Từ đảo du lịch đến tham vọng đô thị loại I tầm cỡ quốc tế
Quy hoạch đô thị du lịch Phú Quốc là chiến lược biến hòn đảo nghỉ dưỡng thành một đô thị biển đa cực, trong đó không gian du lịch, dân cư, sinh thái và hạ tầng ven biển được tổ chức lại trên quy mô hàng nghìn hecta, nhằm vừa nâng cấp chất lượng sống người dân, vừa tăng sức cạnh tranh của du lịch Phú Quốc trên bản đồ quốc tế. Điểm đáng chú ý là Phú Quốc không được quy hoạch đơn lẻ, mà nằm trong bức tranh 40 đô thị của tỉnh, với mục tiêu xây dựng đặc khu Phú Quốc trở thành đô thị loại I tầm cỡ quốc tế và đầu mối kết nối khu vực, quốc tế. Cách tiếp cận này cho thấy tham vọng: không chỉ tăng số phòng khách sạn hay khu nghỉ dưỡng, mà tạo ra một hệ sinh thái đô thị – du lịch – logistics mới. Vấn đề là, quy hoạch nhiều không đồng nghĩa sẽ phát triển tốt; bài toán nằm ở cách thực thi và giữ được bản sắc đảo.
Bốn cực phát triển: Rạch Vẹm, Gành Dầu, Bãi Vòng và ven biển phía Đông
Lớp quy hoạch mới của Phú Quốc tập trung vào bốn vùng ven biển, tạo nên trục phát triển đa dạng thay vì một trung tâm duy nhất. Rạch Vẹm được quy hoạch hơn 320 ha, hướng tới đô thị du lịch hỗn hợp, kết hợp nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp, tham quan làng nghề và bảo tồn sinh vật biển, phục vụ khoảng 12.000 người. Gành Dầu hơn 230 ha được thiết kế là khu đô thị du lịch hỗn hợp, gắn với khu dân cư hiện hữu và không gian công cộng ven biển. Ở phía đông sân bay, Bãi Vòng rộng hơn 1.759 ha, quy mô dân số khoảng 35.000 người, được định hướng thành khu đô thị du lịch sinh thái, dịch vụ hỗn hợp, sân golf và làng chài ven biển. Ven biển phía Đông có 1.608,79 ha lập quy hoạch, xây dựng khu dịch vụ du lịch, đô thị du lịch hỗn hợp, nghỉ dưỡng sinh thái, giải trí thể thao biển và sân golf. Cấu trúc đa cực này nếu thực thi đúng sẽ phân tán áp lực, tránh biến một phần đảo thành "siêu phố biển" chật chội.
Cơ hội: nâng cấp đời sống, đa dạng sản phẩm du lịch Phú Quốc
Về mặt cơ hội, Phú Quốc quy hoạch đô thị là bước nhảy từ một điểm đến nghỉ dưỡng sang một thành phố du lịch – dịch vụ có chiều sâu. Tỉnh định hướng hệ thống đô thị theo mô hình xanh, thông minh, đặc thù sông nước, thích ứng biến đổi khí hậu, ưu tiên giao thông công cộng khối lượng lớn và giao thông xanh. Nếu các nguyên tắc này được tuân thủ, người dân sẽ hưởng lợi rõ rệt: tiếp cận hạ tầng tốt hơn, dịch vụ công cộng gần hơn, cơ hội việc làm đa dạng hơn. Đáng chú ý, quy hoạch yêu cầu cải tạo, chỉnh trang các khu dân cư hiện hữu, đồng thời phát triển thêm khu ở mới tại Rạch Vẹm, Gành Dầu, giúp cư dân không bị "đẩy" ra ngoài lề quá trình phát triển. Tại ven biển phía Đông, các cụm dân cư, dịch vụ và nghỉ dưỡng được tổ chức theo cấu trúc làng ven biển – cụm sinh thái, ưu tiên đi bộ, xe đạp và xe điện dọc tuyến ven biển. Đây là cách thiết kế nếu làm nghiêm túc sẽ giữ được nhịp sống chậm và cảnh quan bản địa – vốn là thứ du khách tìm kiếm khi đến đảo.
Thách thức: bảo vệ đường bờ biển và không đánh mất bản sắc đảo
Dù quy hoạch mở ra nhiều cơ hội, Phú Quốc đứng trước rủi ro không nhỏ: phát triển ven biển quá nhanh có thể phá vỡ hệ sinh thái và bản sắc làng chài. Thực tế, trước khi duyệt quy hoạch ven biển phía Đông, tỉnh đã yêu cầu làm rõ giải pháp bảo vệ bờ biển, hành lang sinh thái, vùng hạn chế xây dựng và việc sử dụng năng lượng tái tạo. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng mới dừng ở mức yêu cầu trên giấy. Ở ven biển phía Đông, quỹ đất dịch vụ du lịch lên tới 429,32 ha, đất sinh thái nông nghiệp 397,94 ha, kèm thêm 59,61 ha sân golf. Nếu phát triển thiếu kiểm soát, những con số này có thể biến thành một dải công trình kín bờ, khiến biển chỉ còn nhìn thấy từ… ban công khách sạn. Quy hoạch có giới hạn tỷ lệ đất ở trong các nhóm và bố trí 195,45 ha bãi cát ven biển, 27,41 ha sông suối, kênh rạch, nhưng mọi giới hạn đều có nguy cơ bị nới lỏng khi áp lực đầu tư tăng. Câu hỏi đặt ra không phải chỉ là "xây được bao nhiêu", mà là "giữ lại được bao nhiêu cho tự nhiên và cho cộng đồng địa phương".
Chiến lược dài hạn: từ quy hoạch đến quản trị để hướng tới đô thị toàn cầu
Điểm hợp lý trong chiến lược là Phú Quốc không phát triển theo kiểu "bùng nổ ngắn hạn", mà có khung thời gian rõ: các phân khu như Bãi Vòng và ven biển phía Đông đều có giai đoạn ngắn hạn đến 2030 và dài hạn đến 2040. Đồng thời, tỉnh đang xem xét điều chỉnh tổng thể quy hoạch chung đô thị Phú Quốc đến năm 2050, tầm nhìn 2065, nhấn mạnh nhu cầu tạo không gian phát triển dài hạn, tái định cư và nâng chất lượng sống người dân. Tuy vậy, để tiến gần tham vọng đô thị loại I tầm cỡ quốc tế, Phú Quốc cần một chiến lược quản trị đô thị du lịch rõ ràng hơn: cơ chế giám sát môi trường độc lập; khung chính sách để cư dân hưởng lợi từ tăng giá trị đất đai thay vì bị dịch chuyển; quy định chặt chẽ với cao tầng ven biển; và ưu tiên cho giao thông công cộng thay vì ôtô cá nhân. Giai đoạn sau 2030, tỉnh đặt mục tiêu nâng cấp các đô thị mới, hình thành thêm đô thị và hoàn thiện tiêu chí đô thị. Nếu không đi kèm cải cách quản trị, Phú Quốc có thể chỉ trở thành một "đại công trường du lịch" hơn là một thành phố biển toàn cầu đáng sống.
