Từ kỳ vọng kết nối quê hương đến nhu cầu hành động
Kiều bào Australia New Zealand là cộng đồng người Việt sinh sống, học tập và làm việc tại hai quốc gia ở châu Đại Dương, đang tìm cách kết nối quê hương sâu hơn không chỉ qua ngoại giao chính thức mà bằng những hoạt động văn hóa, y tế, giáo dục và kinh tế cụ thể, nhằm rút ngắn khoảng cách địa lý và tâm lý giữa người Việt trong nước và người Việt ở nước ngoài. Sau chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Australia và New Zealand, cảm xúc chờ đón đoàn của kiều bào không dừng ở niềm tự hào mà chuyển hóa thành nhu cầu được tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển của đất nước. Điểm đáng chú ý là nhiều người không muốn chỉ “theo dõi” Việt Nam từ xa, mà muốn biến sự gắn bó thành đóng góp đo được: dự án, học bổng, chương trình văn hóa, các sáng kiến hỗ trợ cộng đồng yếu thế.
Y bác sĩ gốc Việt: Mang phòng khám và tri thức về Quảng Trị
Một trong những cầu nối mạnh mẽ nhất giữa kiều bào Australia New Zealand và quê hương đến từ các y bác sĩ gốc Việt chọn trở về bằng những chuyến y tế tình nguyện. Khi mặt trời còn chưa ló dạng, hơn 100 y bác sĩ, nha sĩ, dược sĩ và tình nguyện viên đã rời nơi nghỉ để lên đường đến xã vùng sâu của tỉnh Quảng Trị, mỗi ngày di chuyển gần một giờ để khám bệnh liên tục đến chiều tối. Đó không phải hoạt động mang tính nghi thức; đó là quyết định mang phòng khám đến tận nơi người dân sinh sống, thay vì chờ những bệnh nhân nghèo phải bỏ công việc và chi phí ít ỏi để vào bệnh viện xa. Australian Vietnamese Charity Foundation theo đuổi sứ mệnh này suốt nhiều năm, đưa các đoàn y tế tình nguyện từ Úc và nhiều quốc gia khác đến vùng thiếu thốn dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Họ không chỉ khám và phát thuốc, mà dạy người dân cách phòng bệnh, dùng thuốc đúng và thay đổi lối sống – loại “kết nối” dài hơi hơn bất cứ cuộc thăm hỏi ngoại giao nào.
Điều đáng nói là lực lượng nòng cốt của những chuyến đi này là y bác sĩ gốc Việt đang sinh sống tại Úc: từ bác sĩ Cao Thanh Dũng, người sáng lập và Chủ tịch AVCF, đến các bác sĩ, nha sĩ, dược sĩ như Hoàng Đỗ, Ly Nguyễn, Lê Thị Thúy Nga, Tôn Đắc Lộc và thế hệ trẻ như Anna Nguyễn. Họ cùng với tình nguyện viên nước ngoài đến từ Hoa Kỳ, Đài Loan, Ghana tạo nên một đội ngũ hơn 100 người, kèm hàng tấn thuốc men và thiết bị y tế được chuẩn bị trong nhiều tháng gây quỹ, xin tài trợ, thu gom và vận chuyển. Mỗi gia đình tại vùng quê còn được trao phần quà trị giá khoảng 800.000 đồng – khoản chi tiêu có thể đủ cho cả nhà trong nhiều tuần tại những nơi đất cằn, thu nhập thấp. Theo dược sĩ Ly Nguyễn, chỉ trong vài ngày, đoàn đã khám gần 1.000 bệnh nhân và cấp hàng nghìn đơn thuốc, nhưng điều họ xem là quan trọng không kém là giáo dục sức khỏe, bởi “thuốc chỉ giúp trong một thời gian ngắn, còn kiến thức sẽ theo họ suốt cuộc đời”.
Tình nguyện viên nước ngoài và câu chuyện kết nối bằng lòng nhân ái
Nhìn vào các đoàn y tế thiện nguyện đến Quảng Trị, có thể thấy kết nối quê hương không còn là chuyện riêng của người Việt, mà là mạng lưới những người gắn bó với văn hóa Việt Nam trên toàn thế giới. Đoàn năm nay quy tụ khoảng hơn 100 thành viên từ Úc, Hoa Kỳ, Đài Loan và cả Ghana – những tình nguyện viên nước ngoài sẵn sàng dành kỳ nghỉ, công sức, và kỹ năng chuyên môn để cùng y bác sĩ gốc Việt chăm sóc sức khỏe cho những người dễ bị bỏ lại phía sau. Câu chuyện của Karen, người Úc học tiếng Việt sau khi kết hôn để có thể trò chuyện với gia đình chồng, rồi tham gia chăm sóc mắt cho cộng đồng người Việt, cho thấy sức hút của một mối quan hệ vượt qua biên giới quốc tịch. Khi họ chấp nhận hành trình vất vả, bay đến Huế, nghỉ qua đêm rồi đi thêm bốn đến năm giờ bằng xe để đến điểm khám, đó là sự lựa chọn có ý thức về trách nhiệm với Việt Nam – và cả với các giá trị nhân văn mà họ tin tưởng.
