Biểu tượng quyền lực Đại Việt và ý nghĩa của bước khởi công
Phục hồi Điện Kính Thiên là dự án bảo quản, tu bổ và tái dựng chính điện trung tâm của Hoàng thành Thăng Long, công trình từng là nơi thiết triều của các hoàng đế Đại Việt, biểu tượng quyền lực tối cao của kinh đô Thăng Long và là hạt nhân của không gian Cấm thành gắn với tiến trình hơn một nghìn năm lịch sử, văn hóa và kiến trúc của vùng đất kinh kỳ. Phục hồi Điện Kính Thiên vì thế không chỉ là dựng lại một tòa điện, mà là khôi phục ký ức chính trị và văn hiến của dân tộc trong hình hài một công trình lịch sử Việt Nam. Ngày 29/9, tại Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội, lễ khởi công Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên đã chính thức diễn ra, với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng nhiều lãnh đạo cấp cao tham dự. Đây là khoảnh khắc đánh dấu việc biểu tượng quyền lực kinh đô Đại Việt được bước ra khỏi những trang sử và hố khai quật để đi vào giai đoạn xây dựng thực tế. Điện Kính Thiên vốn là trung tâm của Cấm thành Thăng Long, nơi diễn ra thiết triều, nghi lễ lớn của quốc gia, các hoạt động chính trị và ngoại giao mang tính nhà nước. Việc phục hồi Điện Kính Thiên vì thế mang tính tuyên bố: Hà Nội lựa chọn bảo tồn di sản như một trụ cột trong chiến lược phát triển, không chấp nhận để trái tim quyền lực của Đại Việt tiếp tục bị che lấp dưới nền nhà Pháo binh hay chỉ tồn tại trong bản vẽ khảo cổ.
Mười lăm năm khảo cổ và chuẩn bị: vì sao dự án diễn ra lúc này?
Điểm đáng chú ý nhất của dự án phục hồi Điện Kính Thiên là nó không được dựng lên từ trí tưởng tượng hoài cổ, mà đứng trên nền một cơ sở khoa học tích lũy suốt 15 năm nghiên cứu liên ngành về lịch sử, khảo cổ, kiến trúc, di sản phi vật thể và so sánh với các nước trong khu vực, dưới sự tham vấn chuyên sâu của UNESCO và ICOMOS. Sau 15 năm nghiên cứu, khai quật và hoàn thiện cơ sở khoa học, công trình mới bước vào giai đoạn triển khai – một độ trễ cho thấy sự thận trọng cần thiết với di sản quyền lực quốc gia. Trong bốn đợt khai quật tại khu vực nền Điện Kính Thiên, các nhà khảo cổ đã xác định địa tầng dày khoảng 6m, chứa các lớp văn hóa nối tiếp từ thời Đại La, Đinh – Tiền Lê, Lý, Trần, Lê sơ, Lê Trung hưng đến Nguyễn. Hệ thống móng cột phát lộ cho phép xác định giới hạn chính điện: Đông – Tây gồm 9 gian với 10 hàng cột, Bắc – Nam gồm 5 gian với 6 hàng cột. Đây không còn là di sản bị mơ hồ, mà là công trình lịch sử Việt Nam được nhận diện bằng số liệu cụ thể và dấu tích hiện hữu. Theo Quyết định 48 COM 7B.25 của Ủy ban Di sản Thế giới tại kỳ họp lần thứ 48, UNESCO ghi nhận tiến bộ của Việt Nam trong việc hoàn thiện tầm nhìn chỉnh trang, tôn tạo trục trung tâm Hoàng thành Thăng Long và đồng thuận cho triển khai giai đoạn 1 trong thời kỳ 2025–2030. "Sau 15 năm nghiên cứu, khai quật và hoàn thiện cơ sở khoa học, công trình này đã chính thức bước vào giai đoạn triển khai" là câu khẳng định không chỉ về tiến độ khảo cổ, mà còn về mức độ tin cậy của những gì sẽ được dựng lại trên núi Nùng.
