Khơi gợi sáng tạo bắt đầu từ một câu hỏi
Giáo viên vùng cao khơi gợi niềm say mê khoa học và công nghệ khi trao cho học sinh cơ hội tự tìm hiểu, thử nghiệm và trình bày ý tưởng, thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức có sẵn. Đó là cách dạy học sáng tạo giúp các em nhìn thấy tri thức trong chính những tình huống của đời sống. Trong lớp của cô Đỗ Thị Hương Trà, một câu hỏi thực tế hay một vấn đề cần lời giải trở thành điểm khởi đầu để học sinh tự tìm tài liệu, trao đổi và đề xuất cách giải quyết. Cô gắn kiến thức với đời sống, khuyến khích các em chủ động suy nghĩ và mạnh dạn nêu ý kiến. Cách làm ấy quan trọng ở bất cứ nơi nào, nhưng càng có ý nghĩa với học sinh vùng cao: các em không chỉ học câu trả lời mà còn rèn cách đặt câu hỏi, tìm bằng chứng và hợp tác. Khi được tin tưởng giao quyền khám phá, học sinh có thể nhận ra khoa học không xa lạ, mà hiện diện trong những vấn đề quanh mình.
Từ lớp học đến đấu trường Robotics
Với cô Trà, giáo dục công nghệ không nên dừng ở những khái niệm trên bảng. Cô tiên phong đưa STEM và Robotics vào trường học, dù thuở đầu chính cô cũng phải tìm tài liệu nước ngoài rồi cùng học sinh thử nghiệm từng bước. Tinh thần dám học cùng trò ấy biến sự bỡ ngỡ ban đầu thành một hành trình chung, nơi sai sót là phần tự nhiên của quá trình chế tạo và cải tiến. Ba năm liên tiếp, cô hướng dẫn đội Robotics 11 đại diện Việt Nam dự Giải vô địch thế giới VEX Robotics tại Mỹ; năm 2025, đội giành Judges Award ở hạng mục robot VEX V5. Thành tích đáng quý không chỉ nằm ở giải thưởng. Khi robot gặp trục trặc, cô vẫn ngồi cùng học sinh đến khuya để tìm cách xử lý, cho thấy sự đồng hành bền bỉ cũng là một phần của giáo dục. Các Ngày hội STEM, dự án “Robot đường phố” và chương trình trải nghiệm miễn phí tiếp tục đưa khoa học đến cộng đồng, mở rộng cơ hội cho trẻ em, đặc biệt là các em gái dân tộc thiểu số ở địa bàn khó khăn.
Cơ hội chạm vào công nghệ không thể chỉ là lý thuyết
Câu chuyện của cô Đoàn Thị Phương Thảo nhắc rằng sự hào hứng với công nghệ cần đi cùng điều kiện để thực hành. Gần 18 năm đứng lớp ở vùng cao Tuyên Quang, giáo viên Tin học Trường Tiểu học Yên Minh vẫn day dứt vì nhiều học sinh chưa có cơ hội tự tay sử dụng máy tính. Khoảng cách thiết bị giữa các điểm trường khiến một số tiết Tin học chỉ dừng ở lý thuyết, trong khi trẻ cần được thao tác để biến kiến thức thành kỹ năng. Cô kiến nghị có phòng máy cho học sinh, dù chỉ với 5–10 máy, để các em được thực hành thay vì đứng nhìn giáo viên thao tác. Khi một học sinh không có máy tính ở nhà gặp khó khăn với các vòng thi trực tuyến, cô tạo điều kiện cho em dùng máy tại trường trong giờ ra chơi. Một cơ hội nhỏ nhưng đúng lúc có thể giữ cho niềm ham học không bị hoàn cảnh chặn lại. Đây không phải việc thay thế đầu tư thiết bị, mà là lời nhắc rằng nhà trường cần vừa tìm giải pháp trước mắt, vừa kiên trì thu hẹp khoảng cách tiếp cận.
Biến tri thức số thành trải nghiệm sáng tạo
Ngay cả khi điều kiện còn thiếu, cách tổ chức giờ học vẫn có thể nuôi dưỡng sự tò mò. Cô Thảo thiết kế bài giảng trực quan bằng Canva, tạo bài hát khởi động với công cụ AI và dùng Quizizz để kiểm tra kiến thức. Với học sinh lớp 4, lớp 5, cô hướng dẫn làm thiệp và video bằng những công cụ phù hợp. Các sản phẩm nhỏ ấy giúp trẻ vừa làm quen với công nghệ, vừa tập thể hiện ý tưởng và nhìn thấy thành quả do chính mình tạo ra. Trong thời gian học trực tuyến bị gián đoạn bởi thiếu thiết bị, giáo viên in tài liệu, chuyển đến điểm gần trường để phụ huynh và trưởng thôn đưa về cho học sinh; bài làm được thu lại, chấm và phản hồi qua nhóm lớp. Cách xoay xở ấy cho thấy giáo dục công nghệ cần sáng tạo, nhưng không thể chỉ trông vào nỗ lực cá nhân. Đường đến một điểm trường cách trường chính khoảng 5 km vốn khó đi, mưa còn làm tăng nguy cơ sạt lở. Vì thế, xây dựng sân chơi Tin học và cải thiện thiết bị phải trở thành trách nhiệm chung, để học sinh vùng cao có thể khám phá tri thức số một cách đều đặn, an toàn.
