Quy định mới: Hội phụ huynh không còn là “ngân hàng” của nhà trường
Quy định mới về việc hội phụ huynh cấm thu quỹ là hệ thống nguyên tắc pháp lý xác định rõ ràng phạm vi, giới hạn và cách thức tham gia của Ban đại diện cha mẹ học sinh trong nhà trường, nhấn mạnh rằng tổ chức này chỉ làm nhiệm vụ đại diện và phối hợp giáo dục, hoàn toàn không được phép thu, nhận, quản lý hay sử dụng bất kỳ khoản tiền hỗ trợ nào cho hoạt động của mình hoặc cho cơ sở giáo dục, qua đó giảm lạm thu học sinh và bảo vệ quyền lợi phụ huynh một cách cụ thể và ràng buộc bằng pháp luật.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, thay thế Thông tư 55/2011 và có hiệu lực từ ngày 15/11. Thông tư mới khẳng định rõ hội phụ huynh là tổ chức đại diện của cha mẹ học sinh, được thành lập theo nhóm/lớp và cấp trường, nhưng không thuộc cơ cấu tổ chức của nhà trường, không có tư cách pháp nhân, con dấu hay tài khoản riêng. Nói thẳng: hội phụ huynh không còn là “cánh tay tài chính” núp bóng nhà trường như trước. Thay vào đó, họ được yêu cầu hoạt động trên nguyên tắc tự nguyện, dân chủ, công khai và minh bạch, chủ yếu làm nhiệm vụ kết nối, phản ánh ý kiến phụ huynh và phối hợp giáo dục với nhà trường.
Hội phụ huynh cấm thu quỹ: Những hàng rào pháp lý lần đầu được nói rõ
Điểm xoay trục của Thông tư 81 là siết chặt tài chính hội phụ huynh cấm thu quỹ dưới mọi hình thức. Ban đại diện cha mẹ học sinh không được đặt ra các khoản đóng góp bắt buộc, không được ấn định hay phân bổ mức hỗ trợ, mức bình quân, mức tối thiểu hoặc thời hạn nộp. Họ cũng không được gây áp lực, ép buộc hay phân biệt đối xử với phụ huynh không đóng góp. Quan trọng hơn, hội phụ huynh hoàn toàn không được thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ, kể cả cho chính hoạt động của mình. Điều này chấm dứt mô hình “quỹ lớp – quỹ trường” vốn gắn liền với Ban đại diện trong suốt nhiều năm.
Về phía nhà trường, hội phụ huynh bị cấm sử dụng danh nghĩa tập thể để vận động tài trợ cho cơ sở giáo dục hoặc thu, nhận, quản lý và sử dụng các khoản tài trợ dành cho trường. Họ cũng không được can thiệp vào bộ máy quản trị, điều hành, hoạt động chuyên môn, chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục, kiểm tra, đánh giá học sinh. Nói cách khác, hội phụ huynh bị “trả về đúng vị trí”: không phải cấp trên của phụ huynh lớp, không phải “đồng quản lý” nhà trường và càng không phải kênh tài chính ngoài sổ sách.
Tiền ủng hộ còn chỗ nào? Cách đóng góp mới để hạn chế lạm thu học sinh
Câu hỏi thực tế nhất của phụ huynh là: nếu hội phụ huynh cấm thu quỹ, vậy muốn hỗ trợ lớp, trường thì làm thế nào? Thông tư 81 không đóng sập cánh cửa đóng góp mà thay đổi cách làm. Khi có hoạt động cụ thể thuộc nhiệm vụ của Ban đại diện đã được đưa vào kế hoạch, hội phụ huynh phải công khai mục đích, nội dung, nhu cầu hỗ trợ và phương thức thực hiện để cha mẹ học sinh biết và cân nhắc. Phụ huynh nếu muốn hỗ trợ sẽ tự nguyện quyết định theo hai cách: cung cấp trực tiếp hàng hóa, dịch vụ cần thiết cho hoạt động; hoặc thanh toán trực tiếp cho tổ chức, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ đó. Hội phụ huynh không được đứng giữa thu tiền, không được lập danh sách ai phải đóng, cũng không được chia hạn mức hay thời hạn hỗ trợ.
