Từ công thức đến công cụ giải quyết vấn đề
Dạy Toán STEM là cách tổ chức học tập để học sinh sử dụng kiến thức Toán cùng khoa học, công nghệ và kỹ thuật giải quyết nhiệm vụ gắn với đời sống, thay vì chỉ luyện công thức trên giấy. Hướng tiếp cận này được thể hiện tại chuyên đề cấp thành phố ở Trường THCS Võ Thị Sáu, phường An Biên, Hải Phòng, với trọng tâm phát triển năng lực vận dụng Toán vào thực tiễn.
Sự chuyển dịch ấy phù hợp với yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018: môn Toán cần bồi dưỡng tư duy logic, lập luận, mô hình hóa và giải quyết vấn đề, chứ không dừng ở ghi nhớ kiến thức. Vì thế, đổi mới dạy Toán theo định hướng STEM không nên chỉ là một hoạt động trang trí bài giảng. Khi học sinh phải chọn phương án, thử nghiệm và giải thích kết quả, các em có cơ hội hiểu vì sao một tính chất toán học hữu ích.
Hình thoi, hình vuông bước ra khỏi trang sách
Trong tiết minh họa, cô Đỗ Thị Quyên cùng học sinh lớp 8B1 vận dụng tính chất hình thoi và hình vuông để thiết kế sản phẩm STEM. Thay vì chỉ nhận diện hình trên giấy, các em được giao làm diều hình thoi hoặc hộp đựng kẹo hình vuông từ vật liệu đơn giản.
Nhiệm vụ này buộc học sinh dùng kiến thức về cạnh, góc, đường chéo và tính đối xứng để đo, tạo hình, ghép nối rồi kiểm tra kết cấu. Đó là một ví dụ dễ hiểu về Toán học thực tiễn: học sinh vừa tạo ra sản phẩm, vừa phải lý giải cơ sở toán học và cân nhắc cách dùng vật liệu. Chuyên đề hướng tới rèn năng lực vận dụng qua thiết kế, chế tạo, đồng thời phát triển hợp tác, giao tiếp, thuyết trình, giải quyết vấn đề, sáng tạo và năng lực số. Thành quả không nên chỉ được đánh giá bằng vẻ ngoài; lời giải thích và khả năng kiểm chứng mới cho thấy các em đã học được gì.
Công nghệ số mở rộng cách học, không thay thế tư duy
Công nghệ số có ý nghĩa khi giúp học sinh tìm thông tin, trao đổi ý tưởng, trình bày sản phẩm và kiểm tra kết quả; nó không thể thay cho lập luận toán học. Trong tiết học, học sinh được tiếp cận công cụ AI để tìm kiếm thông tin, sau đó tự kiểm chứng bằng tư duy phản biện. Phương tiện trình chiếu, phần mềm học tập và nền tảng chia sẻ trực tuyến cũng tạo thêm cơ hội tương tác và tự đánh giá.
Đây là điểm đáng chú ý của giáo dục STEM: Toán học cung cấp ngôn ngữ chính xác để mô hình hóa vấn đề, tính toán kết cấu, tối ưu vật liệu và xem xét độ an toàn. Nhưng một sản phẩm bắt mắt chưa đủ chứng minh học sinh hiểu bài. Giáo viên cần thiết kế câu hỏi buộc các em nêu căn cứ, so sánh phương án và giải thích kết quả; nếu không, công nghệ dễ trở thành phần trình diễn thay vì công cụ khơi gợi sáng tạo.
Mở rộng quy mô cần đi cùng tính khả thi
Năm học 2026–2027, Trường THCS Võ Thị Sáu có 40 lớp, tổ chức học hai buổi mỗi ngày; Tổ Khoa học tự nhiên gồm 34 thành viên thuộc các nhóm Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học, Công nghệ và Giáo dục thể chất. Quy mô và cơ cấu liên môn này tạo điều kiện phối hợp, nhưng không xóa đi những hạn chế về thời lượng, thiết bị, vật liệu và nhân lực hỗ trợ. Vì vậy, nhiệm vụ STEM nên vừa sức, an toàn, dùng vật liệu dễ tìm và dành đủ thời gian để học sinh giải thích phần Toán.
Kế hoạch tiếp theo của tổ Khoa học tự nhiên gồm 18 tiết STEM ở các môn Toán, Khoa học tự nhiên, Công nghệ và Tin học cho khối 6, 7, 8, 9; nhà trường đồng thời phát triển trang web học liệu số để chia sẻ kế hoạch bài dạy, tài liệu và công cụ tổ chức học tập. Giáo viên sẽ tiếp tục điều chỉnh nhiệm vụ và tiêu chí đánh giá qua thực nghiệm, dự giờ, phân tích kết quả. Đó là hướng đi cần thiết: đổi mới dạy Toán chỉ bền vững khi trải nghiệm thực tế đi cùng mục tiêu kiến thức rõ ràng.
Kết luận: STEM có giá trị khi Toán vẫn là trọng tâm
Chuyên đề ở Võ Thị Sáu cho thấy dạy Toán STEM có thể nối kiến thức với những vấn đề gần gũi, giúp học sinh vận dụng, hợp tác và sáng tạo. Công nghệ số làm giàu trải nghiệm, nhưng không nên lấn át năng lực lập luận hay biến sản phẩm đẹp thành thước đo duy nhất. Muốn cách học này tạo tác động lâu dài, mỗi hoạt động cần có câu hỏi toán học thực chất, điều kiện tổ chức phù hợp và tiêu chí đánh giá xem học sinh hiểu, kiểm chứng được gì. Khi đó, Toán học rời trang sách không phải để mất tính chính xác, mà để chứng minh sức mạnh của nó trong đời sống.
