Trường học sau lũ không chỉ là chuyện xây lại tường, mà là cuộc chạy đua để không đứa trẻ nào mất chỗ học
Trường học sau lũ là toàn bộ nỗ lực phục hồi giáo dục tại những cơ sở bị thiên tai tàn phá, bao gồm sửa chữa hạ tầng, bố trí lại lớp học, huy động cộng đồng và bảo đảm trẻ em có thể quay lại trường an toàn, đúng thời điểm chuẩn bị năm học mới. Ở Lai Châu Mường Than, câu chuyện điểm trường mầm non Bản Chít cho thấy rõ: hoặc cộng đồng kịp thời đứng dậy sau bùn đất, hoặc chấp nhận đánh mất cả một thế hệ trẻ nhỏ vào tay thiên tai. Sau trận lũ quét lịch sử ngày 17/7, điểm trường mầm non Đội 11 cũ (Bản Chít) bị bùn đất, đá hộc vùi lấp, nhiều hạng mục hư hỏng nặng, không còn đảm bảo an toàn để tiếp tục dạy học. Nếu chỉ dừng ở thống kê thiệt hại, sẽ không có lớp học nào mở cửa trở lại.
Bản Chít sau lũ: Từ điểm trường bị bỏ hoang đến “ngôi nhà” mới cho hơn trăm đứa trẻ
Trận lũ ở xã Mường Than đã quét sạch hàng rào, để lại hai dãy phòng học ngổn ngang bùn đất, đá hộc tại điểm trường mầm non Bản Chít, cơ sở vật chất không còn đảm bảo cho việc học tập của học sinh. Trong bối cảnh đó, chính quyền và nhà trường chọn một giải pháp quyết liệt: khai sinh lại một điểm trường đã bị bỏ không từ năm 2018 – điểm trường Bản Chít cũ – thành nơi học tập tạm thời nhưng an toàn cho trẻ. Toàn bộ 113 trẻ đang theo học tại điểm trường bị lũ tàn phá được bố trí về đây. Đây không đơn thuần là chuyển địa điểm; đó là quyết định chính trị và xã hội rằng phục hồi giáo dục phải diễn ra đồng thời với khắc phục thiên tai, chứ không đợi mọi thứ hoàn hảo rồi mới cho trẻ tới lớp.
Điều đáng nói là sự thay đổi không chỉ ở con số hơn 100 trẻ mầm non chuẩn bị năm học mới, mà ở tâm thế của người lớn: không để trẻ phải nghỉ học vì thiên tai. Điểm trường Bản Chít cũ vốn bị bỏ hoang nhiều năm, mặt bằng hoang sơ, nhiều hạng mục xuống cấp. Thay vì nhìn đó như một gánh nặng, địa phương và nhà trường xem đây là nền móng để dựng lại “ngôi nhà” học tập. Nhờ đó, điểm trường đã được “khoác tấm áo mới” trong không khí rộn ràng, ấm áp để kịp đón hơn 100 trẻ mầm non chuẩn bị năm học mới. Đây là minh chứng rõ ràng rằng chuẩn bị năm học mới ở vùng lũ không thể tách khỏi những lựa chọn linh hoạt và nhanh chóng về không gian học tập.
Hơn 4 tỷ đồng và sức dân: Khi phục hồi giáo dục là ưu tiên không thể trì hoãn
Ngay sau lũ, câu hỏi lớn nhất là: lấy đâu ra nguồn lực để vừa khôi phục cơ sở vật chất, vừa đảm bảo chuẩn bị năm học mới không bị chậm trễ. Câu trả lời ở Bản Chít cho thấy khi coi phục hồi giáo dục là ưu tiên, ngân sách và cộng đồng có thể cùng gánh vai. Từ nguồn ngân sách và xã hội hóa, chính quyền địa phương đã huy động hơn 4 tỷ đồng để sửa chữa, mở rộng điểm trường. Đây không phải khoản chi “trang trí” sau cùng, mà là quyết định chiến lược để giữ nhịp học cho 78–113 trẻ ở vùng lũ. Theo ông Hoàng Phi Hùng, UBND xã Mường Than bố trí hơn 4 tỷ đồng từ ngân sách và nguồn xã hội hóa để khắc phục, sửa chữa nhà lớp học tại điểm trường.
