Cuộc chiến thuế quan Mỹ Canada: từ đàm phán đổ vỡ đến đối đầu toàn diện
Căng thẳng thương mại Mỹ Canada là tình trạng hai nền kinh tế lớn Bắc Mỹ liên tiếp áp thuế quan mới, ăn miếng trả miếng lên hàng hóa của nhau sau khi các nỗ lực đàm phán thất bại, khiến dòng thương mại song phương bị bóp nghẹt và gia tăng rủi ro cho tăng trưởng khu vực. Trong tuần qua, sau khi vòng đàm phán mới giữa Mỹ và Canada đổ vỡ, Washington áp thuế quan 50% lên 20 tỷ USD hàng hóa từ Canada, buộc Ottawa đáp trả bằng mức thuế 15–50% lên một lượng hàng Mỹ tương tự. Tình thế này không còn là một tranh chấp kỹ thuật, mà là một cuộc đối đầu có chủ đích, khi Thủ tướng Canada tuyên bố sẽ không quay lại bàn đàm phán và sẵn sàng “tuyên chiến” thương mại với Mỹ. Từ góc độ kinh tế, cả hai bên đang chấp nhận thiệt hại để bảo vệ vị thế chính trị và lợi ích ngành trong nước.
Thuế quan mới Mỹ Canada trong bối cảnh Fed cứng rắn với lãi suất
Điểm đáng lo ngại không phải chỉ là thuế quan mới Mỹ Canada, mà là việc nó xuất hiện đúng lúc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đang phát tín hiệu cứng rắn về chính sách Fed lãi suất. Các nhà đầu tư bước vào tuần cao điểm với hàng loạt dữ liệu kinh tế và quyết định chính sách tiền tệ tại Mỹ, châu Á, châu Âu, Mỹ Latinh, trong khi căng thẳng thương mại Mỹ Canada tiếp tục gia tăng. Ngay trước đó, báo cáo PCE cho thấy lạm phát Mỹ vẫn cao, còn Chủ tịch Fed Kevin Warsh tại Jackson Hole khẳng định Fed "có việc để làm" để kéo lạm phát xuống. Một câu nói đáng trích là: khả năng Fed tăng lãi suất vào tháng tới đã nhảy từ 36% lên 58% sau bài phát biểu của Warsh. Khi lãi suất có nguy cơ tăng cùng lúc thuế quan leo thang, rủi ro kép cho tăng trưởng và thị trường tài chính là rõ ràng, và Fed khó có thể phớt lờ cú sốc thương mại từ phía Bắc biên giới.
Tâm lý thị trường chứng khoán toàn cầu: khi thương mại và tiền tệ va đập
Thị trường chứng khoán toàn cầu đang bị kẹt giữa hai luồng tín hiệu trái chiều: một bên là kỳ vọng Fed sẽ làm rõ lộ trình lãi suất, bên kia là căng thẳng thương mại Mỹ Canada leo thang khiến nhà đầu tư phải định giá lại rủi ro. Số liệu lạm phát Mỹ cùng bài phát biểu của Warsh đã dẫn tới những dịch chuyển đáng kể về triển vọng lãi suất, kéo theo biến động trên thị trường tài sản. Khi lợi suất trái phiếu dài hạn tăng lên mức cao nhất trong hai thập niên sau cuộc họp tháng 7, cổ phiếu chịu sức ép rõ rệt, đặc biệt các ngành nhạy cảm với lãi suất và thương mại như ô tô, logistic và công nghệ chuỗi cung ứng. Tâm điểm của giới đầu tư không còn là một sự kiện đơn lẻ, mà là cách các cú sốc thương mại – từ thuế quan mới Mỹ Canada đến xung đột thương mại âm ỉ với Trung Quốc – tương tác với tín hiệu tiền tệ của các ngân hàng trung ương, nhất là Fed. Khi cả hai cùng nghiêng về phía thắt chặt, nhiều nhà đầu tư chấp nhận giảm rủi ro thay vì chạy theo lợi nhuận ngắn hạn.
Chuỗi cung ứng Bắc Mỹ trong vùng xoáy bất ổn
Đằng sau những biểu đồ lãi suất và chỉ số chứng khoán là thực tế khó chịu: chuỗi cung ứng Bắc Mỹ đang đối mặt vùng xoáy bất ổn mới. Việc Mỹ tăng gấp đôi thuế quan với hàng loạt mặt hàng Canada, trong đó có ô tô, khiến các nhà sản xuất hai bên biên giới "sốc" vì mô hình sản xuất tích hợp lâu nay bị phá vỡ. Canada cùng lúc phải chuẩn bị công bố tăng trưởng GDP quý II được dự báo là nhanh nhất từ đầu năm 2023, với khả năng thoát khỏi nhãn suy thoái kỹ thuật nếu các quý trước được điều chỉnh tăng. Thế nhưng cú đánh thuế quan 50% lên hàng tỷ USD hàng hóa Canada có nguy cơ làm hao mòn thành quả đó, đẩy các doanh nghiệp vào thế phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển nguồn nhập hoặc thậm chí dời nhà máy. Khu vực châu Á – Thái Bình Dương, châu Âu và Mỹ Latinh cũng đang bước vào tuần dày đặc sự kiện kinh tế và lãi suất, khiến các tập đoàn đa quốc gia càng thận trọng khi quyết định đầu tư mới vào Bắc Mỹ trong bối cảnh chính sách thay đổi liên tục.
Kịch bản tiếp theo: Fed, ngân hàng trung ương và bài toán chính sách phối hợp
Căng thẳng thương mại Mỹ Canada bùng nổ đúng lúc thế giới bước vào tuần cao điểm của dữ liệu kinh tế và quyết định lãi suất, nên câu hỏi lớn là hệ thống ngân hàng trung ương sẽ phản ứng thế nào. Chủ tịch Fed Warsh đang chịu sức ép phải phát tín hiệu rõ ràng hơn về cách Fed sẽ ứng phó trong những tháng còn lại của năm, trong khi ông đã lập năm nhóm đặc nhiệm để rà soát hoạt động nội bộ, bao gồm cả truyền thông. Khả năng Fed tăng lãi suất trong cuộc họp tới đang ở mức 58%, nhưng cú sốc thuế quan hai chiều với Canada có thể buộc Fed cân nhắc kỹ hơn tác động đến tăng trưởng. Song song, các ngân hàng trung ương Hàn Quốc và Philippines đang trong chu kỳ thắt chặt, còn Hungary lại tính chuyện giảm lãi suất. Tập hợp những động thái này cho thấy một bức tranh chính sách chắp vá, nơi mỗi nước chạy theo áp lực trong nước. Nếu Washington tiếp tục mở rộng thuế quan – cả với con chip như đang cân nhắc – mà không có sự phối hợp chính sách vĩ mô, rủi ro suy giảm tăng trưởng và phân mảnh thị trường sẽ còn cao hơn.
