Đừng để tuổi trẻ đánh lừa bạn
Nhồi máu cơ tim cấp là tình trạng dòng máu nuôi cơ tim bị tắc nghẽn đột ngột, khiến phần cơ tim phía sau thiếu oxy và có thể tổn thương nếu không được tái thông kịp thời. Bệnh không phải đặc quyền của tuổi già: nam giới 25-30 tuổi đã có thể phải cấp cứu vì tắc mạch vành, trong đó hút thuốc là một nguy cơ đáng lưu tâm. Hai bệnh nhân nam cùng 42 tuổi gần đây phải đặt stent khẩn cấp sau nhồi máu cơ tim là lời nhắc rằng bệnh mạch vành có thể xuất hiện ngay giữa tuổi lao động. Những ca này đáng lo không chỉ vì độ tuổi, mà vì xơ vữa có thể âm thầm tiến triển khi người bệnh vẫn cảm thấy khỏe. Chờ đến lúc cơ thể phát tín hiệu rõ rệt mới quan tâm đến tim mạch là một canh bạc không đáng cược.
Thuốc lá làm tăng nguy cơ theo nhiều cơ chế: nicotine và carbon monoxide làm suy giảm độ đàn hồi mạch máu, thúc đẩy tích tụ mỡ xấu; độc tố còn khiến tiểu cầu dễ kết dính, tạo điều kiện hình thành huyết khối tại vùng xơ vữa. Hút càng lâu và càng nhiều, nguy cơ bệnh động mạch vành càng tăng. Khi cộng thêm thức khuya, ít vận động, căng thẳng kéo dài, rối loạn mỡ máu hoặc lạm dụng rượu bia, biến cố có thể bùng phát đột ngột. Vì vậy, không hút thuốc không phải lời khuyên chỉ dành cho người đã mắc bệnh: đó là quyết định phòng ngừa thiết thực ở cả tuổi 25 lẫn tuổi 42.
Nhận ra dấu hiệu cấp cứu và hành động ngay
Dấu hiệu cấp cứu điển hình là đau thắt, đè ép, bóp nghẹt hoặc nặng trịch sau xương ức; cơn đau có thể lan lên cổ, hàm, vai, lưng hoặc tay trái, kèm khó thở, vã mồ hôi lạnh, chao đảo, buồn nôn hay mệt lả. Đừng tự trấn an rằng cơn đau sẽ hết nếu đổi tư thế hoặc nghỉ ngơi: một bệnh nhân 42 tuổi trong các ca được ghi nhận đã đau ngực trái liên tục, còn người kia đau dữ dội kèm khó thở. Biểu hiện có thể khác nhau, nhưng đau ngực đáng ngờ đi cùng khó thở hoặc vã mồ hôi cần được xem là tình huống khẩn cấp.
Trong nhồi máu cơ tim, thời gian là phần cơ tim còn có thể cứu được. Khi nghi ngờ bệnh, hãy gọi cấp cứu hoặc nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng can thiệp mạch vành; không chờ triệu chứng tự qua. Nhận diện sớm và tiếp cận y tế trong “giờ vàng” giúp giảm nguy cơ tử vong và biến chứng suy tim về sau. Hai ca bệnh ở tuổi 42 đều cần can thiệp đặt stent để tái thông động mạch vành, cho thấy cấp cứu kịp thời không phải chi tiết phụ mà là yếu tố quyết định.
Tầm soát tim mạch trước khi có triệu chứng
Cảm thấy khỏe không đồng nghĩa nguy cơ tim mạch thấp. Dữ liệu hồ sơ người trên 40 tuổi đủ điều kiện đánh giá tại TP.HCM cho thấy 14,7% thuộc nhóm nguy cơ cao và 16,2% thuộc nhóm nguy cơ rất cao; kết quả này chưa đại diện cho toàn bộ dân số thành phố nhưng vẫn cho thấy cần nhận diện nguy cơ sớm. Người thuộc nhóm nguy cơ cao có khả năng gặp biến cố như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ trong 10 năm ở mức 10%-20%; nhóm rất cao là từ 20% trở lên. Đây là mức đánh giá nguy cơ, không phải chẩn đoán chắc chắn bị hẹp mạch vành hay sẽ gặp biến cố. Tuy nhiên, đó là lời nhắc để kiểm tra và điều chỉnh những yếu tố có thể kiểm soát.
Người trên 40 tuổi không nên đợi có triệu chứng mới đi khám; bệnh tim mạch có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Tầm soát tim mạch định kỳ nên gồm đo huyết áp, xét nghiệm đường huyết và mỡ máu, đồng thời đánh giá nguy cơ tổng thể với nhân viên y tế. Bác sĩ có thể xem xét thêm chức năng thận, tiền sử bệnh và thói quen sinh hoạt để tư vấn phù hợp. Chủ động bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu, duy trì cân nặng hợp lý, tăng vận động và khám định kỳ là những bước được khuyến nghị để giảm nguy cơ tim mạch. Đừng đợi cơn đau buộc bạn phải bắt đầu chăm sóc trái tim.
