Mốc thống nhất đặt ra lộ trình gấp nhưng có thể chuẩn bị
Một bộ sách giáo khoa dùng thống nhất trên toàn quốc là bộ tài liệu học tập được hoàn thiện theo chương trình giáo dục phổ thông và triển khai đồng bộ cho học sinh từ năm học xác định. Đây là thay đổi lớn về tổ chức dạy học, nên thành công không thể chỉ đo bằng việc chọn một bộ sách, mà còn ở chất lượng nội dung và khả năng cung ứng đến từng trường.
Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết ngành dự kiến hoàn thành rà soát chương trình, sách giáo khoa trong năm 2027, hướng tới sử dụng thống nhất từ năm học 2028-2029. Lộ trình này đặt ra hai việc nối tiếp nhau: rà soát, cập nhật chương trình và chỉnh sửa, hoàn thiện sách để đáp ứng yêu cầu mới, trong đó có định hướng tại Nghị quyết 71-NQ/TW.
Với giáo viên, học sinh và gia đình, lợi ích tiềm năng là giảm tình trạng phải thích nghi với lựa chọn sách khác nhau giữa các địa phương hoặc trường học. Nhưng sự thống nhất chỉ đáng giá nếu nội dung phù hợp và quá trình chuyển đổi không gây gián đoạn. Vì vậy, mốc 2028-2029 cần được nhìn nhận như đích triển khai, còn năm 2027 là thời điểm kiểm chứng mức độ sẵn sàng.
Kế thừa có điều kiện thay vì làm lại từ đầu
Một bộ sách mới không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc loại bỏ toàn bộ những gì đã có. Phương án được đề xuất là lấy bộ sách được chọn làm nền tảng cốt lõi, đồng thời đối chiếu các bộ sách đã được phê duyệt để bổ sung phần phù hợp. Cách làm này có lý hơn một cuộc biên soạn hoàn toàn mới trong quỹ thời gian ngắn, nhưng chỉ khi việc kế thừa đi cùng thẩm định nghiêm túc.
Các bộ sách hiện hành đã được sử dụng trong thực tế; mỗi bộ từng chiếm khoảng 20%-50% thị phần qua các năm. Kinh nghiệm giảng dạy và học tập có thể giúp nhận diện nội dung, ngữ liệu, bài tập nào hiệu quả và phần nào cần sửa. Tuy nhiên, mức độ sử dụng rộng rãi không thay thế được đánh giá chất lượng: việc biên tập vẫn phải lấy yêu cầu cần đạt của chương trình làm chuẩn.
Đây là điểm cần theo dõi sát nhất trong quá trình hoàn thiện sách giáo khoa 2028-2029. Nếu “kế thừa” chỉ có nghĩa là ghép nội dung mà thiếu tiêu chí công khai, bộ sách thống nhất có thể mang theo cả hạn chế cũ. Ngược lại, rà soát có căn cứ giúp tận dụng học liệu đã được kiểm chứng, giữ ổn định việc dạy học và tránh lãng phí nguồn lực xã hội.
Năm học chuyển tiếp đòi hỏi cung ứng chính xác
Trong khi bộ sách chung còn ở phía trước, nhu cầu trước mắt là bảo đảm học sinh có đủ sách cho năm học 2027-2028. Công văn ngày 20/10/2026 yêu cầu các tỉnh, thành phố rà soát số học sinh theo khối lớp, dự báo nhu cầu theo trường, môn học, đầu sách và tập sách. Đây không phải khâu hành chính phụ: dự báo sai có thể khiến nơi thiếu sách, nơi thừa tồn kho.
Việc thống kê phải tính cả sách học sinh và cha mẹ dự kiến tự mua hoặc đăng ký qua trường, lẫn nhu cầu bổ sung cho thư viện để cho mượn; sách thư viện còn sử dụng được cần được đối chiếu để tránh mua trùng. Các địa phương cũng được yêu cầu cập nhật khi số học sinh hay nhu cầu thay đổi, phối hợp với đơn vị xuất bản và phát hành để điều chỉnh kế hoạch cung ứng.
Đây là phép thử thực tế cho năng lực phối hợp trước khi chuyển sang sách giáo khoa thống nhất. Cơ quan quản lý cần theo dõi không chỉ việc hoàn thành bảng nhu cầu, mà cả khả năng sách đến đúng trường, đúng khối lớp và đủ thời điểm. Nếu khâu chuyển tiếp trục trặc, niềm tin vào lộ trình đổi mới sẽ bị ảnh hưởng trước cả khi bộ sách mới được đưa vào lớp học.
Chất lượng và quyền tiếp cận phải đi cùng nhau
Mục tiêu sử dụng một bộ sách giáo khoa trên toàn quốc có thể giảm xáo trộn và tạo nền tảng chung, nhưng không tự động bảo đảm chất lượng hay công bằng. Việc rà soát phải chỉ ra rõ nội dung nào được giữ, nội dung nào sửa và căn cứ lựa chọn; đồng thời việc cung ứng cần tính đến cả sách học sinh tự mua lẫn sách thư viện cho mượn. Đó là những điều kiện cụ thể để chủ trương đi vào đời sống.
Bộ trưởng cũng cho biết sách giáo khoa dự kiến được cung cấp miễn phí từ năm học 2028-2029, sớm hơn một năm so với lộ trình nêu trong nghị quyết của Chính phủ. Nếu triển khai đúng kế hoạch, chính sách này có thể giảm gánh nặng cho gia đình; song hiệu quả phụ thuộc vào nguồn sách đủ, đến đúng lúc và phù hợp với nhu cầu học tập ở từng nơi.
Kết luận, lộ trình thống nhất sách chỉ thuyết phục khi ba việc cùng hoàn thành: rà soát chương trình và sách trong năm 2027, kế thừa có điều kiện để bảo đảm nội dung, và cung ứng đủ sách trong năm chuyển tiếp 2027-2028. Công chúng nên theo dõi chất lượng thẩm định và kết quả rà soát nhu cầu tại địa phương, thay vì chỉ chờ ngày công bố bộ sách.
