Áp lực thương mại Mỹ: Cái giá của vị thế xuất khẩu lớn
Áp lực thương mại Mỹ đối với xuất khẩu Việt Nam là sự kết hợp giữa thuế phòng vệ thương mại, kiểm soát chuyển tải hàng, siết chặt xuất xứ và gia tăng rào cản kỹ thuật, xuất phát từ quy mô xuất khẩu lớn và mức thặng dư thương mại cao, khiến hàng Việt bị giám sát khắt khe hơn tại thị trường này. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang chuyển từ vị thế “được ưu ái vì chi phí thấp” sang vị thế “bị soi kỹ vì xuất khẩu nhiều”. Mỹ tiếp tục gây căng thẳng khi đưa Việt Nam vào tầm ngắm kiểm soát chuyển tải hàng từ Trung Quốc, đồng thời tăng thuế và siết xuất xứ đối với nhiều nhóm sản phẩm. Đây không còn là rủi ro cục bộ một vài ngành mà là áp lực mang tính hệ thống, buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách nhìn về thị trường Mỹ: từ “địa bàn tăng trưởng” sang “địa bàn rủi ro cao nhưng không thể bỏ qua”.
Làn sóng thuế phòng vệ thương mại lan rộng từ thép tới dây cáp
Rủi ro thuế phòng vệ thương mại không còn là câu chuyện xa vời với xuất khẩu Việt Nam, mà đã hiện diện rõ từ thép, dây cáp nhôm tới tủ gỗ. Từ ống thép hàn không gỉ tại Thổ Nhĩ Kỳ, sản phẩm thép tại Canada đến dây và cáp nhôm ở Hoa Kỳ, nhiều ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam đang phải đối mặt với rủi ro phòng vệ thương mại. Cụ thể, ngày 3/7/2026, Bộ Thương mại Thổ Nhĩ Kỳ khởi xướng rà soát cuối kỳ với ống thép hàn không gỉ xuất xứ Việt Nam, các sản phẩm này đang chịu thuế từ 19,64% đến 25% theo giá CIF. Việt Nam cũng đối diện điều tra chống bán phá giá với thép không gỉ cán nguội dạng phẳng từ Đài Loan (Trung Quốc) từ ngày 14/8/2026. Thuế suất cao và thời gian rà soát kéo dài biến mỗi container xuất khẩu thành một “canh bạc” về lợi nhuận.
Từ thặng dư thương mại tới nghi ngờ chuyển tải hàng Trung Quốc
Thặng dư thương mại lớn với Mỹ không chỉ là thành tích, mà đang trở thành điểm yếu chiến lược của xuất khẩu Việt Nam. Việt Nam hiện là đối tác có mức thặng dư thương mại hàng hóa lớn nhất với Mỹ; trong bối cảnh Mỹ gia tăng kiểm soát gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp, các ngành sử dụng nhiều nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu có thể chịu mức độ giám sát cao hơn. Văn phòng Chính sách thương mại và sản xuất Nhà Trắng đã công bố báo cáo về chuyển tải bất hợp pháp, xếp Việt Nam vào nhóm 2 cùng các nền kinh tế có mức độ tích hợp đáng kể với chuỗi cung ứng liên quan đến Trung Quốc. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp Việt Nam phải chứng minh cụ thể năng lực sản xuất thực, nguồn gốc nguyên liệu và phần giá trị gia tăng tại Việt Nam, trong khi phía Mỹ chuyển từ kiểm tra chứng từ sang dùng dữ liệu thương mại, dữ liệu sản xuất và công cụ phân tích chuỗi cung ứng để phát hiện bất thường.
Dệt may: Lợi thế giá bị bào mòn bởi chính sách thuế Mỹ
Ngành dệt may minh họa rõ nhất việc áp lực thương mại Mỹ có thể bào mòn lợi thế chi phí của Việt Nam. Sau 7 tháng năm 2026, xuất khẩu dệt may đạt hơn 27 tỷ USD, riêng thị trường Mỹ khoảng 10,5 tỷ USD, giúp toàn ngành xuất siêu hơn 11 tỷ USD. Nhưng cùng lúc, báo cáo gần đây cho thấy dệt may Việt Nam đang chịu thêm áp lực cạnh tranh từ chính sách thuế của Mỹ. Việt Nam hiện chịu mức thuế 12,5% theo Mục 301 liên quan đến lao động cưỡng bức, tương đương Trung Quốc và cao hơn mức 10% áp dụng với Bangladesh, Ấn Độ và Indonesia. Allianz Research ước tính trong kịch bản cộng dồn ba nhánh điều tra, mức thuế tối thiểu của Việt Nam có thể khoảng 15%. Trong khi đó, một số đối thủ như Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia còn được hưởng cơ chế hạn ngạch thuế quan TRQ, cho phép một lượng hàng dệt may vào Mỹ với thuế 0%, dự kiến triển khai chậm nhất ngày 1/9/2026.
Chiến lược mới cho doanh nghiệp: Từ phòng vệ bị động đến chủ động tái cấu trúc
Trong bức tranh áp lực thương mại Mỹ ngày càng dày đặc, phản ứng bị động là con đường ngắn nhất dẫn tới mất thị phần. Theo đánh giá, nguy cơ hàng Việt tiếp tục phải đối mặt với điều tra vẫn ở mức cao, nguyên nhân nằm ở thay đổi chính sách của các nền kinh tế lớn và tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam. Doanh nghiệp vì thế không thể xem phòng vệ thương mại như “sự cố pháp lý” mà phải coi là một trụ cột quản trị. Cơ quan chuyên trách khuyến nghị doanh nghiệp cần đưa quản trị phòng vệ thương mại vào kế hoạch sản xuất và xuất khẩu; kiểm soát nguyên liệu, nâng tỷ lệ nội địa hóa và mở rộng công đoạn tạo giá trị gia tăng để chứng minh hoạt động sản xuất thực chất tại Việt Nam. Muốn chinh phục khách hàng, doanh nghiệp phải trải qua quá trình nâng năng lực sản xuất, cải thiện chất lượng, tăng khả năng thích ứng và tuân thủ tiêu chuẩn mới của nhà mua hàng quốc tế. Nếu không đầu tư cho minh bạch chuỗi cung ứng và dữ liệu chi phí ngay từ bây giờ, xuất khẩu Việt Nam sẽ mãi ở thế “chạy theo giải trình” trước những cú siết chính sách tiếp theo.