Đặc biệt, các khoản hỗ trợ này không được dùng để xây dựng, cải tạo, sửa chữa cơ sở vật chất; mua, thuê, lắp đặt, sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị, đồ dùng của lớp hay trường; không dùng cho hoạt động quản trị, quản lý, chuyên môn; và không được chi trả thù lao, tiền công, tiền thưởng, quà tặng cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên hỗ trợ giáo dục. Như vậy, từ ngày 15/11, việc góp tiền “bồi dưỡng”, mua quà tập thể, hỗ trợ lương hay thưởng giáo viên từ quỹ hội phụ huynh sẽ chính thức không còn căn cứ pháp lý. Đây là cú chốt chặn quan trọng, nhằm chấm dứt tình trạng lạm thu học sinh, quyên góp sai bản chất “tự nguyện” từng diễn ra ở nhiều nơi.
Giảm gánh nặng cho gia đình, nhưng trách nhiệm minh bạch không chỉ dừng ở hội phụ huynh
Phụ huynh có quyền kỳ vọng gì từ quy định mới phụ huynh này? Trước hết, đây là sự bảo vệ trực tiếp quyền lợi phụ huynh và học sinh. Việc hỗ trợ hay không hỗ trợ không được làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ và cha mẹ học sinh, không được dùng để phân biệt đối xử hay gây bất lợi cho các em. Các khoản “bắt buộc trá hình” khó còn đất sống khi hội phụ huynh không được thu quỹ, không được áp hạn mức, không được ép buộc. Về mặt tâm lý, nhiều phụ huynh sẽ nhẹ gánh khi đầu năm học không còn bị bao vây bởi danh sách dài các khoản đóng góp do Ban đại diện đề xuất.
Tuy nhiên, quy định tốt chỉ là điểm khởi đầu. Trước đây, cơ chế cũ đã bộc lộ nhiều bất cập trong quản lý, sử dụng hỗ trợ tự nguyện, phát sinh lạm thu, vận động đóng góp không đúng quy định. Nếu nhà trường “đẩy việc” cho các kênh khác hoặc biến tấu hình thức thu, phụ huynh vẫn có thể chịu áp lực. Vì vậy, để kỷ cương tài chính hội phụ huynh trở thành thực tế, các trường cần công khai chi tiêu, giải trình rõ phần việc thuộc ngân sách nhà trường; phụ huynh cần dám từ chối các khoản không đúng điều lệ; còn cơ quan quản lý phải xử lý nghiêm khi quy định bị vô hiệu hóa bằng “sáng kiến” thu khác.
Từ “hội thu quỹ” sang “hội đồng hành”: Cơ hội xây lại niềm tin gia đình – nhà trường
Điểm quan trọng ít được nói đến: Thông tư 81 không nhằm “giải tán” hội phụ huynh mà là buộc tổ chức này quay về đúng vai trò: cầu nối thông tin giữa gia đình và nhà trường. Ban đại diện có trách nhiệm tập hợp, phản ánh ý kiến, nguyện vọng, kiến nghị của cha mẹ học sinh; phối hợp cùng giáo viên, nhà trường trong chăm sóc, nuôi dưỡng, quản lý và giáo dục trẻ. Việc phối hợp có thể thực hiện trực tiếp, trực tuyến hoặc qua các nền tảng số, nhưng không được bắt buộc phụ huynh dùng ứng dụng hay dịch vụ có thu phí và phải bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân. Nếu làm tốt, hội phụ huynh sẽ từ một “điểm nóng lạm thu” thành một kênh phản biện và giám sát mềm, giúp tiếng nói của cha mẹ đến được đúng địa chỉ cần thay đổi.
Từ ngày 15/11, bài toán không còn là có quỹ hay không, mà là xây dựng một văn hóa đồng hành mới: nhà trường chịu trách nhiệm đầy đủ với những việc thuộc ngân sách và chuyên môn; phụ huynh tham gia ý kiến, giám sát, hỗ trợ trên tinh thần tự nguyện, không né tránh cũng không “tự nguyện kiểu bắt buộc”. Trong bối cảnh cải cách quản trị nhà trường và chuyển đổi số, một cơ chế phối hợp rõ ràng, minh bạch như vậy chính là nền tảng để khôi phục niềm tin giữa gia đình và nhà trường, đồng thời bảo đảm rằng mọi đóng góp đều quay về đúng tâm điểm: lợi ích học sinh, chứ không phải “chi phí quan hệ” hay hình thức bề nổi.
