Bình dân học vụ số là gì và vì sao phải bắt đầu từ vùng khó
“Bình dân học vụ số” là cách gọi những chương trình giáo dục kỹ năng số cơ bản dành cho người dân ở cộng đồng khó khăn, hướng tới việc mọi học sinh, phụ huynh và người lao động đều có thể tiếp cận, sử dụng công nghệ số trong học tập, sản xuất và đời sống hàng ngày, thay vì chỉ dừng lại ở một nhóm nhỏ có điều kiện tốt hơn.
Nếu trước đây, bình dân học vụ giúp người dân biết đọc, biết viết, thì hôm nay, bình dân học vụ số phải giúp người dân biết dùng máy tính, biết truy cập dịch vụ công, biết học trực tuyến. Không có nền tảng này, mọi khẩu hiệu về “chuyển đổi số” ở vùng khó chỉ là hình thức. Khi các trường học vùng cao Tuyên Quang chủ động xây dựng môi trường học tập an toàn, kỷ cương, thân thiện trong năm học mới, đó không chỉ là chuyện nề nếp, mà là tiền đề để bước sang một giai đoạn phổ cập kỹ năng số ở quy mô cộng đồng.
Sắp xếp trường lớp và Đề án 06: Nền móng cho giáo dục kỹ năng số
Muốn có bình dân học vụ số, phải có hệ thống giáo dục đủ gọn, đủ mạnh để tập trung nguồn lực. Khi 24 cơ sở giáo dục công lập trực thuộc một sở được tổ chức lại còn 11 cơ sở, đồng thời tăng số lượng phân hiệu nhằm dùng hiệu quả đội ngũ và cơ sở vật chất, đó là quyết định mang tính hạ tầng cho mọi chương trình giáo dục số sau này. Càng manh mún, càng khó triển khai đồng bộ các lớp kỹ năng số, càng khó hình thành cộng đồng công nghệ ngay trong trường học.
Điểm tích cực là cách sắp xếp này đi đúng tinh thần tinh gọn để nâng cao chất lượng dạy học và tạo điều kiện tốt hơn cho học sinh. Nói cách khác, người học vùng khó không chỉ được học trong lớp khang trang, mà còn có cơ hội tiếp cận phòng tin học, thiết bị mới, hạ tầng mạng – những yếu tố sống còn của giáo dục kỹ năng số. Đây là nền móng để sau đó gắn kết với các đề án chuyển đổi số, trong đó có Đề án 06, nhằm biến các trường học thành hạt nhân của bình dân học vụ số cho cả địa bàn.
Từ lớp học khang trang đến bình dân học vụ số ở vùng cao
Không thể nói về tiếp cận công nghệ vùng khó nếu học sinh còn phải ngồi trong lớp tạm bợ. Khi các em được học tập, rèn luyện tại những lớp học khang trang, điều thay đổi không chỉ là mái trường, mà là kỳ vọng: nhà trường dám đầu tư phòng máy, dám đưa bài giảng số vào lớp, phụ huynh tin rằng con mình không bị bỏ lại phía sau trong thời đại số.
Một trong những điểm nhấn của năm học mới tại Tuyên Quang là đưa các trường phổ thông nội trú liên cấp ở khu vực biên giới vào hoạt động, giúp học sinh vùng cao có điều kiện học tập, sinh hoạt thuận lợi hơn. Trong không gian nội trú, bình dân học vụ số có thể diễn ra hàng ngày: học sinh được hướng dẫn tra cứu tài liệu, sử dụng phần mềm học tập, làm quen với bài tập trực tuyến. Khi có phòng tin học được trang bị thêm 25 máy tính mới, mỗi giờ thực hành không chỉ là giờ tin học, mà là bước tập dượt để các em trở thành công dân số tương lai.
Tổ chức lại mạng lưới trường học để cộng đồng công nghệ cùng học
Bình dân học vụ số không dừng ở học sinh; nó phải mở rộng ra phụ huynh, nông dân, tiểu thương. Muốn vậy, mạng lưới trường học phải đủ linh hoạt để làm trung tâm học tập cộng đồng. Khi một trường mầm non mới hình thành trên cơ sở sáp nhập ba trường và có quy mô gần 1.000 học sinh, với 88 cán bộ quản lý, giáo viên, đó là một cộng đồng thu nhỏ – hoàn toàn có thể trở thành điểm tổ chức lớp kỹ năng số cho cả khu dân cư ngoài giờ học.
Việc sắp xếp các cơ sở giáo dục nhằm tổ chức lại nguồn lực theo hướng tinh gọn, nâng cao hiệu quả quản trị, dùng hiệu quả cơ sở vật chất để nâng cao chất lượng giáo dục. Đây chính là điều kiện để xây dựng các “tổ công nghệ số cộng đồng” ngay trong trường. Nhà trường đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, điều hành và giảng dạy không chỉ để tiện cho thầy cô, mà để tạo một chuẩn mực mới: ai đến trường – học sinh hay phụ huynh – cũng được chạm vào môi trường số, từ đó hình thành thói quen tham gia cộng đồng công nghệ địa phương.
Giáo dục số: Chìa khóa thu hẹp khoảng cách công nghệ vùng khó
Khi học sinh được học tập, rèn luyện trong môi trường ổn định, nền nếp từ tiểu học lên THCS, giáo dục số không còn là thứ “xa xỉ”, mà là phần tự nhiên của quá trình học. Ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, điều hành, giảng dạy buộc thầy cô phải đổi mới, buộc nhà trường phải đánh giá chất lượng theo hướng thực chất hơn, chú trọng kỹ năng sống và giảm tỷ lệ học sinh yếu kém. Đó chính là nền của giáo dục kỹ năng số: học sinh biết tự học, tự tìm kiếm, tự kiểm soát hành trình học tập của mình bằng công cụ số.
Tác động lan ra gia đình và cộng đồng. Gia đình giảm bớt khó khăn khi con được học nội trú, có thêm thời gian lao động, sản xuất; học sinh cảm nhận rõ “mỗi ngày đến lớp là một ngày vui” khi có máy tính mới để thực hành, có nơi sinh hoạt bán trú kiên cố. Nếu các địa phương biết tận dụng chính những thay đổi này để tổ chức các lớp bình dân học vụ số, kết nối với các đề án chuyển đổi số đang triển khai, thì khoảng cách tiếp cận công nghệ vùng khó sẽ thu hẹp nhanh hơn nhiều so với việc chỉ trông chờ vào các dự án lớn từ trên xuống.
