Từ chuyến dầu diesel đầu tiên đến những kế hoạch rộng hơn
Thương vụ Nga–Mỹ là các giao dịch thương mại hoặc dự án đầu tư giữa doanh nghiệp hai nước, được thúc đẩy trong bối cảnh chính sách trừng phạt và quan hệ song phương còn nhiều biến động. Chuyến dầu diesel hướng tới New York cho thấy một số trao đổi có thể tiến triển, nhưng chưa chứng minh rằng những kế hoạch lớn hơn đã thành hợp đồng.
Ngày 9/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Nga đồng ý cung cấp ngay hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu; sau cuộc điện đàm cùng ngày, ông chỉ đạo cấp giấy phép tạm thời của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài cho hoạt động liên quan nhiên liệu Nga. Ngày 23/10, một tàu chở dầu diesel Nga rời cảng Primorsk hướng tới New York.
Đó là diễn biến cụ thể đáng chú ý, song các tín hiệu về hợp tác không nên bị đọc thành một làn sóng đầu tư đã thành hình. Robert Agee, người đứng đầu Phòng Thương mại Mỹ tại Nga, cho biết một hoặc hai dự án đang được chuẩn bị ở mức cao và không nhất thiết phải chờ dỡ bỏ trừng phạt. Dù vậy, thông tin về mức độ chuẩn bị không đồng nghĩa với việc mọi điều khoản đã được chốt.
Phân bón có thể theo sau diesel
Trong các hướng thương mại được nhắc đến, phân bón Nga có vẻ gần với một giao dịch hàng hóa hơn những dự án khai khoáng hay công nghiệp dài hạn. Chuyên gia kinh tế Nikita Maslennikov nhận định nhiên liệu diesel và phân bón là những lĩnh vực có khả năng được kích hoạt nhanh nhất. Cách nhìn này có cơ sở: Nga là nhà xuất khẩu phân bón lớn, trong khi nhu cầu thế giới vẫn đáng kể dù giá gần đây đã hạ phần nào.
Theo Maslennikov, xuất khẩu phân bón có thể được thúc đẩy theo mô hình tương tự dầu diesel. Tuy nhiên, “có thể” ở đây là mấu chốt: nguồn tin mô tả một triển vọng, không xác nhận hợp đồng cụ thể đã hoàn tất. Diesel tạo tiền lệ về khả năng giao dịch trong điều kiện có giấy phép tạm thời, nhưng để lặp lại mô hình đó với phân bón vẫn cần các điều kiện thương mại và pháp lý phù hợp.
Vì vậy, phân bón là ứng viên đáng theo dõi, không phải thương vụ đã được bảo đảm. Đây là khác biệt quan trọng giữa một cơ hội được chuyên gia nêu ra và cam kết cung ứng đã có lịch giao hàng, đối tác cùng điều khoản xác nhận.
Đất hiếm, LNG và nhôm: tiềm năng lớn, đường đi khó
Các lĩnh vực đất hiếm Nga, LNG và nhôm hấp dẫn vì gắn với tài nguyên, năng lượng và năng lực sản xuất, nhưng cũng đòi hỏi vốn, công nghệ và môi trường đầu tư ổn định hơn. Nga có nguồn khoáng sản lớn, song nhiều mỏ chưa được phát triển tương xứng; một mỏ tại Yakutia được đánh giá có trữ lượng tầm cỡ thế giới, nhưng khai thác còn phân tán và chưa thành dự án đồng bộ.
Triển vọng đất hiếm phụ thuộc đáng kể vào việc Nga có thông qua trước cuối năm cơ chế khu kinh tế đặc biệt cho Bắc Cực và Viễn Đông hay không. LNG Nga–Mỹ thì còn xa hơn: các biến số gồm khả năng châu Âu khôi phục mua LNG Nga và cách phân chia thị trường; hiện đây vẫn là kịch bản đang nghiên cứu, chưa có lộ trình cụ thể.
Với nhôm, từng có ý tưởng về một dự án quy mô lớn gần Krasnoyarsk, nhưng nguồn tin nêu các trở ngại về công nghệ, nguồn cung điện và quan hệ giữa những doanh nghiệp liên quan. Gộp cả ba lĩnh vực vào một danh sách cơ hội là hợp lý; xem chúng như các dự án sắp khởi công thì không.
Cơ hội thương mại chưa xóa được rủi ro đầu tư
Dầu diesel đã tạo ra một tín hiệu giao dịch thực tế, nhưng chưa đủ để khẳng định vốn Mỹ sẽ quay lại trên diện rộng. Maslennikov cảnh báo lạm phát cao và môi trường đầu tư thiếu ổn định là những trở ngại lớn đối với dòng vốn Mỹ vào Nga. Vì vậy, những thương vụ Nga Mỹ được nhắc đến cần được phân biệt rõ: một số dự án ở giai đoạn chuẩn bị, một số mới là ý tưởng hoặc kịch bản.
Các thỏa thuận hiện mới dừng ở biên bản ghi nhớ có thể chuyển thành dự án đầu tư thực sự nếu điều kiện cần thiết dần hình thành. Nhận định đó đặt ra thước đo hợp lý: theo dõi giấy phép, cơ chế đầu tư và bước đi cụ thể của doanh nghiệp, thay vì coi mọi tín hiệu chính trị hay phát biểu về tiềm năng là cam kết đã hoàn tất.
Kết luận, diesel là điểm mở đầu dễ thấy nhất; phân bón có thể là hướng kế tiếp, còn LNG, đất hiếm và nhôm vẫn đối mặt nhiều rào cản. Cơ hội hợp tác đang được bàn tới, nhưng mức độ chắc chắn giữa các lĩnh vực rất khác nhau. Cho đến khi có dự án và điều khoản được xác nhận, đây vẫn là những kế hoạch được đưa tin chứ chưa phải một gói thỏa thuận Nga–Mỹ hoàn chỉnh.
