần theo dõi trước khi áp dụng
Thước đo thành công không nên dừng ở việc hoàn tất bộ sách đúng hạn. Chất lượng cần được đặt lên trước tốc độ: nội dung phải bám yêu cầu cần đạt của chương trình, phù hợp với năng lực học sinh và có hướng dẫn đủ rõ để giáo viên tổ chức dạy học. Quá trình thẩm định cần xem xét toàn bộ bộ sách, kiểm chứng kỹ những nội dung sửa đổi lớn và tiếp thu phản hồi từ giáo viên, học sinh, gia đình. Đồng thời, việc giữ tính ổn định và liên tục của quá trình dạy học sẽ giúp hạn chế xáo trộn khi chuyển sang sách mới. Năm 2027 vì thế sẽ là mốc quan trọng để nhìn rõ liệu khâu rà soát có thực chất hay chỉ chạy theo hạn định. Bộ sách chung có thể tạo nền tảng thuận lợi hơn cho học sinh, nhưng chỉ khi chất lượng, tính khả thi và việc cung cấp miễn phí được bảo đảm đồng thời.
