Giáo dục chất lượng thực chất: Từ báo cáo thành tích đến nhìn thẳng khó khăn
Giáo dục chất lượng thực chất là cách tổ chức dạy và học tập trung vào năng lực, thái độ và sự an toàn của học sinh, thay vì chạy theo số lượng giải thưởng, báo cáo thành tích hay các hoạt động mang nặng tính hình thức, từ đó phản ánh đúng thực trạng và giải quyết vấn đề gốc của hệ thống giáo dục. Tại hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ giáo dục phổ thông năm học 2026-2027, Giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM Nguyễn Tấn Phát đã thẳng thắn phê bình tình trạng báo cáo "nghiêng về thành tích", trong khi khó khăn chỉ được nêu rất ít. Quan điểm này là bước xoay trục quan trọng: thay vì tô đẹp bức tranh giáo dục, ngành phải chấp nhận nhìn thẳng vào thiếu trường lớp, thiếu giáo viên, chất lượng chưa tương xứng quy mô để cải cách giáo dục phổ thông đi vào chiều sâu.
Vì sao phải giảm hình thức giáo dục, cắt bớt hội thi?
Quyết định giảm hình thức giáo dục không phải là hành động mang tính phong trào, mà là phản ứng trước những lệch lạc đã tích tụ lâu năm. Giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM yêu cầu từ năm học 2026-2027, thành phố sẽ giảm bớt các hội thi, cuộc thi mang tính hình thức để tập trung vào phát triển chuyên môn thực chất và lan tỏa giá trị trung thực trong nhà trường. Đây là thông điệp rõ ràng: thi đua nếu bị lạm dụng sẽ kéo theo áp lực bệnh thành tích, khiến giáo viên và học sinh coi giải thưởng là mục tiêu cao nhất. Cùng với đó, ngành thừa nhận bức tranh cơ sở vật chất và nhân lực còn rất thiếu: khoảng 4.091 phòng học và 10.868 giáo viên còn thiếu so với định mức. Trong bối cảnh này, duy trì quá nhiều hội thi chỉ làm phân tán nguồn lực, thay vì tập trung vào nhiệm vụ trọng tâm là nâng chất lượng dạy học hằng ngày.
Năm học 2026-2027: Trọng tâm là ổn định, nâng chất và an toàn học đường
Năm học 2026-2027 diễn ra trong bối cảnh TPHCM đang hoàn thiện tổ chức và phương thức vận hành sau sáp nhập, đồng thời sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục. Vì thế, ngành giáo dục buộc phải vừa giữ ổn định vừa nâng chất. Phó Giám đốc Sở GD-ĐT nhấn mạnh 6 nhiệm vụ trọng tâm: chuẩn bị tốt điều kiện cho năm học mới, bảo đảm hoạt động chuyên môn ổn định, nâng cao chất lượng Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, đẩy mạnh chuyển đổi số, đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai một cách thực chất, đổi mới quản trị nhà trường và rà soát các tiêu chí đảm bảo chất lượng giáo dục. Song song, các cơ sở giáo dục được yêu cầu đảm bảo tuyệt đối an toàn trường học về an ninh trật tự, an toàn thực phẩm và chăm sóc y tế học đường. Đây là góc nhìn khác của giáo dục chất lượng thực chất: không chỉ là điểm số, mà còn là môi trường để trẻ em học tập và phát triển mà không bị đe dọa bởi rủi ro sức khỏe, bạo lực hay bất ổn tâm lý.
Cải cách giáo dục phổ thông: Từ tư duy quản lý sang quản trị và trung thực
Điểm đáng chú ý của đợt cải cách giáo dục phổ thông lần này là sự chuyển dịch tư duy: từ quản lý sang quản trị trường học. Nếu trước đây, nhiều hiệu trưởng chủ yếu lo hoàn thành chỉ tiêu, báo cáo thành tích, thì nay họ được yêu cầu rà soát kỹ lưỡng điều kiện cơ sở vật chất, mạnh dạn đề xuất nâng cấp, bổ sung, sửa chữa để bảo đảm dạy học an toàn cho học sinh. Mặt khác, những đơn vị có đội ngũ còn yếu phải chủ động đề xuất được bồi dưỡng, điều phối giáo viên từ trường mạnh sang hỗ trợ trường khó khăn. Ở tầm chuyên môn, lãnh đạo ngành nhắc rõ trách nhiệm cải thiện chất lượng các môn học có điểm trung bình thấp hơn mặt bằng quốc gia, đồng thời yêu cầu cơ quan chuyên môn xây dựng chương trình bồi dưỡng bài bản cho đội ngũ không chỉ là hiệu trưởng, phó hiệu trưởng mà cả những người đứng đầu các tổ chuyên môn. Giáo dục chất lượng thực chất vì thế gắn chặt với sự trung thực trong đánh giá và với cải cách quản trị ở từng nhà trường.
Khi thành tích không còn là tất cả: Thông điệp gửi tới phụ huynh và học sinh
Khi một địa phương hơn 17 triệu dân sau sáp nhập chỉ có 288 giải thưởng học sinh giỏi, lãnh đạo ngành đã thẳng thắn đặt câu hỏi: "Chúng ta ở đâu về chất lượng giáo dục đỉnh cao?". Câu hỏi này không chỉ dành cho hệ thống mà còn gửi đến phụ huynh và học sinh: nếu chỉ nhìn vào huy chương, bảng xếp hạng, chúng ta sẽ bỏ qua những năng lực thực sự cần cho cuộc sống và nghề nghiệp. Trong bối cảnh giảm hình thức giáo dục, cắt bớt hội thi, trọng tâm mới là giờ học trên lớp, là sự an toàn và sự trung thực trong nhà trường. Với phụ huynh, điều này đồng nghĩa phải biết đánh giá chất lượng giáo dục bằng những thước đo dài hạn hơn: con có được hỗ trợ đúng khi gặp khó, trường có đủ phòng học, đủ giáo viên, có chăm lo an toàn thể chất và tinh thần hay không. Chỉ khi gia đình và nhà trường cùng thay đổi cách nhìn, giáo dục chất lượng thực chất mới có cơ hội trở thành chuẩn mực chứ không phải khẩu hiệu.
