Dạy thêm học thêm dưới lệnh “siết chặt”: Chủ trương lành mạnh hay thêm áp lực?
Dạy thêm học thêm là toàn bộ hoạt động tổ chức lớp học ngoài chương trình chính khóa, bao gồm các lớp phụ đạo, bồi dưỡng kiến thức hay ôn luyện, thường do nhà trường hoặc giáo viên thực hiện để hỗ trợ, nâng cao năng lực học sinh, nhưng cũng dễ bị biến tướng thành áp lực, lạm thu và chênh lệch cơ hội tiếp cận giáo dục. Trong hướng dẫn đầu năm học 2026-2027, Bộ GD&ĐT yêu cầu các trường "thực hiện nghiêm quy định về dạy thêm, học thêm", đồng thời tăng cường phát hiện, chấn chỉnh và xử lý hành vi lạm thu, ép buộc học thêm, lợi dụng tài trợ để thu các khoản trái quy định. Đây không còn là lời nhắc mang tính hình thức mà là tín hiệu cho thấy cơ quan quản lý muốn chấm dứt mô hình phụ thuộc vào học thêm để bảo đảm chất lượng giáo dục.
Năm học 2026-2027: Từ mầm non lên tiểu học, từ tiểu học lên THCS – chuyển tiếp phải nhẹ nhàng, không áp lực
Điểm đáng chú ý trong các quy định Bộ Giáo dục cho năm học 2026-2027 là cách tiếp cận chuyển cấp theo hướng giảm áp lực, thay vì chạy đua học trước chương trình. Bộ yêu cầu trường mầm non và tiểu học phối hợp chặt với phụ huynh, hỗ trợ trẻ chuyển tiếp nhẹ nhàng từ mầm non lên lớp 1, nghiêm cấm việc tạo áp lực hay dạy trước chương trình lớp 1 cho trẻ. Ở cấp THCS, các trường không được biến lớp 6 thành “cuộc thi tuyển đầu đời” mà phải tổ chức hoạt động giúp học sinh làm quen phương pháp học tập, kỹ năng tự học khi chuyển từ tiểu học lên lớp 6. Môn tích hợp như Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý phải được phân công cho giáo viên đúng chuyên môn, tránh chia cắt cơ học nội dung. Nếu thực thi đúng, học sinh sẽ trải qua các ngưỡng chuyển cấp với ít lo âu hơn, và phụ huynh cũng bớt phải chạy lớp luyện thi, học thêm trái quy định.
Siết kiểm tra năng lực học sinh và dạy thêm: Gia đình mất “van an toàn” hay được bảo vệ?
Một thay đổi gây tranh luận là việc Bộ Giáo dục cấm các trường tiểu học tổ chức kiểm tra để xếp lớp học sinh. Điều này đồng nghĩa với việc các bài kiểm tra năng lực học sinh dùng để chọn lớp "chất lượng cao" sẽ phải dừng lại. Nhiều phụ huynh lo ngại con không còn cơ hội vào lớp tốt, nhưng nếu nhìn rộng hơn, việc bỏ các kỳ kiểm tra năng lực mang tính tuyển chọn giúp hạn chế chạy điểm, chạy lớp và vòng xoáy ôn luyện căng thẳng ngay từ bậc tiểu học. Song song đó, trường học phải thắt chặt quản lý dạy thêm học thêm: phát hiện và xử lý lạm thu, ép buộc đóng góp, ép buộc học thêm, lợi dụng tài trợ để thu tiền trái quy định. Điều này không có nghĩa là mọi hỗ trợ học tập ngoài giờ đều bị cấm, nhưng chúng buộc phải xuất phát từ nhu cầu thực của học sinh, minh bạch về mục tiêu và không gắn với quyền lợi – hay sự an toàn điểm số – của các em.
Tinh gọn mạng lưới trường công lập: Ít trường hơn, trách nhiệm nhiều hơn
Bên cạnh dạy thêm học thêm, Bộ Giáo dục đặt ra bài toán tổ chức lại mạng lưới trường công lập – tác động trực tiếp tới lựa chọn trường của mỗi gia đình. Hướng dẫn nêu rõ các tỉnh, thành phải rà soát, sắp xếp lại hệ thống trường công, giảm tối thiểu 30% số đầu mối, nơi có điều kiện thuận lợi giảm khoảng 50% so với thời điểm 1/7/2025. Đây là con số lớn, cho thấy quyết tâm tinh gọn bộ máy và xây dựng mô hình trường quy mô lớn có phân hiệu, điểm trường hoặc trường phổ thông nhiều cấp học. Dù vậy, Bộ nhấn mạnh việc sáp nhập phải dựa trên điều kiện thực tế và bảo đảm an toàn học sinh, mỗi xã vẫn cần có ít nhất một trường tiểu học và một trường THCS. Khi trường ít đi, mỗi cơ sở giáo dục sẽ gánh thêm trách nhiệm: xây dựng môi trường học đường an toàn, quản lý đạo đức nhà giáo, siết kỷ cương, phòng bạo lực học đường và xâm hại trẻ em, lẫn các nguy cơ trên không gian mạng.
Phụ huynh nên làm gì trong bối cảnh mới?
Các quy định mới không chỉ nhắm vào nhà trường mà còn đòi hỏi phụ huynh thay đổi thói quen. Thay vì “mặc định” đăng ký dạy thêm học thêm để yên tâm về điểm số, cha mẹ cần tham gia với vai trò người đồng hành: làm việc với giáo viên để hiểu rõ nhu cầu học lực của con, phân biệt lớp hỗ trợ hợp pháp với các hoạt động bị cấm như ép buộc học thêm hay lạm thu. Khi các kỳ kiểm tra năng lực học sinh để xếp lớp bị loại bỏ, việc chuẩn bị cho trẻ nên tập trung vào kỹ năng tự học, khả năng thích nghi môi trường mới và sức khỏe tinh thần – những thứ lâu nay bị bỏ quên trong cuộc chạy đua thành tích. Về phía nhà trường, nếu không dám từ bỏ “vùng an toàn” là học thêm tràn lan, các cơ sở giáo dục sẽ khó xây được niềm tin xã hội. Ngược lại, nếu coi quy định Bộ Giáo dục là cơ hội tái xây dựng văn hóa học đường công bằng, trân trọng học sinh, họ sẽ có lợi thế dài hạn trong mắt phụ huynh. Kết lại, dạy thêm học thêm không sai về bản chất, nhưng chỉ còn được chấp nhận khi minh bạch, tự nguyện và đặt lợi ích học sinh lên hàng đầu.
