Khởi công Điện Kính Thiên: bước ngoặt của một dự án khôi phục lịch sử
Dự án bảo quản, tu bổ, Điện Kính Thiên phục hồi là chương trình khôi phục chính điện trung tâm của Hoàng thành Thăng Long, huy động nguồn lực lớn, dựa trên 15 năm nghiên cứu khảo cổ, lịch sử và kiến trúc, nhằm tái tạo không gian quyền lực của kinh đô Đại Việt và nâng tầm giá trị di sản được UNESCO công nhận. Sáng 29/9/2026, tại Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long, thành phố Hà Nội đã chính thức tổ chức lễ khởi công dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên, giao Tập đoàn Sun Group thi công. Điều đáng chú ý là buổi lễ có sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng nhiều lãnh đạo cấp cao và đại diện các tổ chức quốc tế, cho thấy dự án được đặt ở tầm chiến lược quốc gia chứ không chỉ là một công trình tu bổ di tích. Việc một dự án văn hóa thu hút cấp lãnh đạo cao nhất gửi đi thông điệp rõ ràng: bảo tồn di sản đang được nhìn nhận như nền tảng cho bản sắc và sức mạnh mềm của đất nước trong tương lai.
Biểu tượng quyền lực Đại Việt và tham vọng diễn giải lại lịch sử
Điện Kính Thiên không chỉ là một công trình kiến trúc cung đình; đó từng là trung tâm của Cấm thành Thăng Long, nơi các hoàng đế thiết triều, cử hành lễ đăng cơ, đại triều và tiếp sứ thần ngoại quốc – biểu tượng quyền lực tối cao, minh chứng cho sự hùng cường của quốc gia Đại Việt từ thế kỷ XV đến XVIII. Trên nền kiến trúc cung điện triều Lý, Trần, triều Lê xây dựng chính điện Kính Thiên – nghĩa là “kính trời” – phản ánh rõ quan niệm trị quốc gắn với thiên mệnh, một mấu chốt trong Đại Việt kiến trúc quyền lực. Việc Điện Kính Thiên phục hồi vì thế không đơn thuần tái dựng một tòa nhà, mà là tái dựng trải nghiệm lịch sử: giúp công chúng nhìn thấy, đi vào và cảm nhận trung tâm quyền lực của kinh đô Thăng Long, vốn lâu nay chỉ tồn tại trong sách vở và các hố khai quật khảo cổ. Nếu được triển khai đúng tầm, chính điện mới sẽ trở thành điểm nhấn của toàn bộ Hoàng thành Thăng Long, nơi diễn giải di sản thông qua thực hành văn hóa phi vật thể cung đình và các hình thức trưng bày hiện đại.
Quy mô đầu tư và sự đồng thuận hiếm có của UNESCO
Điện Kính Thiên phục hồi được triển khai trên diện tích khoảng 1.680m2, gồm khu vực nền điện và chính điện, với tổng mức đầu tư khoảng 1.700 tỷ đồng – con số cho thấy đây là một dự án khôi phục lịch sử có quy mô lớn hiếm thấy trong lĩnh vực di sản. Quan trọng hơn cả là phương án bảo tồn đã nhận được sự đồng thuận chính thức của UNESCO, bao gồm việc “hạ giải có kiểm soát” 6 công trình hiện đại trong vùng lõi di sản để tạo lại không gian cho chính điện. Trong hơn 50 năm kể từ khi Công ước Di sản thế giới được thông qua, chưa có quốc gia nào được UNESCO chấp thuận loại bỏ các công trình trong vùng lõi một di sản thế giới theo phương án tương tự, biến Việt Nam thành trường hợp đặc biệt. “Năm 2024, UNESCO thông qua Nghị quyết 46, chấp thuận việc Việt Nam hạ giải có kiểm soát 6 công trình hiện đại trong vùng lõi di sản” – một quyết định thể hiện niềm tin vào năng lực khoa học và trách nhiệm bảo tồn của phía Việt Nam. Tại kỳ họp thứ 48, UNESCO tiếp tục ghi nhận tiến bộ và đồng thuận triển khai giai đoạn 1 chỉnh trang trục trung tâm Hoàng thành Thăng Long trong giai đoạn 2025-2030.
15 năm nghiên cứu khảo cổ: nền tảng cho phương pháp bảo tồn khoa học
Dự án này không được thiết kế bằng trí tưởng tượng lịch sử, mà đứng trên nền tảng 15 năm nghiên cứu, khai quật và hợp tác quốc tế liên tục. Từ sau khi Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới năm 2010, các chương trình khảo cổ, bảo tồn và nghiên cứu liên ngành về lịch sử, kiến trúc, di sản phi vật thể đã cung cấp khối dữ liệu phong phú, được UNESCO và ICOMOS giám sát, tham vấn. Các đợt khai quật gần đây, đặc biệt năm 2025 và 2026, đã phát lộ địa tầng văn hóa dày khoảng 6m, trải qua các thời kỳ Đại La, Đinh – Tiền Lê, Lý, Trần, Lê sơ, Lê Trung hưng đến Nguyễn – một lớp địa tầng có chiều sâu nổi bật trong nghiên cứu lịch sử Thăng Long – Hà Nội. Hệ thống móng cột được phát hiện cho phép xác định Điện Kính Thiên theo chiều Đông – Tây gồm 9 gian với 10 hàng cột, chiều Bắc – Nam gồm 5 gian với 6 hàng cột, mở đường cho việc phục dựng mặt bằng và quy mô một cách có căn cứ. Song song, đợt khai quật thứ tư năm 2026 tại khu vực nhà Pháo binh với diện tích 910m2 tiếp tục bổ sung dữ liệu về nền móng, vật liệu xây dựng và sân điện. Nền tảng khoa học dày như vậy là lý do UNESCO bảo tồn di sản đồng thuận cho Việt Nam đi xa hơn mức “giữ nguyên hiện trạng” thường thấy ở các di sản khác.
Tương lai của Hoàng thành Thăng Long và trải nghiệm công chúng
Ý nghĩa lớn nhất của dự án Điện Kính Thiên phục hồi không dừng ở chuyên môn khảo cổ, mà nằm ở cách nó có thể thay đổi trải nghiệm của người dân và du khách với Hoàng thành Thăng Long. Không gian chính điện sau khi hình thành được hướng tới trở thành một không gian văn hóa – lịch sử có sức lan tỏa, nơi diễn giải di sản thông qua các nghi lễ, thực hành văn hóa cung đình và những phương thức kể chuyện mới, góp phần nâng cao trải nghiệm, thu hút khách tham quan và phát triển du lịch văn hóa. Bài toán mà dự án phải giải là: không chỉ phục hồi một công trình kiến trúc đã mất, mà còn giúp người xem hình dung rõ hơn về không gian cung đình từng tồn tại, từ trục Hoàng Đạo cho đến đời sống chính trị, ngoại giao của triều Lê. Trong quá trình thi công, các giải pháp kỹ thuật buộc phải bảo đảm không xâm phạm, chồng lấn lớp kiến trúc, văn hóa gốc dưới lòng đất – nếu làm tốt, Điện Kính Thiên sẽ trở thành một điển hình mới cho UNESCO bảo tồn di sản kết hợp khôi phục kiến trúc lịch sử. Lễ khởi công hôm nay, vì thế, mới là điểm xuất phát của một hành trình dài đến 2030 và xa hơn, nơi Hoàng thành Thăng Long có cơ hội bước từ di tích khảo cổ sang một trung tâm sống động của ký ức đô thị và bản sắc quốc gia.
