Dầu diesel là phép thử, không phải bảo đảm cho một cuộc tái lập quan hệ
Hợp tác kinh tế Nga–Mỹ là việc hai nước nối lại hoặc mở rộng giao dịch thương mại, đầu tư và khai thác tài nguyên trong bối cảnh các lệnh trừng phạt vẫn hạn chế nhiều hoạt động xuyên biên giới. Diễn biến đáng chú ý nhất hiện nay là chuyến hàng diesel, nhưng giá trị của nó nằm ở việc thử xem hai bên có thể tìm được lối đi thực tế trong môi trường pháp lý đầy ràng buộc hay không. Sau cuộc điện đàm ngày 9/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ đạo cấp giấy phép tạm thời của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài cho hoạt động liên quan nhiên liệu Nga. Ngày 23/10, một tàu chở diesel Nga rời cảng Primorsk hướng tới New York. Trước đó, Trump thông báo Nga đồng ý cung cấp ngay hơn 300.000 tấn diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu. Những bước đi này tạo cơ sở để bàn về thương vụ Nga Mỹ rộng hơn, nhưng giấy phép tạm thời không đồng nghĩa với việc các rào cản đã được dỡ bỏ.
Robert Agee, người đứng đầu Phòng Thương mại Mỹ tại Nga, cho biết một hoặc hai dự án hợp tác đang ở mức chuẩn bị cao và không nhất thiết phải đợi trừng phạt được gỡ bỏ. Đây là tín hiệu đáng chú ý, song cũng cần được nhìn đúng mức: một dự án có thể được chuẩn bị trong khuôn khổ miễn trừ hoặc giấy phép cụ thể mà không mở đường cho hợp tác trên diện rộng. Theo chuyên gia Nikita Maslennikov, lạm phát cao và môi trường đầu tư thiếu ổn định vẫn là những trở ngại lớn đối với dòng vốn Mỹ quay lại Nga. Vì vậy, diesel hiện giống một phép thử có kiểm soát hơn là bằng chứng cho thấy quan hệ kinh tế đã bước sang giai đoạn bình thường hóa.
Phân bón có cơ hội đi trước, còn LNG vẫn là kịch bản
Sau diesel, phân bón Nga là lĩnh vực có khả năng được thúc đẩy sớm hơn các dự án công nghiệp phức tạp. Maslennikov nhận định diesel và phân bón là những mảng có thể kích hoạt nhanh nhất; dù giá phân bón thế giới đã hạ phần nào, nhu cầu vẫn còn lớn. Lợi ích ở đây khá rõ: Nga có nguồn hàng xuất khẩu, còn giao dịch năng lượng và nguyên liệu có thể đáp ứng nhu cầu thị trường. Nhưng triển vọng thương mại không xóa được rủi ro thanh toán, vận chuyển và tuân thủ trừng phạt; mỗi khâu đều có thể khiến một thỏa thuận khả thi trên giấy trở nên khó thực hiện. LNG Nga Mỹ hấp dẫn hơn về quy mô chiến lược, nhưng nguồn tin mô tả đây vẫn là hướng đang được tính đến chứ chưa phải kế hoạch chắc chắn. Một biến số lớn là liệu các nước châu Âu có khôi phục mua LNG Nga dưới sức ép của Washington hay không, và thị trường sẽ được phân chia thế nào. Nếu chưa rõ đầu ra và điều kiện pháp lý, doanh nghiệp khó cam kết dài hạn. Bởi vậy, lợi ích năng lượng có thể tạo động lực cho đối thoại, nhưng cũng khiến mỗi bên phải cân nhắc cạnh tranh thị trường và mức độ phụ thuộc.
Đất hiếm và nhôm đòi hỏi nhiều hơn một giấy phép
Đất hiếm Nga mở ra cơ hội hợp tác có ý nghĩa chiến lược, nhưng trữ lượng lớn không tự động biến thành nguồn cung khả dụng. Nga đứng thứ năm thế giới về trữ lượng, với ước tính dao động đáng kể giữa số liệu của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ và Bộ Tài nguyên Thiên nhiên Nga. Một mỏ lớn ở Yakutia được đánh giá có tiềm năng tầm cỡ thế giới, song hoạt động khai thác còn phân tán, chưa thành dự án quy mô đồng bộ. Triển vọng sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc Nga có lập cơ chế khu kinh tế đặc biệt thống nhất cho Bắc Cực và Viễn Đông trước cuối năm hay không; nếu có, dự án khai khoáng có thể hấp dẫn hơn với nhà đầu tư nước ngoài, kể cả doanh nghiệp Mỹ. Công nghệ và quy trình chế biến vẫn là điểm nghẽn, nên đây khó là bước nối tiếp nhanh như phân bón.
Nhôm cũng được nhắc đến qua ý tưởng xây dựng một dự án công nghiệp lớn gần Krasnoyarsk, nhưng nguồn tin nêu các trở ngại về công nghệ, nguồn cung điện và quan hệ giữa doanh nghiệp liên quan. Đây là nhắc nhở rằng hợp tác không chỉ phụ thuộc vào quyết định chính trị: các bên còn phải giải quyết được bài toán vận hành và rủi ro đầu tư. Nếu những thỏa thuận lớn và khoản đầu tư đầu tiên được triển khai, chúng cần được xác lập trước khi Mỹ thay đổi chính quyền tiếp theo. Trình tự khả dĩ vì thế là dùng diesel làm bước thử, tiếp đến phân bón, rồi mới cân nhắc các dự án khoáng sản chiến lược. Kết luận hợp lý nhất hiện nay không phải là Nga–Mỹ sắp có làn sóng hợp tác chắc chắn, mà là một số giao dịch có thể được thiết kế để đi qua khe hẹp của trừng phạt. Muốn đi xa hơn, cả lợi ích năng lượng lẫn sự ổn định pháp lý và đầu tư đều phải cùng hiện diện.