Sun Group và thách thức thi công một biểu tượng quyền lực
Được tin tưởng lựa chọn làm đơn vị thi công chính cho dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên, Sun Group đang đứng trước một thử thách khác biệt hoàn toàn so với việc xây dựng các khu nghỉ dưỡng hay tổ hợp giải trí. Đây là công trình không được phép sai khác về tính xác thực, kỹ thuật và chất lượng mỹ thuật, nơi mỗi viên gạch và vì kèo đều phải trả lời cho câu hỏi: chúng có tôn trọng dấu tích khảo cổ dưới lòng đất hay không. Những kinh nghiệm của Sun Group trong trùng tu Cổng Trại Bảo an binh bên Nhà hát Hồ Gươm và Bắc Bộ Phủ – các công trình đòi hỏi sự thận trọng khi can thiệp vào kiến trúc hiện hữu – là một lợi thế, nhưng Điện Kính Thiên là cấp độ cao hơn: biểu tượng quyền lực tối cao của Đại Việt và không gian trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Khi đại diện Sun Group nói về "trách nhiệm to lớn" tại lễ khởi công, đó không chỉ là lời xã giao, mà là sự thừa nhận rằng một tập đoàn tư nhân đang được trao cơ hội tác động trực tiếp vào ký ức nhà nước. Từ góc độ bảo tồn di sản Hà Nội, việc một doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu vào phục hồi Điện Kính Thiên cho thấy xu hướng hợp tác công – tư với di sản không thể đảo ngược. Nhưng chính vì thế, xã hội càng phải theo sát: Sun Group sẽ phải chứng minh rằng tốc độ thi công không được ưu tiên hơn sự trung thành với phương án bảo tồn đã được phê duyệt và các quy định bảo vệ di tích gốc.
Tác động tới đời sống đương đại: di sản không chỉ để ngắm
Nếu chỉ dừng ở việc dựng lại Điện Kính Thiên cho "đẹp mắt", dự án sẽ thất bại trong nhiệm vụ sống còn là đưa di sản trở lại đời sống. Tầm nhìn hiện nay rõ ràng hơn: phục hồi Điện Kính Thiên là từng bước khôi phục không gian trung tâm Hoàng thành Thăng Long, làm sáng rõ các giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc và gắn di sản vào chiến lược phát triển Thủ đô. Trong tương lai, không gian Chính điện Kính Thiên được định hướng trở thành một không gian văn hóa – lịch sử có sức lan tỏa, nơi diễn giải di sản thông qua các hoạt động thực hành văn hóa phi vật thể cung đình, nâng cao trải nghiệm của công chúng, thu hút khách tham quan và phát triển du lịch văn hóa. Tác động thực tế với người dân sẽ đến từ những chương trình giáo dục di sản, tham quan, trải nghiệm văn hóa trong không gian chính điện. Khi học sinh Hà Nội có thể bước vào nơi từng diễn ra thiết triều, nghi lễ lớn của quốc gia, việc dạy lịch sử sẽ không còn dựa trên hình minh họa mờ nhạt mà trên trải nghiệm không gian quyền lực đã được phục dựng. Đây là cơ sở để các giá trị của Hoàng thành Thăng Long tiếp tục được nhận diện, thực hành và phát huy trong đời sống hiện đại, thay vì bị cô lập trong báo cáo khoa học hay lễ hội định kỳ. Chủ tịch UBND TP. Hà Nội khẳng định lễ khởi công là dấu mốc quan trọng trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị Di sản Thế giới, thể hiện quyết tâm gìn giữ, trao truyền các giá trị lịch sử, văn hóa quý báu cho thế hệ mai sau. Câu nói này sẽ chỉ có ý nghĩa khi Điện Kính Thiên sau khi phục hồi thực sự trở thành điểm hẹn thường xuyên của cộng đồng chứ không phải "bức tranh treo tường" của ngành di sản.
Từ trục Hoàng Đạo tới tầm nhìn 100 năm cho Thăng Long – Hà Nội
Phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian quanh nó được xác định là bước khởi đầu cho tầm nhìn trục trung tâm Hoàng thành Thăng Long đến năm 2035, đặt trong tầm nhìn 100 năm của quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội. Đây là điểm quan trọng: Điện Kính Thiên không phải một dự án đơn lẻ, mà là mắt xích đầu tiên trong chiến lược dài hơi tái định nghĩa lại không gian quyền lực lịch sử của Thăng Long trong cấu trúc thành phố hiện đại. Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long được ghi danh Di sản Thế giới năm 2010 vì hội tụ những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, khảo cổ và kiến trúc, phản ánh tiến trình hơn một nghìn năm của Thăng Long – Hà Nội. Nếu trục Hoàng Đạo – trục trung tâm của Hoàng thành – được phục hồi từng bước, Hà Nội sẽ sở hữu không chỉ một điểm tham quan, mà là trục ký ức sống động nối quá khứ Đại La, Lý, Trần, Lê tới hiện tại. Câu hỏi quan trọng là chúng ta muốn nhìn thấy điều gì trong 100 năm tới: một đô thị chỉ biết mở rộng những khu đô thị mới, hay một thành phố có can đảm bảo tồn và tôn tạo trục quyền lực lịch sử để làm nền cho bản sắc. Dự án phục hồi Điện Kính Thiên đã chọn câu trả lời thứ hai. Phần còn lại phụ thuộc vào cách chúng ta giám sát việc thi công, sử dụng không gian sau khi hoàn thành, và kiên trì với nguyên tắc: bảo tồn di sản Hà Nội không phải là vật cản, mà là nền tảng cho phát triển đô thị có ký ức.
