TP.HCM đang tự viết lại bản đồ di chuyển của mình
Dự án giao thông TP.HCM hiện là tập hợp các công trình quy mô lớn tại cửa ngõ và khu đô thị trọng điểm, với những tuyến đường từ 8 đến 14 làn xe, cầu cạn, cầu vượt và nút giao khác mức, nhằm giải quyết ùn tắc giao thông nội đô đồng thời tăng kết nối vùng Đông Nam Bộ thông qua mạng lưới vành đai và cao tốc liên vùng. Cốt lõi của loạt dự án hơn 46.500 tỷ đồng không chỉ là thêm mặt đường, thêm làn xe, mà là một tầm nhìn rõ ràng: biến hệ thống cửa ngõ rối rắm hiện nay thành mạng lưới trục chiến lược. Thành phố đang chấp nhận trả giá lớn cho giải phóng mặt bằng để đổi lấy thời gian, năng suất và chất lượng sống của hàng triệu người đi lại mỗi ngày, từ công nhân vùng ven đến cư dân trung tâm. Vấn đề không còn là “có nên làm”, mà là “làm nhanh và làm thông minh đến đâu”.
Ung Văn Khiêm: từ nút thắt 30 phút cho 2 km đến trục kết nối phía Đông
Không có nơi nào cho thấy cái giá của chậm trễ hạ tầng rõ bằng đường Ung Văn Khiêm. Mỗi ngày, người dân như anh Đinh Văn Hợp phải mất tới gần 30 phút để đi chưa đầy 2 km trong giờ cao điểm, kẹt xe chồng thêm ngập nước khi mưa lớn. Thành phố vì vậy buộc phải đưa dự án mở rộng Ung Văn Khiêm vào danh mục ưu tiên, với kế hoạch nâng mặt đường từ 10–12 m lên 30 m, tổ chức 6 làn xe trên chiều dài khoảng 1,8 km. Tổng vốn dự kiến khoảng 4.592 tỷ đồng, chủ yếu dành cho bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Quan trọng hơn, đây không chỉ là dự án “giải kẹt” mà còn là cơ hội làm lại toàn bộ hệ thống thoát nước trên tuyến, vốn gây ngập kéo dài nhiều năm. Khi hoàn thành dự kiến vào năm 2029, Ung Văn Khiêm sẽ trở thành trục nối trung tâm với Xô Viết Nghệ Tĩnh, quốc lộ 13, Đinh Bộ Lĩnh và Nguyễn Hữu Cảnh, tức cánh cửa phía Đông của thành phố.
Cửa ngõ Tây Bắc và trục Bắc – Nam: mở lối cho hành khách lẫn hàng hóa
Ở cửa ngõ Tây Bắc, quốc lộ 22 – tuyến huyết mạch đi Tây Ninh và cửa khẩu quốc tế Mộc Bài – đang được nâng cấp mạnh tay: đoạn hơn 8 km từ nút giao An Sương đến Vành đai 3 sẽ mở rộng mặt đường lên 60 m với 10 làn xe, đồng thời xây 7 cầu vượt tại các nút giao lớn. Với tổng mức đầu tư khoảng 10.424 tỷ đồng theo hình thức BOT, dự án đặt mục tiêu hoàn thành năm 2028, để nâng năng lực lưu thông và kết nối với Vành đai 3, Vành đai 4 và cao tốc TP.HCM – Mộc Bài. Từ trung tâm hướng về Nam Sài Gòn, đường trục Bắc – Nam (Nguyễn Hữu Thọ) được mở rộng lên 60 m, xây cầu cạn 4 làn tốc độ thiết kế 80 km/h, phía dưới là đường song hành 6 làn. Khi hoàn thành, tuyến này không chỉ gỡ nút tắc hướng Nhà Bè, Hiệp Phước mà còn là “xương sống” kết nối với cao tốc Bến Lức – Long Thành, các vành đai và cầu Phú Mỹ 2.
Cụm cảng phía Đông và câu chuyện kết nối vùng Đông Nam Bộ
Nếu quốc lộ 22 và trục Bắc – Nam là động mạch cho hành khách, thì đường liên cảng Cát Lái – Phú Hữu là “đường máu” của hàng hóa. Tuyến dài khoảng 5,9 km, mặt cắt 60–73 m với quy mô từ 8 đến 14 làn xe, kèm cầu Bà Cua 10 làn, hai đoạn cầu cạn 4 và 6 làn nối từ cảng Phú Hữu đến nút giao Vành đai 3. Tổng vốn khoảng 8.782 tỷ đồng, hướng đến tạo một trục chuyên dụng cho cụm cảng Cát Lái – Phú Hữu kết nối trực tiếp với Vành đai 3 và các tuyến cao tốc. Tác động thực tế là giảm áp lực đáng kể lên Nguyễn Thị Định, Nguyễn Duy Trinh, Xa lộ Hà Nội và Vành đai 2 phía Đông – những tuyến hiện đang oằn mình vì container mỗi ngày. Cùng với đó, tuyến nối Xa lộ Hà Nội – Vành đai 3 dài khoảng 5,9 km, mặt cắt lên tới 107–120 m, xây 2 đường song hành 6 làn và nút giao Gò Công 4 tầng khác mức. Khi khai thác cuối năm 2028, đây sẽ là mối nối trực tiếp giữa Vành đai 2 và Vành đai 3, cho phép phân bổ dòng xe tốt hơn tại cửa ngõ phía Đông và tăng sức kết nối vùng Đông Nam Bộ với TP.HCM.
Bước ngoặt hạ tầng: cơ hội lớn nhưng không cho phép sai lầm cũ lặp lại
Điểm đáng chú ý là 5 công trình lớn – cầu Thủ Thiêm 4, quốc lộ 22, đường trục Bắc – Nam, đường liên cảng Cát Lái – Phú Hữu và tuyến nối Xa lộ Hà Nội – Vành đai 3 – đều đặt mục tiêu hoàn thành trong năm 2028, tạo thêm nhiều tuyến kết nối quan trọng và tăng năng lực lưu thông hành khách, hàng hóa giữa TP.HCM với hệ thống vành đai, cao tốc và các đầu mối liên vùng. Cộng với dự án Ung Văn Khiêm đang được Sở Giao thông Vận tải hoàn thiện báo cáo tiền khả thi để thành phố xem xét đầu tư trong năm nay, rồi hướng đến hoàn thành vào 2029, có thể nói đây là giai đoạn quyết định của chiến lược kết nối vùng. Tuy vậy, những cây cầu cạn cầu vượt mới sẽ chỉ giải quyết ùn tắc giao thông lâu dài nếu đi cùng quản lý đô thị và vận tải công cộng hợp lý. Bài học từ các tuyến quá tải trước đây rất rõ: nếu hạ tầng mở ra mà quy hoạch đất, nhà ở, bến bãi không đi kèm, những trục mới sẽ lại biến thành nút thắt cũ. Kết luận hợp lý là TP.HCM đang đi đúng hướng, nhưng tốc độ triển khai và tính đồng bộ sẽ là thước đo thành công của cuộc tái thiết giao thông này.
