Quảng Ninh lên thành phố trực thuộc: cú nhảy cho nền kinh tế 15 tỷ USD

Từ tỉnh than đến thành phố trực thuộc: bước ngoặt quyền lực và trách nhiệm

Việc Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là sự kiện đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cấu trúc phát triển vùng Đông Bắc, khi một địa phương từng gắn với khai thác than và du lịch vịnh Hạ Long được trao vị thế đô thị trung tâm, mở ra khả năng tái cơ cấu mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, dòng vốn đầu tư và cách thức quản trị không gian kinh tế. Ngày 24/8, tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết về việc thành lập thành phố Quảng Ninh. Nghị quyết số 36/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 1/9, chính thức đưa Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 8 của cả nước. Đây không chỉ là sự thay đổi biển hiệu từ "tỉnh" sang "thành phố" mà là bước nâng cấp quyền lực thể chế, tạo điều kiện tiếp cận trực tiếp hơn với nguồn lực trung ương, đồng thời đặt Quảng Ninh vào nhóm những trung tâm đô thị phát triển nhất cùng Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế và Đồng Nai.

Nền kinh tế 15 tỷ USD: nền tảng đủ dày cho một tham vọng lớn

Nếu Quảng Ninh vẫn là một tỉnh nghèo, việc lên thành phố trực thuộc Trung ương sẽ gây nhiều hoài nghi. Nhưng thực tế, địa phương này bước vào giai đoạn mới với nền tảng kinh tế đã được kiểm chứng. Năm 2025, GRDP tăng 11,89%, quy mô nền kinh tế đạt hơn 368.000 tỷ đồng, đứng thứ 7 trong 34 tỉnh, thành phố. Cùng với đó là thu ngân sách khoảng 84.500 tỷ đồng và trên 21 triệu lượt khách du lịch với doanh thu khoảng 57.000 tỷ đồng, cho thấy sức bật rõ ràng từ du lịch và dịch vụ. Quảng Ninh cũng đã chủ động giảm phụ thuộc vào than, chuyển sang công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ, logistics, kinh tế biển, kinh tế số và đổi mới sáng tạo. Sự kiện "Quảng Ninh sở hữu nền kinh tế hơn 368.000 tỷ đồng với mức tăng trưởng GRDP năm 2025 đạt 11,89%" là bằng chứng rõ ràng rằng thành phố không đi lên bằng danh nghĩa mà bằng thực lực kinh tế. Điều này giải thích vì sao thời điểm nâng cấp hành chính diễn ra ngay khi nền tảng phát triển kinh tế Quảng Ninh đủ vững để chịu áp lực mới.

Thành phố trực thuộc Trung ương: cú hích cho hạ tầng và cơ hội đầu tư Quảng Ninh

Quảng Ninh thành phố trực thuộc không chỉ là câu chuyện danh xưng, mà là tín hiệu mạnh cho giới đầu tư. Vị thế thành phố trực thuộc Trung ương thường đi cùng khả năng ưu tiên vốn hạ tầng liên vùng, cơ chế điều phối chính sách cao hơn và tiếng nói trực tiếp hơn với Trung ương. Với hệ thống cảng biển, cửa khẩu, du lịch, công nghiệp và giao thông, Quảng Ninh đang được kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng mới của khu vực Đông Bắc. Lợi thế địa kinh tế của Quảng Ninh là hiếm có: địa phương duy nhất cùng lúc có đường biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc, sở hữu cửa khẩu quốc tế Móng Cái và đường bờ biển với hơn 2.770 hòn đảo. Những yếu tố này khiến cơ hội đầu tư Quảng Ninh trở nên khác biệt, đặc biệt trong các lĩnh vực du lịch, dịch vụ, logistics, kinh tế biển và thương mại quốc tế. Khi được quy hoạch hướng tới mô hình đô thị biển hiện đại, xanh, thông minh và có sức cạnh tranh quốc tế, việc nâng cấp hành chính nhiều khả năng sẽ đóng vai trò chất xúc tác để các dự án hạ tầng và khu công nghiệp, khu dịch vụ được đẩy nhanh hơn, thay vì chỉ nằm trên giấy.

Cơ hội đi kèm thách thức: Quảng Ninh có vượt qua "lời nguyền" đô thị hóa nóng?

Nhìn từ những thành phố trực thuộc Trung ương khác, một mô hình quen thuộc dễ lập lại: hạ tầng tăng tốc, đất đai tăng giá, nhưng chất lượng đô thị và năng lực quản trị không theo kịp. Nguồn lực đầu tư mới có thể tạo sức bật cho phát triển kinh tế Quảng Ninh, song cũng đòi hỏi bộ máy chính quyền thành phố phải giữ được kỷ luật quy hoạch, tránh đô thị hóa nóng, phân mảnh và bất bình đẳng không gian. Việc Quốc hội yêu cầu Quảng Ninh nâng chuẩn mô hình quản trị, chất lượng đô thị và năng lực cạnh tranh cho thấy áp lực không nhỏ đi cùng cơ hội. Thêm vào đó, thành phố Quảng Ninh được thành lập trên toàn bộ diện tích tự nhiên hơn 6.200 km² và dân số khoảng 1,52 triệu người, với 54 đơn vị hành chính cấp xã. Điều này nghĩa là thách thức không chỉ nằm ở vài quận trung tâm, mà ở cả không gian rộng lớn từ khu công nghiệp, cảng biển tới các vùng du lịch và biên giới. Nếu không giữ được sự cân bằng giữa tăng trưởng và bền vững, Quảng Ninh có thể trả giá bằng môi trường bị tổn thương, áp lực hạ tầng và chênh lệch phát triển giữa các khu vực.

Kết luận: Quảng Ninh bước vào "sân chơi lớn" với vị thế mới

Từ một địa phương gắn với hình ảnh ngành than và vịnh Hạ Long, Quảng Ninh nay bước vào "sân chơi" của các đô thị trung tâm, nơi từng cái tên đều gắn với những vai trò vùng rõ nét: Hà Nội là trung tâm chính trị – kinh tế phía Bắc, TP.HCM là đầu tàu kinh tế lớn nhất, Hải Phòng là thành phố cảng, Đà Nẵng là trung tâm miền Trung, Cần Thơ là đô thị trung tâm Đồng bằng sông Cửu Long, Huế là đô thị di sản và Đồng Nai là cực công nghiệp trẻ phía Nam. Việc gia nhập nhóm này là lời khẳng định tham vọng của Quảng Ninh: trở thành trung tâm kinh tế biển, du lịch, dịch vụ, đồng thời giữ vai trò địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh. Khi Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh có hiệu lực ngày 20/9, cả nước sẽ có 9 thành phố trực thuộc Trung ương, phản ánh xu hướng tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia. Trong bức tranh đó, Quảng Ninh nếu tận dụng tốt cơ hội đầu tư, giữ vững kỷ luật quy hoạch và tiếp tục chuyển dịch mô hình tăng trưởng, hoàn toàn có thể trở thành biểu tượng mới của phát triển vùng Đông Bắc: một nền kinh tế 15 tỷ USD không xây trên tài nguyên thô, mà trên dịch vụ, công nghiệp hiện đại và quản trị đô thị thông minh.