Tuyển theo lĩnh vực, không còn thi riêng từng môn
Tuyển sinh lớp 10 trường chuyên theo khối là phương án đánh giá thí sinh bằng năng lực thuộc một lĩnh vực rộng, thay vì tuyển riêng theo từng môn chuyên như cách làm hiện nay. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo quy chế đề xuất ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Với khối Khoa học tự nhiên, Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học và Tin học được xếp chung; thí sinh làm ba bài gồm Toán nâng cao, Ngữ văn cơ bản và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên. Mỗi khối dự kiến có một phương thức tuyển sinh và một điểm chuẩn chung, không chia chỉ tiêu riêng theo môn. Ý tưởng này hướng tới đánh giá khả năng vận dụng kiến thức nền tảng và tư duy liên ngành, thay vì kiểm tra phần kiến thức chuyên sâu riêng của từng môn. Tuy vậy, tuyển sinh rộng theo lĩnh vực không mặc nhiên đồng nghĩa mọi năng lực trong khối đều được đo lường cân bằng.

Không có bài thi Hóa riêng, trọng số Toán tăng
Điểm khiến thí sinh thiên về Hóa lo ngại là các em có thể không còn bài thi chuyên Hóa riêng ở vòng tuyển sinh đầu vào. Thay vào đó, điểm xét tuyển khối Khoa học tự nhiên dự kiến gồm Toán nâng cao hệ số tối thiểu 2, còn Ngữ văn và bài đọc hiểu khoa học tự nhiên cùng hệ số 1. Vì thế, kết quả Toán có ảnh hưởng lớn hơn đến tổng điểm; một học sinh hiểu sâu phản ứng, quy luật và hiện tượng hóa học nhưng không nổi bật ở Toán nâng cao có thể mất lợi thế tương đối. Điều này không có nghĩa Toán không cần thiết với người học Hóa: Toán là công cụ quan trọng trong tính toán và xử lý dữ liệu. Nhưng năng lực giải toán nâng cao không hoàn toàn trùng với tư duy hóa học. Câu hỏi cần được đặt ra là liệu hệ số tối thiểu 2 có khiến một bài thi lấn át khả năng chuyên môn mà tuyển sinh trường chuyên muốn tìm kiếm hay không.

Gánh nặng chuyển hướng ôn tập cần được tính đến
Nếu phương án được thông qua, học sinh dự định thi chuyên Hóa sẽ phải phân bổ thời gian cho cả Toán nâng cao, Ngữ văn cơ bản và năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên, thay vì tập trung phần lớn vào một môn chuyên. Sự thay đổi có thể mở cơ hội cho học sinh có năng lực tổng hợp, đồng thời giúp các em chọn môn chuyên sâu sau khi trúng tuyển; theo dự kiến, học sinh có một học kỳ trải nghiệm và được tư vấn trước khi đăng ký thêm các môn chuyên sâu. Nhưng với những em đã ôn một môn từ sớm, yêu cầu bổ sung kiến thức ở nhiều lĩnh vực có thể tạo áp lực đáng kể. Một học sinh chia sẻ rằng việc đổi mới có thể hợp lý, song các em cần lộ trình đủ dài, tránh thay đổi gấp khi đã vào lớp 9. Phụ huynh cũng băn khoăn con có thể phải vừa tiếp tục học chuyên sâu vừa bù đắp môn khác, trong khi thời gian và sức lực có hạn.

Dự thảo cần làm rõ cách bảo đảm công bằng
Cần nhấn mạnh đây mới là dự thảo đang được lấy ý kiến, chưa phải quy định chính thức. Giáo viên và nhà trường đang nghiên cứu định hướng đổi mới, nhưng các điều kiện triển khai như năng lực đội ngũ và nguồn lực cũng cần được tính đến. Theo lộ trình dự kiến, mô hình có thể áp dụng từ năm học 2027-2028 tại những trường đủ điều kiện; các trường còn lại triển khai từ năm học 2028-2029. Bộ dự kiến tiếp tục lấy ý kiến địa phương, trường chuyên, chuyên gia, giáo viên và phụ huynh để hoàn thiện phương án. Trước khi chốt quy chế, cần công bố rõ cấu trúc bài đánh giá khoa học tự nhiên, cách tính điểm và thời gian chuyển tiếp để thí sinh không phải đoán cách ôn. Đổi mới tuyển sinh theo khối có thể hợp lý, nhưng công bằng không chỉ nằm ở việc gom các môn vào cùng một lĩnh vực; còn phải bảo đảm năng lực nổi trội ở Hóa không bị che khuất bởi trọng số của Toán. Với kỳ thi vào lớp 10 chuyên, lộ trình rõ ràng và cách đánh giá cân đối sẽ quyết định liệu cải cách mở rộng cơ hội hay vô tình thu hẹp cơ hội của một nhóm học sinh.







