Cảng An Thới Phú Quốc đổi chủ: một bước ngoặt hạ tầng, không chỉ là thủ tục bàn giao
Cảng An Thới Phú Quốc là cửa ngõ giao thông đường thủy quan trọng ở Nam đảo, nơi trung chuyển hành khách, hàng hóa và hàng triệu lượt du khách đến các đảo du lịch, nên việc chuyển giao quyền khai thác cho doanh nghiệp tư nhân đánh dấu bước ngoặt trong cách tổ chức hạ tầng biển của địa phương.
Ngày 7-8, Công ty TNHH Mặt Trời Hạ Long – thành viên Sun Group – chính thức tiếp nhận quyền khai thác và vận hành Cảng An Thới sau khi trúng đấu giá, với thời hạn 24 tháng theo hợp đồng đã ký. Đây không chỉ là một thương vụ khai thác cảng thông thường mà là sự dịch chuyển quyền quản lý từ khu vực nhà nước sang tư nhân đối với một hạ tầng hàng hải chiến lược. Quan điểm cá nhân cho rằng đây là bước đi táo bạo nhưng cần thiết nếu Phú Quốc muốn nâng chất lượng dịch vụ và chuẩn bị cho vai trò chủ nhà APEC 2027.
Cảng An Thới hiện có cầu cảng tiếp nhận tàu đến 3.000 DWT, nhà ga hành khách ba tầng, hệ thống kho bãi, sân bãi và các công trình kỹ thuật phụ trợ, với tổng mức đầu tư 157,92 tỉ đồng và năng lực thông qua 500.000–700.000 tấn hàng hóa cùng 360.000 lượt hành khách mỗi năm. Con số này cho thấy quy mô đủ lớn để cảng trở thành “trạm trung tâm” trong hệ sinh thái du lịch Phú Quốc, đồng thời là phép thử xem quản trị tư nhân có thực sự hiệu quả hơn quản lý hành chính truyền thống hay không.
Tư nhân hóa Cảng An Thới: vì sao Phú Quốc cần Sun Group lúc này?
Việc Sun Group quản lý Cảng An Thới không xuất hiện trong khoảng trống, mà là kết quả của cả một quá trình vừa tăng trưởng nóng du lịch Phú Quốc, vừa lúng túng trong khai thác cảng trước đó. Sự bùng nổ của du lịch Phú Quốc khiến lưu lượng tàu khách, ca nô và phương tiện thủy tăng nhanh, trong khi mô hình vận hành cũ không còn đáp ứng được yêu cầu về an toàn, dịch vụ và bảo vệ môi trường.
Thực tế, Cảng An Thới đã thay nhà khai thác nhiều lần; có hợp đồng bị chấm dứt do vi phạm quy định, cho thấy cách làm cũ còn nhiều bất cập. Trong bối cảnh Phú Quốc được định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển, du lịch, dịch vụ và giao thương mang tầm quốc tế, đồng thời chuẩn bị đăng cai Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 với hàng chục nghìn đại biểu và khách quốc tế, việc tiếp tục thử nghiệm quản lý nửa vời là điều không thể chấp nhận. Cần một đơn vị có kinh nghiệm du lịch, tài chính mạnh và tư duy dịch vụ – và Sun Group là lựa chọn mang tính chiến lược, dù không phải không tiềm ẩn rủi ro phụ thuộc lớn vào một tập đoàn tư nhân.
Câu nói đáng chú ý là nhận định rằng “việc chuyển giao quyền khai thác, vận hành Cảng An Thới là bước đi phù hợp với định hướng phát triển của Phú Quốc trong giai đoạn mới”, nhấn mạnh mục tiêu gắn khai thác hạ tầng với phát triển bền vững, phục vụ du lịch và đời sống dân sinh trên đảo. Quan điểm cá nhân là: nếu không mạnh dạn trao quyền và ràng buộc trách nhiệm cho tư nhân, Phú Quốc khó đạt tầm một trung tâm du lịch cạnh tranh trong khu vực.
Sun Group sẽ tái định hình du lịch Phú Quốc và mạng lưới kết nối biển ra sao?
Cảng An Thới hiện là điểm trung chuyển chính kết nối đảo lớn với Hòn Thơm, Hòn Mây Rút, Hòn Móng Tay và cả thị trấn Hoàng Hôn, phục vụ nhu cầu đi lại của người dân lẫn du khách khám phá biển đảo. Việc Sun Group quản lý cảng, nếu được thực hiện đúng như kỳ vọng, sẽ biến nơi đây thành “trái tim giao thông” của hệ sinh thái du lịch Phú Quốc, nơi các tuyến tàu, ca nô, khu nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí được kết nối liền mạch.
