Chỉ đạo Bộ Giáo dục mới: Bước ngoặt với thi học sinh giỏi cấp trường
Chỉ đạo Bộ Giáo dục mới về việc không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, trừ trường hợp tuyển chọn đội tuyển cho kỳ thi cấp tỉnh, quốc gia, là một thay đổi mang tính bước ngoặt nhằm cắt giảm cuộc thi trường học hình thức, giảm áp lực học tập học sinh và áp lực thi đua cho giáo viên, đồng thời buộc nhà trường quay lại câu hỏi cốt lõi: chất lượng dạy học thực sự được tạo ra từ đâu. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là thông điệp chính trị cho toàn hệ thống: bệnh thành tích trong giáo dục đã đến lúc phải xử lý tận gốc. Việc ban hành công văn hướng dẫn cắt giảm các cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian cho thấy Bộ muốn chuyển nguồn lực từ hình thức sang nội dung, từ báo cáo sang lớp học.
Vì sao phải “dẹp” thi học sinh giỏi cấp trường và cuộc thi cho học sinh?
Điểm mấu chốt của chỉ đạo mới là thừa nhận một thực tế lâu nay: thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã đã bị nhiều nơi biến thành cuộc chạy đua thành tích hơn là công cụ phát hiện năng khiếu. Khi Bộ yêu cầu không tổ chức các kỳ thi này nếu không nhằm tuyển chọn đội tuyển dự thi cấp trên, họ đang cắt đi tầng thi đua không cần thiết, vốn chỉ làm dày thêm danh sách giải thưởng nhưng không cải thiện chất lượng học tập. Theo công văn 5922/BGDĐT-GDPT, các cuộc thi dành cho học sinh phải “thiết thực, khách quan, phù hợp, không gây áp lực cho học sinh”. Đó là câu nói đánh trúng tâm tư nhiều phụ huynh đang chứng kiến con phải căng mình với vô số đề thi, vòng thi, trong khi thời gian cho vui chơi, sáng tạo và nghỉ ngơi ngày càng ít. Quan trọng hơn, Bộ khẳng định không được mở rộng đối tượng, quy mô, số vòng thi hoặc thêm nội dung không cần thiết, nhằm chặn xu hướng “phình to” các kỳ thi để đẹp báo cáo.
Cắt giảm cuộc thi trường học, hội thi giáo viên: Chấm dứt thời kỳ “thi để có danh hiệu”?
Nếu với học sinh là giảm áp lực học tập học sinh, thì với giáo viên, chỉ đạo mới là lời nhắc phải trả lại giờ dạy cho lớp học thay vì cho hồ sơ. Bộ yêu cầu rà soát, cắt giảm các cuộc thi, hội thi trùng lặp, không trực tiếp phục vụ hoạt động chuyên môn hoặc gây áp lực, phát sinh hồ sơ, minh chứng không cần thiết. Điều này đụng thẳng vào nhiều phong trào thi đua vốn chỉ nhằm có danh hiệu, điểm thi đua, mà không mang lại đổi mới thực chất trong phương pháp dạy. Đáng chú ý nhất là việc không tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã để lấy thành tích; các cuộc thi này chỉ được phép diễn ra khi thực sự dùng để lựa chọn giáo viên tham gia hội thi do cấp trên tổ chức và phải bảo đảm không phát sinh thêm hồ sơ, minh chứng. Nói thẳng, Bộ đang đặt dấu chấm hết cho kiểu thi đua “trang trí”, nơi bài dạy được chuẩn bị công phu cho một vài tiết thi, còn phần lớn giờ lên lớp hàng ngày vẫn bị bỏ ngỏ.
Giảm áp lực nhưng không bỏ sân chơi: Phụ huynh và học sinh nên điều chỉnh kỳ vọng thế nào?
Một lo ngại dễ thấy là: nếu cắt giảm cuộc thi trường học, học sinh sẽ mất động lực phấn đấu? Chỉ đạo mới thực ra không xóa bỏ sân chơi, mà chuyển từ văn bằng, chứng nhận sang hoạt động giao lưu và trải nghiệm. Bộ khuyến khích các sân chơi tiếng Anh, STEM/STEAM, nghệ thuật, thể thao, chuyển đổi số, AI theo tinh thần vui tươi, tự nguyện, thiết thực, nhưng nhấn mạnh không được biến chúng thành kỳ thi để đánh giá chất lượng dạy học hay thi đua. Với phụ huynh, đây là thời điểm cần điều chỉnh kỳ vọng: thay vì đòi hỏi thêm cuộc thi, nên đặt câu hỏi con có thêm thời gian đọc sách, vận động, ngủ đủ không. Với học sinh, áp lực học tập học sinh sẽ giảm nếu nhà trường thực hiện đúng tinh thần công văn: không huy động kinh phí, không ép tham gia, không dùng giải thưởng làm thước đo giá trị cá nhân. Cạnh tranh vẫn cần thiết, nhưng nó phải gắn với năng lực thực, chứ không với số lượng giấy khen.
Tương lai trường học sau chỉ đạo mới: Ít họp, ít hồ sơ, nhiều thời gian cho lớp học
Điểm tích cực nhất của chỉ đạo là mục tiêu rõ ràng: dành thêm thời gian, nguồn lực cho dạy học, chăm sóc, giáo dục học sinh và sinh hoạt chuyên môn; giảm áp lực, giảm hình thức để tăng chất lượng, hiệu quả và tính thực chất trong quản lý, hoạt động giáo dục. Bộ yêu cầu các cơ sở giáo dục chỉ làm đúng, đủ hồ sơ, sổ sách theo quy định, không tự đặt thêm biểu mẫu, báo cáo, minh chứng không có căn cứ pháp lý hoặc không cần thiết. Đồng thời, báo cáo trung gian và các cuộc họp hành chính không cần thiết phải được cắt giảm, thông tin đã có trên cơ sở dữ liệu dùng chung không được yêu cầu báo cáo lại. Trong năm học 2026 - 2027, nhà trường phải triển khai hồ sơ số, sổ sách số theo lộ trình, từng bước thay thế hồ sơ giấy. Kết luận rõ ràng: nếu các Sở và từng hiệu trưởng thực hiện nghiêm, giáo viên sẽ bớt “ngập” trong giấy tờ, học sinh bớt chìm trong thi cử, và thời gian thật sự cho việc dạy – học sẽ tăng lên. Vấn đề còn lại không nằm ở công văn, mà ở thái độ thực thi: có dám từ bỏ “thành tích đẹp trên giấy” để chấp nhận bức tranh thật về chất lượng giáo dục hay không.
