Chiến thắng làm đổi cán cân, không đổi tổng thống
Bầu cử giữa kỳ Mỹ là cuộc bỏ phiếu giữa nhiệm kỳ tổng thống nhằm bầu lại các ghế Quốc hội, qua đó có thể đổi tương quan quyền lực lập pháp mà không thay người đứng đầu Nhà Trắng. Cuộc bầu cử ngày 3-11 đã tạo ra thay đổi như vậy: theo kết quả được xác nhận ngày 4-11, Đảng Dân chủ giành lại cả Hạ viện lẫn Thượng viện, chấm dứt thế kiểm soát đồng thời Nhà Trắng và lưỡng viện của Đảng Cộng hòa. Một số cuộc đua vẫn chưa hoàn tất kiểm phiếu, nên số ghế cuối cùng cần được cập nhật. Đây là chiến thắng lớn về quyền giám sát và khả năng định hình luật, nhưng không phải giấy phép để Dân chủ lập tức viết lại chính sách đối ngoại. Tổng thống Trump vẫn nắm quyền hành pháp và vai trò trung tâm trong ngoại giao, còn quyền phủ quyết khiến nhiều thay đổi lập pháp cần thỏa hiệp hoặc đa số áp đảo.
Kết quả cũng phản ánh bất mãn trong nước, nhất là khoảng cách giữa cam kết phục hồi kinh tế với trải nghiệm về giá cả và sức mua. Gần 90% người được hỏi xem chi phí sinh hoạt là yếu tố quan trọng hoặc rất quan trọng khi bỏ phiếu; gần hai phần ba quy trách nhiệm về giá cao cho Tổng thống Trump. Nhưng không nên đọc lá phiếu như sự ủng hộ trọn gói cho chương trình của Dân chủ. Cử tri có thể đã bỏ phiếu để đòi kiềm chế quyền lực và buộc chính quyền điều chỉnh, chứ không tán thành mọi ưu tiên của phe đối lập.
Thuế quan có thể bị soi kỹ hơn, chưa chắc được gỡ bỏ
Với thương mại Mỹ châu Á, kỳ vọng về một cú xoay trục nhanh là quá lạc quan. Thuế quan của chính quyền Trump tiếp tục gây lo ngại cho các nền kinh tế trong khu vực; Washington từng công bố thuế đối ứng với khoảng 90 đối tác, trong đó có nhiều nước Đông Nam Á. Dù Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý của các mức thuế đối ứng vào tháng 2, chính quyền tìm cách duy trì sức ép bằng công cụ khác, gồm thuế 10% đến 12,5% với một số hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức từ 60 đối tác. Giành Quốc hội không trao cho Dân chủ quyền điều hành chính sách thương mại của Nhà Trắng, nên thay đổi có khả năng đến trước hết qua điều trần, giám sát và tranh luận về luật, không phải hủy bỏ tức thì các biện pháp.
Đó vẫn là một ràng buộc đáng kể: các doanh nghiệp xuất khẩu châu Á có thể đối mặt với sự bất định kéo dài khi Quốc hội chất vấn căn cứ, tác động và mục tiêu của thuế quan. Nhưng chuyên gia Steven Okun nhận định chiến thắng của Dân chủ khó tạo bước ngoặt trong chính sách thương mại của Nhà Trắng. Với khu vực, tín hiệu nên theo dõi không chỉ là mức thuế được công bố, mà còn là cách chính quyền thay thế hoặc duy trì biện pháp sau các phán quyết pháp lý, cùng mức độ Quốc hội có thể buộc chính sách minh bạch hơn. Những thay đổi lớn có thể phải chờ một chu kỳ chính trị khác, thay vì đến ngay sau bầu cử.
An ninh châu Á chịu tác động gián tiếp từ khủng hoảng
Trong an ninh châu Á, Quốc hội mới có thể làm tăng chi phí chính trị của các quyết định quân sự, nhưng khó buộc tổng thống chấm dứt chiến dịch chỉ bằng sức ép điều tra. Washington và các nước trong khu vực còn phải đối mặt với hệ quả từ xung đột Mỹ-Israel với Iran và việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz. Philippines, nơi nhập khẩu hơn 90% dầu thô từ vùng Vịnh, đã ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng từ tháng 3; giá nhiên liệu tăng cũng gây áp lực lên dự trữ của Campuchia, Lào, Myanmar và Đông Timor, trong khi Indonesia, Malaysia và Thái Lan tăng chi trợ giá. Đây là lý do chính sách Mỹ ở châu Á không thể tách khỏi các biến động an ninh ngoài khu vực: chi phí năng lượng và rủi ro nguồn cung đã chạm trực tiếp đến đời sống người dân.
Dân chủ có thể tổ chức điều tra và tăng giám sát, nhưng Tổng thống Trump vẫn có thể phủ quyết dự luật nhằm hạn chế hoạt động quân sự hoặc cắt ngân sách chiến tranh; Quốc hội cần hai phần ba số phiếu ở cả hai viện để vượt phủ quyết. Vì vậy, triển vọng sớm chấm dứt chiến sự và giảm sức ép năng lượng cho châu Á còn mờ. Quan hệ Mỹ-Trung và cam kết an ninh của Washington tại Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương cũng đáng theo dõi, nhưng không nên suy diễn rằng chiến thắng của Dân chủ tự nó sẽ làm chiến lược dài hạn đảo chiều. Điều dễ thấy hơn là cách triển khai có thể bị chất vấn và thương lượng nhiều hơn.
Hai năm tới sẽ là phép thử của giám sát và thỏa hiệp
Sau bầu cử, tâm điểm không chỉ là đảng nào giữ bao nhiêu ghế mà là Quốc hội dùng quyền giám sát ra sao, ngân sách và nhân sự cấp cao được thương lượng thế nào, và Nhà Trắng phản ứng trước các cuộc điều tra đến mức nào. Quyền kiểm soát lưỡng viện của Dân chủ làm tăng khả năng điều trần, yêu cầu thông tin và cản trở các dự luật ưu tiên của chính quyền, nhưng không xóa quyền phủ quyết hay thẩm quyền tổng thống về an ninh quốc gia. Các cuộc đua chưa ngã ngũ cũng cần được cập nhật trước khi đánh giá chính xác mức độ mạnh yếu của đa số.
Với châu Á, cần quan sát liệu cạnh tranh giữa hai nhánh quyền lực có làm chính sách dễ dự đoán hơn hay khiến tín hiệu từ Washington thêm thất thường. Cử tri Mỹ vừa đòi hỏi kiểm soát quyền lực vừa bận tâm đến giá cả; nếu chính quyền không xử lý được những áp lực trong nước, ưu tiên đối ngoại cũng có thể trở nên mong manh. Kết luận thực tế là Đảng Dân chủ thắng tạo thêm lực cản và cơ hội giám sát, chứ chưa bảo đảm thay đổi hướng đi về thuế quan hay an ninh. Trong hai năm tới, độ ổn định của chính sách Mỹ ở châu Á sẽ phụ thuộc vào khả năng thỏa hiệp giữa Nhà Trắng và Quốc hội—và những diễn biến an ninh, kinh tế mà cả hai không thể kiểm soát.






