Khi một trường THCS trở thành “siêu trường” và bài toán quá tải
Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi là trường quá tải học sinh khi phải tổ chức dạy học cho hơn 5.000 em trong 112 lớp với sĩ số 45–50 học sinh mỗi lớp, cùng lúc lại thiếu khoảng 50 giáo viên ở nhiều môn, buộc nhà trường phải ghép lớp dạy học và kết hợp dạy trực tuyến để duy trì đầy đủ các môn theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đây không chỉ là câu chuyện nội bộ của một trường mà là tấm gương phản chiếu những lỗ hổng quy hoạch giáo dục tại các khu đô thị – công nghiệp đông dân. Người đứng đầu trường thừa nhận áp lực khổng lồ lên cơ sở vật chất và chất lượng giáo dục khi Nguyễn Văn Trỗi hiện là trường đông học sinh nhất TP.HCM. Một khu vực có năm trường tiểu học nhưng chỉ một trường THCS tiếp nhận toàn bộ học sinh là cách “tiết kiệm” hạ tầng đầy rủi ro. Dù nhà trường nói “không học sinh nào bị bỏ lại phía sau”, câu hỏi cần đặt ngược lại là: với mật độ lớp học và giáo viên như vậy, chúng ta đang chấp nhận chuẩn tối thiểu nào cho con em mình?
Ghép lớp và dạy trực tuyến: linh hoạt hay giải pháp tình thế?
Trước tình trạng thiếu giáo viên trường học, ban giám hiệu chọn phương án ghép lớp dạy học và dạy trực tuyến trường học để “giữ đủ môn” theo khung chương trình. Theo hiệu trưởng, có tiết hoạt động trải nghiệm, hai lớp 6 được ghép lại thành một, từ chỗ cần hai giáo viên chỉ còn một giáo viên phụ trách. Về mặt quản lý, đây là cách sử dụng tối đa nhân sự, nhưng về mặt sư phạm, đó là tín hiệu cảnh báo. Khi sĩ số đã 45–50 em một lớp, việc ghép lớp khiến lớp học có thể chạm ngưỡng 100 học sinh trong một tiết, bất kể là môn hoạt động trải nghiệm hay giáo dục công dân. Với quy mô đó, khái niệm tương tác, theo sát từng em gần như là xa xỉ. Các tiết dạy trực tuyến được dùng để “lấp chỗ trống” khi thiếu thầy cô ở các môn như tin học, âm nhạc, mỹ thuật, lịch sử, địa lý, hoạt động trải nghiệm. Công nghệ trở thành cứu cánh tình thế, chứ chưa phải chiến lược sư phạm có chuẩn bị.
Nỗi lo của phụ huynh và câu khẳng định “không bỏ môn”
Ngòi nổ của sự chú ý công luận bắt đầu từ ngày 22/9, khi phụ huynh phản ánh với báo chí rằng nhiều môn như giáo dục công dân, hoạt động trải nghiệm, giáo dục địa phương, âm nhạc, mỹ thuật không được dạy đủ; cuối kỳ học sinh chỉ nhận đề cương, học thuộc rồi đi thi. Một phụ huynh còn cho biết học sinh lớp 9 chỉ học 2 tiết lịch sử và địa lý mỗi tuần thay vì 3 tiết, lo con khó theo kịp nếu cấu trúc môn thi vào lớp 10 thay đổi. Ở chiều ngược lại, hiệu trưởng khẳng định mạnh mẽ: “Bỏ sót một môn học là vi phạm quy chế chuyên môn. Chúng tôi khẳng định không có chuyện như phụ huynh phản ánh”. Phó giám đốc sở sau khi kiểm tra cũng kết luận trường dạy đúng tiến độ, đủ các môn. Về mặt thủ tục, thông điệp rất rõ: không cắt xén chương trình. Nhưng cảm nhận của phụ huynh về chất lượng giáo dục lại dựa trên trải nghiệm của con: học tạm ở phòng bên ngoài, học online xen kẽ, ôn đề cương nhiều hơn thực hành và thảo luận. Ở đây có một khoảng cách niềm tin mà các con số “đủ môn” chưa lấp đầy.
Áp lực cơ sở vật chất và sức chịu đựng của giáo viên
Trường quá tải học sinh không chỉ là câu chuyện chỗ ngồi. Nguyễn Văn Trỗi hiện chưa thể tổ chức bán trú vì cơ sở vật chất không đáp ứng, phải xoay sở cho học sinh học cả sáng lẫn chiều ở tất cả các khối để linh hoạt bố trí giáo viên và thời khóa biểu. Bàn ghế được sửa 7–8 lần trước khi buộc phải thay mới; thiết bị cho chương trình giáo dục phổ thông 2018 thiếu hụt nên trường phải tận dụng điều kiện sẵn có để không gián đoạn việc dạy học. Trong bối cảnh thiếu khoảng 50 giáo viên, áp lực dồn lên đội ngũ hiện có là điều khó tránh. Số tiết dạy theo quy định không được vượt quá 200 tiết/năm, nhưng tại đây, việc giáo viên phải dạy vượt số tiết là khá phổ biến. Chúng ta có thể khen nhà trường “linh hoạt”, nhưng một hệ thống giáo dục bền vững không nên dựa vào sức chịu đựng vượt giới hạn của giáo viên và khả năng “vá víu” của phòng học. Khi một trường phải dùng cả phòng bên ngoài để dạy môn giáo dục địa phương vì thiếu phòng học, đó là dấu hiệu cho thấy quy hoạch cơ sở giáo dục đã đi sau sự bùng nổ dân số cơ học quá lâu.
Từ giải pháp cấp trường đến trách nhiệm cấp hệ thống
Sau phản ánh của phụ huynh, sở đã trực tiếp xuống kiểm tra, đánh giá cao phương án linh hoạt ghép lớp và dạy trực tuyến, đồng thời thừa nhận việc tuyển dụng năm học 2026–2027 bị chậm do biến động nhân sự sau sắp xếp trường học. Sở đang tổng hợp số liệu thừa – thiếu giáo viên từ các phường để báo cáo ủy ban, chuẩn bị kế hoạch tuyển dụng, trong khi trường chủ động lên phương án nếu hết tháng 10 vẫn chưa được bổ sung biên chế sẽ tự ký hợp đồng một số môn và tự chi trả. Nhìn ở góc độ tích cực, đây là một trường đã nỗ lực xoay xở để không bỏ môn, giữ quyền học tập tối thiểu cho học sinh. Nhưng về dài hạn, chúng ta không thể chấp nhận trạng thái “siêu trường” như một chuẩn bình thường. Khu vực An Phú với dân số cơ học tăng nhanh cần thêm trường học, không chỉ thêm hợp đồng giáo viên. Nếu không có bước đi quy hoạch và đầu tư bài bản, mọi sáng kiến ghép lớp hay dạy trực tuyến chỉ là chiếc bình phong che đi sự thật: chất lượng giáo dục đang phải hy sinh để đổi lấy khả năng “chứa hết” học sinh.
