Hai tuyến huyết mạch bước vào giai đoạn tái sinh
Vành đai 4 TP.HCM và dự án Quốc lộ 13 mở rộng là hai dự án hạ tầng giao thông chiến lược, được giao cho Tập đoàn Sơn Hải và liên danh CII triển khai theo hình thức BOT với tổng mức đầu tư hơn 11.500 tỷ đồng, nhằm giảm điểm nghẽn liên vùng và tái cấu trúc luồng vận tải kết nối TP.HCM với Đông Nam Bộ và các vùng lân cận. Chính quyền thành phố không chỉ khởi công 9 dự án hạ tầng trọng điểm trong ngày 29/8, mà còn phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư cho hai dự án giao thông lớn này. Động thái cho thấy TP.HCM chấp nhận bước vào một chu kỳ công trình dài, nhiều xáo trộn, nhưng đổi lại là cơ hội giảm ùn tắc trên các hành lang huyết mạch lâu nay quá tải.
Tập đoàn Sơn Hải và tham vọng với Vành đai 4 TP.HCM
Việc Tập đoàn Sơn Hải được lựa chọn thực hiện dự án thành phần 2.1 Vành đai 4 TP.HCM là một quyết định mang tính thông điệp: thành phố muốn một nhà đầu tư dám ôm trọn rủi ro tài chính để đổi lấy tuyến kết nối chiến lược. Đoạn cao tốc từ ngã tư Tóc Tiên - Châu Pha đến cầu Châu Đức dài 18,25km, sử dụng khoảng 194,5ha đất, tổng mức đầu tư hơn 5.247 tỷ đồng, hoàn toàn bằng vốn của nhà đầu tư, không dùng vốn nhà nước. "Dự án thành phần 2.1 có thời gian thu phí hoàn vốn dự kiến 21 năm, thời hạn hợp đồng 23 năm 3 tháng" – một con số cho thấy Sơn Hải đang chấp nhận cuộc chơi dài hạn. Khi toàn tuyến Vành đai 4 khoảng 160km, tổng mức đầu tư hơn 120.400 tỷ đồng hoàn thành, nó sẽ tạo mạng lưới kết nối TP.HCM với Đông Nam Bộ, Nam Trung Bộ, Tây Nam Bộ, Tây Nguyên và cả hành lang xuyên Á.
Liên danh CII và bài toán tái thiết Quốc lộ 13
Quốc lộ 13 từ lâu là tuyến huyết mạch nối TP.HCM với Bình Dương và các trung tâm công nghiệp Đông Nam Bộ, nhưng cũng là một trong những điểm nghẽn giao thông lớn nhất trên hành lang liên vùng này. Việc UBND TP.HCM phê duyệt nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt cho đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh tỉnh Bình Dương cho thấy tính cấp bách của dự án Quốc lộ 13 mở rộng. Liên danh CII – CII PPP – IMIC được giao nâng cấp tuyến dài 5,9km theo hình thức BOT, với tổng mức đầu tư khoảng 6.276 tỷ đồng, trong đó dự kiến bố trí hơn 941 tỷ đồng vốn chủ sở hữu. Tuyến sẽ được quy hoạch mặt cắt ngang 60m, có khoảng 3,75km đường trên cao quy mô 4 làn, tốc độ thiết kế 80km/h, cùng hệ thống đường song hành dưới mặt đất 8-10 làn xe, tốc độ thiết kế 60km/h. Mô hình tách dòng xe liên vùng với giao thông đô thị nếu làm đúng, sẽ là bước nhảy chất lượng cho Quốc lộ 13 mở rộng.
Liên danh CII cam kết mức giá, phí dịch vụ công không vượt mức xác định trong quyết định phê duyệt dự án và báo cáo nghiên cứu khả thi, đồng thời giảm tối thiểu 5% thời gian thu phí so với phương án được phê duyệt. Điều này đặt họ vào thế phải nâng cao hiệu quả khai thác thay vì kéo dài thời gian thu phí. Kế hoạch chuẩn bị đầu tư và thi công giai đoạn 2026–2028, đưa toàn bộ dự án vào khai thác từ đầu năm 2029, là một mốc thời gian tham vọng nếu xét đến khối lượng giải phóng mặt bằng và tái thiết hạ tầng trên tuyến vốn đã chật chội.
Tác động chiến lược lên mạng lưới hạ tầng giao thông thành phố
Cả Vành đai 4 TP.HCM lẫn Quốc lộ 13 mở rộng đều không chỉ là các dự án riêng lẻ, mà là mắt xích trong chiến lược tái cấu trúc hạ tầng giao thông vùng. Vành đai 4, với quy mô đầu tư lớn nhất Đông Nam Bộ từ trước đến nay, sẽ liên kết hệ thống cao tốc, cảng biển, sân bay Long Thành và các trung tâm công nghiệp, logistics quanh TP.HCM. Quốc lộ 13, một khi được mở rộng lên 10–14 làn xe và tổ chức lại dòng giao thông, sẽ giảm áp lực cho nội đô, đồng thời nâng cấp hành lang vận tải hàng hóa đi Bình Dương và sâu hơn nữa vào vùng công nghiệp lân cận. Các quyết định đầu tư này gửi đi một tín hiệu: TP.HCM chấp nhận dồn nguồn lực và không gian đô thị cho hạ tầng giao thông, coi đó là điều kiện bắt buộc nếu muốn giữ vai trò trung tâm kinh tế của vùng.
Kết luận: Thời kỳ công trình kéo dài, nhưng là cơ hội đổi đời cho giao thông
Khi thành phố đồng loạt khởi công 9 dự án hạ tầng trọng điểm, trong đó có Vành đai 4 và Quốc lộ 13 mở rộng, người dân sẽ phải sống cùng công trình trong nhiều năm, với kẹt xe, tiếng ồn và xáo trộn nhịp sống. Nhưng cái giá này không thể tránh nếu TP.HCM muốn thoát khỏi tình trạng các tuyến huyết mạch liên vùng liên tục quá tải. Tổng mức đầu tư hơn 11.500 tỷ đồng cho hai dự án BOT chỉ là phần nổi của chiến lược dài hơi tái thiết hạ tầng giao thông. Vấn đề không nằm ở việc có làm hay không, mà là làm nhanh đến đâu, minh bạch thế nào, và liệu thành phố có đủ bản lĩnh buộc nhà đầu tư thực hiện đúng cam kết về tiến độ, chất lượng và thời gian thu phí. Nếu làm được, đây sẽ là bước ngoặt, đưa mạng lưới giao thông TP.HCM sang một trang mới hiệu quả hơn.