Trong giai đoạn đầu, đơn vị vận hành dự kiến rà soát hạ tầng, chuẩn hóa quy trình quản lý, phối hợp điều tiết tàu thuyền, bảo đảm an toàn hàng hải, phòng cháy chữa cháy và an ninh trật tự tại khu vực cảng. Cùng với đó là tổ chức giao thông, phân luồng phương tiện, chỉnh trang cảnh quan, vệ sinh môi trường và nâng cao chất lượng phục vụ hành khách, hướng tới một môi trường vận hành văn minh, chuyên nghiệp. Nhìn từ góc độ du lịch, đây là điều kiện tiên quyết để nâng chất lượng dịch vụ tàu tuyến, du thuyền, tour đảo – những sản phẩm làm nên thương hiệu du lịch Phú Quốc.
Theo nhận định, “việc Sun Group tiếp nhận quyền khai thác vận hành được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng khai thác hạ tầng hiện hữu, mang đến môi trường vận hành an toàn, văn minh và thuận tiện”. Quan điểm bình luận là, nếu Sun Group biết kết nối Cảng An Thới với những dự án giải trí và nghỉ dưỡng sẵn có của mình theo cách hài hòa, Phú Quốc sẽ có một hệ sinh thái du lịch biển đồng bộ hiếm thấy, giúp giảm tình trạng manh mún, chắp vá đang làm mất điểm trải nghiệm du khách.
Từ nhà nước sang tư nhân: cơ hội lớn nhưng không phải không có “giá phải trả”
Chuyển giao Cảng An Thới từ quản lý nhà nước sang doanh nghiệp tư nhân được đánh giá là phù hợp định hướng đổi mới phương thức quản lý kết cấu hạ tầng, đồng thời tạo điều kiện nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng khả năng kết nối giữa giao thông đường biển với các sản phẩm du lịch, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí. Ý nghĩa sâu xa hơn là bước thử quan trọng cho mô hình tư nhân hóa hạ tầng biển chiến lược: nếu thành công, đây có thể trở thành tiền lệ để các cảng khác áp dụng.
Tuy vậy, trao nhiều quyền cho một tập đoàn lớn luôn đặt ra lo ngại về nguy cơ lệ thuộc, tăng chi phí dịch vụ hoặc làm mờ tiếng nói cộng đồng địa phương. Chính vì vậy, cơ quan chức năng đã nhấn mạnh yêu cầu ưu tiên an toàn, không ngừng nâng cao quản trị, gắn phát triển cảng với phát triển bền vững và sinh kế truyền thống, hài hòa giữa mục tiêu kinh tế với bảo vệ môi trường biển và giá trị văn hóa khu vực An Thới.
Về phía người dân và khách du lịch, tác động thực tế sẽ thể hiện ở chất lượng dịch vụ, tính đúng giờ của tàu tuyến, sự thông suốt của kết nối giữa Cảng An Thới Phú Quốc và các đảo, cùng môi trường cảng an toàn, sạch sẽ hơn. Nếu những cam kết hiện tại được thực thi, đây sẽ là ví dụ tích cực cho việc tư nhân quản lý cảng biển; nhưng nếu Sun Group không giữ được cân bằng giữa lợi nhuận và trách nhiệm xã hội, niềm tin vào mô hình tư nhân hóa hạ tầng sẽ bị tổn hại.
Cửa ngõ APEC 2027: Cảng An Thới phải vượt lên tầm khu vực
APEC 2027 là phép thử quan trọng cho toàn bộ hệ thống hạ tầng Phú Quốc – từ đường hàng không, đường bộ đến đường biển. Nếu Cảng Hàng không Quốc tế Phú Quốc là cửa ngõ đường không, thì Cảng An Thới chính là cửa ngõ quan trọng trên biển, giúp hoàn thiện năng lực kết nối đa phương thức và góp phần định hình hình ảnh đảo ngọc trong mắt bạn bè quốc tế.
Trong bối cảnh đó, cá nhân người viết cho rằng bản hợp đồng 24 tháng với Sun Group nên được coi là “giai đoạn chạy thử” để đưa Cảng An Thới lên một chuẩn mới: vận hành an toàn, dịch vụ chuyên nghiệp, ứng dụng công nghệ và quản lý môi trường nghiêm ngặt. Nếu tận dụng tốt giai đoạn này, Phú Quốc không chỉ đón APEC 2027 suôn sẻ mà còn xây dựng được một mô hình cảng du lịch – hàng hải thông minh, đủ sức cạnh tranh với các điểm đến trong khu vực.
Kết luận, việc Sun Group quản lý cảng là bước đầu của một chiến lược dài hơi: chuyển từ tư duy “cảng là công trình giao thông thuần túy” sang “cảng là hạt nhân của hệ sinh thái du lịch và kinh tế biển”. Tương lai của du lịch Phú Quốc và uy tín hạ tầng Việt Nam trước APEC 2027 sẽ phần nào được phản chiếu qua cách Cảng An Thới vận hành trong hai năm tới.
