Phú Quốc du lịch ven biển bước vào giai đoạn quy hoạch mới
Phú Quốc du lịch ven biển đang bước vào một giai đoạn quy hoạch mới, khi hai khu vực Rạch Vẹm và Gành Dầu được phê duyệt hơn 550 ha để hình thành các khu đô thị du lịch, nghỉ dưỡng sinh thái và dịch vụ ven biển gắn với bảo tồn cảnh quan tự nhiên, không gian công cộng và hệ sinh thái phía Bắc đảo. Đây không chỉ là câu chuyện mở rộng bản đồ đầu tư, mà là bước thử sức cho tầm nhìn phát triển bền vững Phú Quốc, nơi kinh tế du lịch, bảo tồn môi trường và lợi ích cộng đồng địa phương buộc phải cùng tồn tại. UBND tỉnh An Giang vừa phê duyệt quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 đối với khu vực Rạch Vẹm và Gành Dầu, thuộc phân khu 10, đặc khu Phú Quốc. Việc phê duyệt này đặt nền cho một mô hình đô thị ven biển mới: du lịch không tách khỏi sinh thái, và không gian biển phải còn là tài sản chung chứ không trở thành “hàng rào riêng” của các khu nghỉ dưỡng.
Khu đô thị du lịch Rạch Vẹm: tham vọng lớn và câu hỏi về giới hạn
Rạch Vẹm được xem là phần tham vọng nhất trong quy hoạch mới của Phú Quốc du lịch ven biển. Khu vực này chiếm khoảng 320,6 ha, dự kiến phục vụ khoảng 12.000 người, được định hướng trở thành khu đô thị du lịch hỗn hợp, kết hợp nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp, tham quan làng nghề và bảo tồn sinh vật biển. Trong tổng diện tích, khoảng 251 ha dành cho khu đô thị du lịch, gần 70 ha cho khu du lịch riêng, với quỹ đất nhà ở khoảng 77,5 ha cùng hệ thống thương mại – dịch vụ và cây xanh. Phía Bắc là không gian nghỉ dưỡng với 12 ha biệt thự du lịch và hơn 25 ha khách sạn, các khu biệt thự chỉ cao 1–3 tầng trong khi khách sạn được phép xây tới 12 tầng. Đồng thời, một số ô đất hỗn hợp thương mại, dịch vụ có tầng cao tối đa 45 tầng. Câu hỏi đặt ra là: làm sao kiểm soát mật độ và chiều cao công trình để điểm nhấn đô thị không biến thành áp lực lên cảnh quan tự nhiên và hệ sinh thái ven biển. Việc dành 26,6 ha phía Nam cho nông nghiệp công nghệ cao, nghiên cứu sinh học và nuôi trồng thủy sản cho thấy ý đồ giữ sợi dây liên kết với kinh tế truyền thống và môi trường bản địa. Nếu triển khai đúng tinh thần, khu đô thị du lịch Rạch Vẹm có thể trở thành hình mẫu kết hợp du lịch, sản xuất và bảo tồn; ngược lại, nếu chạy theo xây dựng dày đặc, nơi đây sẽ đánh mất chính tài nguyên làm nên sức hấp dẫn của mình.
Quy hoạch đô thị Gành Dầu: mở không gian biển cho cộng đồng, không chỉ cho du khách
Nếu Rạch Vẹm mang màu sắc thử nghiệm về cấu trúc đô thị – sinh thái, thì quy hoạch đô thị Gành Dầu lại thể hiện rõ bài toán công bằng không gian ven biển. Khu vực nghiên cứu rộng khoảng 230,28 ha, được định hướng thành khu đô thị du lịch hỗn hợp kết hợp với khu dân cư hiện hữu, phục vụ khoảng 6.500 người gồm 5.500 cư dân và khoảng 1.000 khách du lịch, khách tham quan và nhân viên phục vụ. Trong khu đô thị du lịch, đất nhóm nhà ở chiếm 75,99 ha, với 6,54 ha bố trí cho tái định cư tại chỗ để người dân tiếp tục gắn với không gian phát triển mới và hoạt động kinh tế địa phương. Đáng chú ý, quy hoạch yêu cầu giữ không gian ven biển như tài sản chung: ven biển Gành Dầu được dành cho công viên, quảng trường, đường đi dạo và đường xe đạp. “Quyết định yêu cầu bố trí công viên, các tuyến đường kết nối xuống công viên ven biển, đường dạo và đường xe đạp dọc bờ biển, đồng thời không tổ chức đường giao thông cơ giới chia cắt công viên ven biển”. Đây là điểm tiến bộ quan trọng: nếu được thực hiện nghiêm, quy hoạch đô thị Gành Dầu sẽ tránh được kịch bản bờ biển bị bê tông hóa hoặc bị chiếm dụng bởi các khu nghỉ dưỡng khép kín. Tuy nhiên, việc cho phép một số ô đất có tầng cao đến 22 tầng ở khu đô thị vẫn đòi hỏi giám sát chặt chẽ, để kiến trúc đô thị không “lấn át” đường chân trời và cảm giác mở ra biển của cư dân lẫn du khách.