Nhưng tiền không tự biến thành lớp học. Trên nền mặt bằng hoang sơ, đơn vị thi công phải đào đắp, san lấp, đổ bê tông sân trường, huy động 2 máy xúc và 5 xe ô tô làm việc liên tục. Họ làm ngày, làm đêm suốt 15 ngày để đạt khoảng 90% khối lượng, chỉ còn chờ tường khô để sơn hoàn thiện. Cùng lúc đó, nhà trường chủ động tham mưu, đề xuất chính quyền bố trí kinh phí, đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa để mua sắm cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ các lớp học. Đây là phối hợp ba bên: ngân sách nhà nước, công sức nhà thầu và sự góp sức của cộng đồng, tất cả cùng hướng vào một mục tiêu duy nhất: không để trẻ em Bản Chít bị đứt gãy hành trình đến trường.
Ngày Chủ Nhật không nghỉ: Thầy cô, phụ huynh và bài kiểm tra về trách nhiệm cộng đồng
Nếu các hạng mục bê tông, sắt thép là phần việc của nhà thầu, thì linh hồn của trường học sau lũ lại nằm trong đôi tay của thầy cô và phụ huynh. Mặc dù là ngày Chủ Nhật, toàn bộ giáo viên Trường Mầm non Mường Than cùng các phụ huynh đã có mặt từ sớm để dọn dẹp khuôn viên trường, lớp tại điểm trường Bản Chít. Hơn 30 giáo viên, phụ huynh và công nhân nhà thầu mỗi người một việc: người lau nền, người lắp điện, người kê bàn ghế, người xúc đất cát. Không ai được trả công cho những giờ lao động này; phần thưởng duy nhất là viễn cảnh những bước chân trẻ thơ trở lại trường trên nền lớp học sạch sẽ, an toàn.
Từ những bức tường cũ và phòng học bỏ không, các cô giáo cặm cụi trang trí góc chơi, góc học tập, treo những hình con vật, những con chữ đầu đời. Với họ, chỉ khi mỗi phòng học có đủ bàn ghế, đồ chơi, góc học tập và sắc màu quen thuộc thì công việc mới thực sự hoàn thành. Phụ huynh như ông Lò Văn Bàn nói rõ nỗi lo và niềm nhẹ nhõm: sau lũ, bà con lo không biết trẻ sẽ học ở đâu; việc địa phương kịp thời bố trí điểm trường mới giúp người dân yên tâm hơn, tạo điều kiện để các cháu có nơi học tập ổn định. Đây là bài kiểm tra không phải trên giấy, mà trên sân trường: cộng đồng có đứng vào cùng một hàng với thầy cô để bảo vệ quyền đến lớp của con em mình hay không.
Bài toán dài hạn: An toàn cho trường vùng lũ không thể chỉ dựa vào may mắn
Sau nhiều nỗ lực, các công tác chuẩn bị đã cơ bản hoàn tất, sẵn sàng đón toàn bộ học sinh trở lại trường. Nhưng nếu chỉ dừng ở niềm vui ngày khai giảng, Mường Than sẽ tiếp tục là “vùng trũng” mỗi mùa mưa lũ. Các nguồn tin tại địa phương thừa nhận: thời gian chuẩn bị cho năm học mới không còn nhiều, trong khi cơ sở vật chất tại điểm trường vẫn chưa thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu học tập của tất cả trẻ em trong bản. Đó mới là phần khó hơn của phục hồi giáo dục: không chỉ khôi phục những gì đã mất, mà còn phải thiết kế lại không gian học tập để đủ an toàn trong một vùng thường xuyên có nguy cơ thiên tai.
Giải pháp hiện nay – đưa học sinh về điểm trường cũ, sửa chữa nhanh để kịp chuẩn bị năm học mới – là cần thiết nhưng mang tính trước mắt. Phía sau những phòng học vừa được sơn mới là bài toán lâu dài về một nơi học tập bền vững cho trẻ em vùng lũ. Nếu mỗi năm lại gom bùn đất, dựng tạm lớp học, rồi chờ đợi thêm một trận lũ mới, thì mọi nỗ lực hôm nay chỉ là chữa cháy. Trường học sau lũ ở Mường Than đang gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: miễn là còn phụ thuộc vào may mắn, trẻ em vẫn là đối tượng dễ tổn thương nhất. Chỉ khi an toàn trường lớp được đưa vào quy hoạch dài hạn – với quỹ đất cao ráo, thiết kế chống lũ, lộ trình đầu tư rõ ràng – thì những giọt mồ hôi ngày Chủ Nhật của thầy cô và phụ huynh mới được trả bằng sự yên tâm lâu dài.