Những bệnh lý được phát hiện – tăng huyết áp với chỉ số lên tới 220 mmHg ở người cao tuổi, loãng xương, còng lưng, di chứng tai biến, nhiều trẻ dị tật bẩm sinh và chưa từng được khám thai đầy đủ – phản ánh trực tiếp điều kiện sống nghèo nàn, chế độ dinh dưỡng thiếu hụt, thói quen ăn nhiều muối. Khi tình nguyện viên và y bác sĩ ngồi giải thích cho từng gia đình cách ăn uống, sinh hoạt an toàn hơn, họ đang làm một loại ngoại giao khác: ngoại giao đời sống. Nó không câu nệ nghi thức nhưng chạm vào nhu cầu thiết thân nhất của người dân, giúp hàng nghìn người được tiếp cận dịch vụ y tế mà bình thường họ khó có cơ hội nhận được. Chính kiểu kết nối nhân dân này tạo nên dấu ấn của AVCF suốt nhiều năm qua: kết nối những tấm lòng của cộng đồng người Việt khắp thế giới để mang sự chăm sóc, niềm hy vọng và lòng nhân ái đến với những nơi còn nhiều thiếu thốn, với kỳ vọng số người được hỗ trợ sẽ tăng trong những năm tới.
Sứ giả văn hóa Việt Nam: Giữ nhịp cầu tinh thần giữa các thế hệ
Nếu các y bác sĩ gốc Việt đưa tri thức y khoa về làng quê, thì những người làm văn hóa trong cộng đồng kiều bào Australia New Zealand lại giữ một loại kết nối khác: kết nối ký ức và bản sắc. Với chị Minh Hà Patmore, thành viên một tổ chức giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Australia, cuộc gặp với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là trải nghiệm xúc động, nhưng điều chị nghĩ xa hơn là làm sao để văn hóa Việt Nam hiện diện sâu rộng tại Australia, nhất là với thế hệ người Việt thứ hai, thứ ba. Mong muốn của chị là cộng đồng có thêm không gian để gìn giữ, giới thiệu âm nhạc, nhạc cụ, văn hóa truyền thống, giúp những người trẻ sinh ra và lớn lên ở nước ngoài vẫn hiểu và gắn bó với cội nguồn. Với những người làm văn hóa, nhiệm vụ không chỉ là tổ chức sự kiện, mà là giữ tiếng Việt, âm nhạc và bản sắc dân tộc cho các thế hệ sau – một kiểu “bảo hiểm” tinh thần để quá trình hội nhập không cuốn trôi căn tính.
Đáng lưu ý là nhiều kiều bào không xem việc giữ văn hóa Việt Nam là chuyện hoài niệm, mà là nền tảng để tham gia vào các chương trình hợp tác mới giữa Việt Nam với Australia và New Zealand. Khi quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện ngày càng sâu sắc, cộng đồng người Việt tại hai nước đứng trước cơ hội phát huy vai trò cầu nối – không chỉ giữa các nền kinh tế, mà còn giữa tri thức, văn hóa, con người và những thế hệ tương lai. Theo các trí thức tại New Zealand, giáo dục, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo là những lĩnh vực nơi kiều bào có thể làm cầu nối, nếu có thêm chương trình hợp tác cụ thể về đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao tri thức, đồng thời tạo điều kiện để họ tham gia sâu hơn. Nhìn rộng ra, mỗi không gian văn hóa, lớp tiếng Việt, chương trình nghệ thuật ở nước ngoài là một mắt xích trong mạng lưới kết nối quê hương, giúp người trẻ có nền tảng tinh thần để về nước học tập, làm việc, hoặc đơn giản là hiểu họ đến từ đâu.
Từ ngoại giao cấp cao đến những cầu nối nhân dân thực tế
Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia và New Zealand với các cuộc hội đàm, diễn đàn kinh tế, văn kiện hợp tác là điều kiện chính trị cần thiết; nhưng những gì khiến kiều bào nhớ lại chính là cảm giác được gắn với dòng chảy phát triển của đất nước. Chủ tịch Hội Doanh nhân Việt Nam tại Australia nhìn nhận chuyến thăm là động lực để cộng đồng tiếp tục hướng về quê hương và mong có thêm cơ chế thuận lợi để nguồn lực kiều bào – kinh nghiệm kinh doanh, tri thức, mạng lưới quan hệ – kết nối hiệu quả hơn với nhu cầu phát triển trong nước. Với sinh viên trẻ như Huỳnh Tấn Đạt, đó là kỳ vọng được tham gia các chương trình hợp tác song phương, đóng góp thiết thực hơn cho Việt Nam. Một lãnh đạo cộng đồng tại New Zealand tin rằng kết quả chuyến thăm sẽ sớm thể hiện bằng những thay đổi gần đời sống hơn, như giao lưu giáo dục, du lịch, công nghệ, và đặc biệt là khả năng kết nối hàng không trực tiếp giữa Việt Nam và New Zealand – thứ có thể thay đổi cách kiều bào đi về, làm ăn, học tập.
Điểm chung trong những chia sẻ của kiều bào từ Australia đến New Zealand là mong muốn không chỉ chứng kiến sự phát triển của quê hương từ nơi xa, mà còn tham gia vào quá trình ấy. Mỗi người có cách đóng góp khác nhau – doanh nhân tìm cơ hội đầu tư, trí thức nghĩ đến nghiên cứu và chuyển giao tri thức, sinh viên chọn tham gia dự án hợp tác, y bác sĩ gốc Việt quay về vùng sâu vùng xa khám bệnh, tình nguyện viên nước ngoài chăm sóc mắt hay hậu cần y tế – nhưng họ gặp nhau ở mong muốn khoảng cách giữa quê hương và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng được thu hẹp. Trên nền tảng ngoại giao chính thức, những mạng lưới thiện nguyện, các lớp văn hóa, chương trình giáo dục và hợp tác khoa học ấy mới là cầu nối nhân dân thực tế, đo được bằng số bệnh nhân được khám, số sinh viên được hỗ trợ, số sự kiện văn hóa diễn ra. Nếu Nhà nước tạo cơ chế và kiều bào giữ được nhiệt huyết, những kỳ vọng kết nối quê hương sau mỗi chuyến thăm cấp cao hoàn toàn có thể biến thành những kế hoạch hành động bền vững.