Phát triển bền vững Phú Quốc: giữa chiến lược đặc khu và đời sống cộng đồng
Không thể tách quy hoạch Rạch Vẹm và Gành Dầu khỏi bối cảnh chiến lược của đặc khu Phú Quốc. Khu vực này được xem là đầu tàu phát triển du lịch và là điểm thu hút mạnh vốn đầu tư nước ngoài của tỉnh An Giang và vùng lân cận. Chính vì vậy, tốc độ và quy mô quy hoạch luôn chịu áp lực lớn. Các đồ án đều triển khai theo hai giai đoạn, đến năm 2030 và định hướng đến năm 2040, cho thấy tầm nhìn dài hạn chứ không chỉ là các dự án ngắn hạn. Yêu cầu giữ không gian ven bờ, làm rõ lối xuống biển công cộng, kiểm soát mật độ và tầng cao công trình, tránh bê tông hóa bờ biển đã được tỉnh nêu rõ khi thẩm định các đồ án ven biển Phú Quốc. Theo quy hoạch được phê duyệt, việc khai thác cảnh quan biển phải đi cùng không gian công cộng và bảo tồn tự nhiên. Vấn đề là trong quá trình thực thi, liệu các nguyên tắc phát triển bền vững Phú Quốc có được giữ vững trước sức ép lợi ích ngắn hạn hay không. Nếu chính quyền đặc khu công bố công khai đồ án, cắm mốc ngoài thực địa và duy trì tham vấn cộng đồng một cách thực chất, Rạch Vẹm và Gành Dầu có cơ hội trở thành những không gian đô thị du lịch ven biển Phú Quốc cân bằng giữa đầu tư và sinh kế, giữa nghỉ dưỡng cao cấp và quyền tiếp cận biển của người dân địa phương.
Cơ hội và thách thức: Phú Quốc phải chọn “chất lượng phát triển” thay vì “mật độ xây dựng”
Nhìn tổng thể, hai khu đô thị du lịch Rạch Vẹm và Gành Dầu là cơ hội hiếm có để Phú Quốc định nghĩa lại mô hình phát triển ven biển của mình: từ chỗ chạy theo số lượng phòng, tầng cao công trình, chuyển sang coi trọng chất lượng không gian sống, sự toàn vẹn của hệ sinh thái và tiếng nói cộng đồng. Phía Bắc Phú Quốc vẫn còn quỹ đất và hệ sinh thái ven biển tương đối lớn, nên bài toán đặt ra không chỉ là khai thác dư địa phát triển du lịch mà còn phải giữ được những giá trị tự nhiên vốn tạo nên sức hấp dẫn của khu vực. Nếu các nguyên tắc về lối xuống biển công cộng, giới hạn tỷ lệ đất ở và kiểm soát tầng cao được thực thi đúng, Phú Quốc du lịch ven biển có thể trở thành hình mẫu phát triển bền vững ở Việt Nam. Ngược lại, nếu quy hoạch bị điều chỉnh tùy tiện, nếu tái định cư không bảo đảm sinh kế, Rạch Vẹm và Gành Dầu sẽ chỉ là thêm hai cái tên trong danh sách những bờ biển đẹp bị “cơi nới” thành phố nghỉ dưỡng, nơi cư dân bản địa đứng ngoài chuỗi lợi ích. Lựa chọn cuối cùng nằm ở cách Phú Quốc ưu tiên: đặt lợi ích dài hạn của phát triển bền vững lên trên lợi ích ngắn hạn của mật độ xây dựng.
