Sắp xếp cơ sở giáo dục: Quy mô thay đổi và câu hỏi lớn cho gia đình
Sắp xếp cơ sở giáo dục là quá trình rà soát, sáp nhập, giải thể hoặc tổ chức lại mạng lưới trường lớp nhằm tinh gọn bộ máy, giảm đầu mối quản lý, tối ưu sử dụng giáo viên, cơ sở vật chất và ngân sách, qua đó hình thành các trường quy mô lớn hơn, nhiều cấp học, với mục tiêu nâng cao hiệu quả hệ thống nhưng đồng thời đặt ra thách thức mới về tiếp cận giáo dục cho học sinh ở những khu vực xa, điều kiện khó khăn. Nút thắt của năm học tới không phải là một vài điều chỉnh nhỏ, mà là cuộc tái thiết mạng lưới trường học trên toàn quốc. Sáng 27/8, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chủ trì hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027, trong đó nội dung sắp xếp cơ sở giáo dục được nêu như một trọng tâm cải cách hệ thống.
Một nửa trường học sẽ biến mất trên giấy tờ – vì sao phải sáp nhập?
Theo báo cáo, số cơ sở giáo dục dự kiến giảm từ 37.515 xuống 18.575, tương ứng giảm 50,5%, chủ yếu thông qua việc hình thành các trường liên cấp, trường nhiều cấp học. Đây là bước đi mạnh, không chỉ mang tính kỹ thuật mà là lựa chọn chính trị trong bối cảnh Nghị quyết số 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo bắt đầu được triển khai cùng mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Câu chuyện không dừng lại ở việc bớt đi vài tấm bảng tên trường, mà là thay đổi cách tổ chức dạy và học cho khoảng 4,82 triệu trẻ mầm non và 19,08 triệu học sinh phổ thông hiện đang tới trường. Nói cách khác, sắp xếp cơ sở giáo dục là nỗ lực tái cơ cấu toàn hệ thống để đáp ứng bài toán dân số học sinh tăng, ngân sách có hạn và yêu cầu nâng chất lượng.
Biên chế giáo viên, sĩ số lớp và chất lượng dạy học: Ai được, ai mất?
Hai con số cần được phụ huynh ghi nhớ: dự kiến giảm 32.625 hiệu trưởng, hiệu phó và 11.041 nhân viên; đồng thời số biên chế giáo viên cần bổ sung cho năm học 2026-2027 giảm từ 104.516 xuống còn 43.267, khiến Bộ Giáo dục đánh giá là “cơ bản năm học mới không phải thêm biên chế cho giáo dục”. Về mặt quản lý nhà nước, đây là thắng lợi: bộ máy tinh gọn hơn, nhiều cán bộ quản lý quay lại giảng dạy, áp lực tuyển dụng mới giảm đáng kể. Nhưng với học sinh và phụ huynh, câu hỏi ngược lại là: lớp có đông hơn không, thầy cô có quá tải không, chất lượng giờ học có bị nén lại? Toàn ngành đặt chủ đề năm học 2026-2027 là “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất”, nhưng phụ huynh sẽ đánh giá “thực chất” bằng trải nghiệm rất cụ thể: một tiết học có còn thời gian cho con mình giơ tay và được gọi tên hay không.
Nguy cơ khoảng cách vùng xa và bài toán quyền tiếp cận giáo dục
Việc sắp xếp cơ sở giáo dục không diễn ra trên mặt phẳng; nó diễn ra trên một bản đồ bất bình đẳng, nơi vùng khó khăn vẫn còn 6.477 phòng học nhờ, mượn và mức đáp ứng thiết bị dạy học tối thiểu mới khoảng 50,6%. Chính sách giáo dục mới đang cố đưa ra lời giải: từ chương trình xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới, với 108 trường dự kiến đưa vào sử dụng đầu năm học mới, bổ sung 4.396 phòng học, 102 thư viện cho hơn 113.000 học sinh, đến việc miễn học phí, miễn sách giáo khoa, hỗ trợ bữa ăn và tín dụng học sinh, sinh viên. Nhưng nếu trường học sáp nhập khiến điểm trường nhỏ bị xóa, đường đến trường dài thêm, thì những chính sách đó có đủ bù đắp chi phí thời gian, sức khỏe và an toàn cho trẻ hay không vẫn là câu hỏi mở.
Phụ huynh cần chuẩn bị gì cho năm học 2026-2027?
Bối cảnh mới không chờ đợi ai: đến ngày 20/8 đã có 16 địa phương cơ bản hoàn thành sắp xếp, cả nước dự kiến hoàn thành trước 30/8/2026. Phụ huynh không thể đứng ngoài. Việc đầu tiên là chủ động nắm thông tin về lộ trình trường học sáp nhập tại địa phương: con có đổi trường không, lộ trình di chuyển mới ra sao, sĩ số dự kiến mỗi lớp bao nhiêu. Thứ hai, cần theo sát những thay đổi trong chính sách giáo dục mới, từ phụ cấp ưu đãi nghề 20-80% cho nhà giáo đến hệ thống sách giáo khoa thống nhất với giá bán giảm trung bình 13,3% từ năm học 2026-2027, vì tất cả đều tác động gián tiếp đến chất lượng dạy học và chi phí học tập. Cuối cùng, đây là lúc phụ huynh phải lên tiếng mạnh hơn trong các cuộc họp trường, họp lớp: quyền tiếp cận giáo dục của con không thể chỉ là chỉ tiêu trên báo cáo, mà phải là thực tế đo được bằng quãng đường, sĩ số và chất lượng từng tiết học.
