Không thu quỹ phụ huynh học sinh: một thay đổi nhỏ, ý nghĩa lớn
Chính sách không thu quỹ phụ huynh học sinh, không thu quỹ lớp và quỹ trường là việc các cơ sở giáo dục công lập chấm dứt hoàn toàn các khoản đóng góp mang tính "tự nguyện nhưng bắt buộc" do phụ huynh chi trả, đồng thời chuyển sang cơ chế thu đúng quy định, công khai, minh bạch và không thay thế trách nhiệm chi của ngân sách nhà nước, nhằm giảm chi phí học tập và tạo môi trường giáo dục công bằng hơn cho mọi gia đình. Trong bối cảnh đầu năm học luôn gắn với nỗi lo tiền trường, việc nhiều trường ở TP.HCM tuyên bố không thành lập quỹ phụ huynh, quỹ lớp là một bước ngoặt đáng chú ý. Nếu trước đây, câu hỏi "đầu năm phải đóng những gì" khiến không ít phụ huynh căng thẳng, thì giờ đây thông điệp mới là: thu gì phải có căn cứ pháp lý, dự toán rõ ràng và được công bố bằng văn bản.
Làn sóng không thu quỹ lớp lan rộng: từ tiểu học đến trung học
Điểm khởi đầu được nhắc đến nhiều là Trường Tiểu học Bình Trưng Đông, nơi nhà trường vừa thông báo đến cha mẹ học sinh về việc không thu quỹ phụ huynh, quỹ lớp trong năm học 2026-2027. Theo hiệu trưởng Nguyễn Thị Lệ Hằng, giáo viên chủ nhiệm và nhà trường "không thu bất cứ loại quỹ hội, quỹ lớp, quỹ cha mẹ học sinh hoặc các khoản đóng góp tương tự" trong năm học này. Nhưng đây không phải là trường hợp đơn lẻ. Chủ trương không thu quỹ lớp, quỹ trường, quỹ phụ huynh đã được Trường THPT Võ Thị Sáu thực hiện nhiều năm và tiếp tục duy trì với 2.540 học sinh, 58 lớp trong năm học 2026-2027. Trường THPT Bùi Thị Xuân và THCS Phú Định cũng công khai triển khai đồng bộ cùng chính sách, cho thấy một làn sóng thay đổi thực sự đang lan từ cấp tiểu học sang trung học phổ thông và trung học cơ sở. Đó là bằng chứng rõ ràng rằng không thu quỹ lớp không chỉ là khẩu hiệu, mà đã đi vào thực tế ở nhiều điểm trường.
Giảm chi phí học tập và áp lực vô hình lên phụ huynh
Thông điệp xuyên suốt của các trường là giảm áp lực tài chính cho gia đình học sinh – điều từ lâu bị bào mòn bởi các khoản quỹ phụ huynh học sinh, quỹ lớp được thu với danh nghĩa hỗ trợ nhà trường. Nhiều phụ huynh từng phải đóng những khoản "không tên" để chi cho vệ sinh, bảo vệ, cơ sở vật chất hay khen thưởng giáo viên – những nội dung lẽ ra thuộc về trách nhiệm của ngân sách và nhà trường. Quy định mới cắt đứt điều này khi khẳng định kinh phí hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh không được dùng cho các khoản chi thuộc trách nhiệm cơ sở giáo dục. Việc không thu quỹ lớp cũng đồng nghĩa giảm những so bì, mặc cảm giữa phụ huynh khá giả và phụ huynh khó khăn, bởi các mức đóng góp "tối thiểu" hay "bình quân" bị nghiêm cấm. Chính sách giáo dục mới này, nếu được thực hiện nghiêm túc, không chỉ giảm chi phí học tập mà còn giảm áp lực tâm lý, tạo cảm giác được tôn trọng cho phụ huynh trong mọi cuộc họp đầu năm.
Minh bạch hóa thu chi: từ quy định đến trách nhiệm
Điểm đáng bàn là cách chính sách giáo dục mới biến khẩu hiệu "minh bạch" thành cơ chế: mọi khoản thu phải đúng thẩm quyền, đúng đối tượng, có dự toán thu–chi và phương án tổ chức thực hiện. Nhà trường bị cấm tự đặt tên khoản thu, thu gộp, thu trước, thu vượt mức hoặc chuyển nhiệm vụ chi của ngân sách thành đóng góp của học sinh và cha mẹ. Sở Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các cơ sở giáo dục không được giao Ban đại diện cha mẹ học sinh tổ chức thu hộ khoản thuộc trách nhiệm nhà trường, không được thành lập quỹ lớp, quỹ trường, quỹ phụ huynh. Đáng chú ý, bộ phận tài vụ phải là nơi duy nhất thực hiện thu tiền, cấp chứng từ, hóa đơn điện tử, giáo viên không còn bị buộc làm “thủ quỹ bất đắc dĩ” nữa. Khi thu chi được chuẩn hóa, giáo viên được giải phóng khỏi vai trò thu tiền dễ gây căng thẳng với phụ huynh, còn phụ huynh có căn cứ rõ ràng để đối chiếu, phản ánh nếu thấy có dấu hiệu lạm thu.
Thách thức triển khai và bài toán giám sát lâu dài
Dù thông điệp chính sách rõ ràng, phần khó lại nằm ở khâu triển khai đồng đều giữa các địa phương và trường học. Các trường được yêu cầu chỉ tiếp nhận tài trợ, đóng góp tự nguyện khi có kế hoạch được cấp thẩm quyền phê duyệt, không đặt mức tối thiểu, mức bình quân hay thời hạn phải đóng góp. Thực tế, ranh giới giữa "tự nguyện" và "bị vận động" rất mỏng; nếu không giám sát chặt, quỹ phụ huynh học sinh có thể tái xuất dưới một tên gọi khác. Chính vì thế, Sở GDĐT yêu cầu UBND phường, xã, đặc khu tăng cường kiểm tra, giám sát việc thu tại các cơ sở giáo dục; nếu phát hiện vi phạm phải công khai tên trường trên phương tiện thông tin trong vòng 3 ngày, xử lý và yêu cầu hoàn trả khoản thu sai quy định. Việc bắt hiệu trưởng và người đứng đầu cơ quan quản lý trực tiếp chịu trách nhiệm khi xảy ra lạm thu là một tín hiệu tích cực: hệ thống không chỉ ban hành chính sách mà còn gắn với trách nhiệm cá nhân. Tuy vậy, để những quy định này không bị “nhờn”, phụ huynh cần chủ động sử dụng các kênh phản ánh, số điện thoại tiếp nhận thông tin lạm thu mà địa phương và nhà trường đã công khai.
