Pháp luật chỉ có ích khi học sinh biết áp dụng
Tuyên truyền pháp luật học đường là hoạt động giúp học sinh hiểu quy định pháp luật, nhận diện nguy cơ và luyện cách ứng xử an toàn trong những tình huống các em có thể gặp ở trường, ngoài đời hoặc trên mạng. Giá trị của hoạt động này không nằm ở việc đọc điều luật cho học sinh nghe, mà ở khả năng giúp các em dừng lại trước một hành vi có thể gây tổn thương và biết tìm người hỗ trợ. Ngày 19/10, Đồn Biên phòng Hoằng Trường phối hợp với Công an xã Hoằng Thanh, Đoàn xã và Trường THCS Hoằng Thanh tổ chức phổ biến pháp luật cho học sinh, tập trung vào bạo lực học đường, ma túy, vi phạm trên không gian mạng và an toàn giao thông. Cách phối hợp này đáng nhân rộng: nhà trường gần gũi với học sinh, còn công an và lực lượng địa phương có thể làm rõ ranh giới pháp lý, nguy cơ bị lôi kéo và cách tự bảo vệ.
Nội dung được thiết kế theo những nguy cơ thiết thực, từ nhận diện hành vi bạo lực đến phòng tránh việc bị rủ rê tham gia tệ nạn, đặc biệt là hành vi liên quan đến ma túy; học sinh cũng được hướng dẫn các kỹ năng chủ động bảo vệ bản thân. Đây là hướng tiếp cận cần thiết trong bối cảnh bạo lực và hành vi thiếu an toàn trên mạng được cho là gia tăng, khi hiểu biết pháp luật và kỹ năng sống còn hạn chế, đồng thời mạng xã hội có thể tác động tiêu cực. Phòng chống bạo lực học đường vì thế không thể chỉ là lời nhắc “không đánh nhau”: học sinh cần biết hành vi nào gây hại, hậu quả có thể đến đâu và nên tìm ai khi tình huống vượt khỏi khả năng tự xử lý.
Kỹ năng ứng xử và cơ chế phối hợp phải đi cùng nhau
Một buổi tuyên truyền sẽ khó tạo thay đổi nếu học sinh chỉ nghe rồi quên. Điều quan trọng hơn là giúp các em nhận ra bạo lực không chỉ là đánh bạn: xúc phạm danh dự, cô lập bạn bè và bắt nạt trên mạng cũng cần được nhìn nhận nghiêm túc. Tại Trường Tiểu học Nguyệt Đức, Công an xã phối hợp với Đoàn Thanh niên xã phổ biến chủ đề phòng, chống bạo lực học đường và Luật Trẻ em, đồng thời hướng dẫn học sinh tôn trọng sự khác biệt, giải quyết mâu thuẫn phù hợp và không dùng bạo lực. Các em còn được tìm hiểu quyền được bảo vệ khỏi bạo lực, xâm hại, bóc lột và phân biệt đối xử. Những kỹ năng ứng xử học sinh như kiềm chế, tôn trọng và tìm cách hòa giải không phải điều phụ trợ; đó là phần thực hành giúp kiến thức pháp luật trở thành lựa chọn cụ thể trong đời sống.
Khi bị bắt nạt hoặc thấy bạn gặp nguy hiểm, học sinh được hướng dẫn tìm sự hỗ trợ từ thầy cô, cha mẹ và người có trách nhiệm. Đây là thông điệp thiết thực, bởi yêu cầu trẻ tự giải quyết mọi việc có thể khiến các em im lặng lâu hơn. Ở Thuận An, công an xã phối hợp với nhà trường phổ biến quy định về hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe và việc quản lý, sử dụng vũ khí, công cụ hỗ trợ, hung khí; học sinh cũng viết cam kết chấp hành nội quy. Các trường và công an địa phương ký quy chế phối hợp để kịp phát hiện, giáo dục và uốn nắn biểu hiện chưa phù hợp. Cam kết có thể nhắc nhở, nhưng không thay thế được việc người lớn lắng nghe, hỗ trợ và can thiệp sớm. Công an xã Nguyệt Đức và Đoàn Thanh niên xã cho biết sẽ tiếp tục phối hợp đẩy mạnh giáo dục pháp luật trong trường học.
Phiên tòa giả định biến hậu quả pháp lý thành bài học dễ nhớ
Ngày 24/10, UBND xã Ứng Thiên phối hợp với Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội tổ chức chương trình phiên tòa giả định về phòng chống bạo lực học đường và an toàn trên không gian mạng cho giáo viên, học sinh Trường THCS Ứng Thiên, hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam. Hình thức này có sức thuyết phục hơn một bài giảng thuần túy: học sinh được chứng kiến trình tự xét xử và thấy hành vi bạo lực có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm khắc. Phiên tòa tái hiện vụ cố ý gây thương tích sau mâu thuẫn tình cảm học đường; nạn nhân bị tổn thương cơ thể với tỷ lệ thương tích 38%. Học sinh cũng được nhắc rằng hành vi bốc đồng trên không gian mạng có thể gây hậu quả pháp lý và làm tổn hại tương lai. Bài học không chỉ là tránh vi phạm, mà còn là biết dừng lại trước khi xung đột bị đẩy xa hơn.
Trong tình huống được xét xử, bị cáo tự nguyện bồi thường khắc phục hậu quả 200 triệu đồng; tòa tuyên phạt 30 tháng tù nhưng cho hưởng án treo, với thời gian thử thách 30 tháng. Những con số cụ thể khiến hệ quả bớt trừu tượng, nhưng thông điệp không nên bị giản lược thành phép tính về hình phạt hay bồi thường: tổn thương thể chất, tinh thần và tương lai của các bên không thể được xóa bỏ bằng một bản án. Chương trình còn có phần hướng dẫn kỹ năng phòng tránh cạm bẫy không gian mạng do cán bộ an ninh công an xã trình bày. Kết hợp tình huống pháp lý với kỹ năng tự bảo vệ giúp học sinh nhìn thấy cả hai mặt: hành vi sai có thể phải chịu trách nhiệm, còn phòng ngừa bắt đầu từ quyết định ứng xử trước khi sự việc xảy ra.
Muốn trường học an toàn, phải duy trì việc giáo dục
Các chương trình tại Hoằng Thanh, Nguyệt Đức và Ứng Thiên cho thấy tuyên truyền pháp luật có thể kết hợp nhiều nội dung: phòng chống bạo lực, nhận diện nguy cơ ma túy và tệ nạn, an toàn trên mạng, quyền trẻ em, kỹ năng tìm kiếm trợ giúp và trách nhiệm pháp lý. Sự kết hợp này phù hợp với đời sống học sinh, nơi một mâu thuẫn có thể chuyển từ lớp học lên mạng, còn việc bị rủ rê hay bắt nạt đòi hỏi các em biết cách lên tiếng. Tuy vậy, hoạt động một lần không thể thay thế sự phối hợp thường xuyên giữa gia đình, nhà trường và lực lượng chức năng. Nhà trường cần tạo môi trường để học sinh báo tin mà không sợ bị trách phạt; người lớn cần lắng nghe và xử lý dấu hiệu bất thường trước khi xung đột trở thành bạo lực. Kết luận rõ ràng là: kiến thức pháp luật chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng kỹ năng thực hành, sự hỗ trợ kịp thời và trách nhiệm chung.
