Từ nền điện hoang phế đến quyết định lịch sử khởi công
Dự án phục hồi Điện Kính Thiên là chương trình đầu tư bảo quản, tu bổ và tái dựng chính điện trung tâm của Hoàng thành Thăng Long nhằm khôi phục biểu tượng quyền lực tối cao của kinh đô Đại Việt xưa, dựa trên nghiên cứu liên ngành, khai quật khảo cổ học và phương án bảo tồn được UNESCO đồng thuận. Sáng 29/9, tại Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long, thành phố Hà Nội tổ chức lễ khởi công Dự án đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên, với tổng mức đầu tư khoảng 1.700 tỷ đồng, triển khai trên diện tích 1.680m2, bao gồm khu vực nền điện và chính điện. Điểm đáng nói là đây không phải một dự án hạ tầng văn hóa thuần túy, mà là bước ngoặt chính trị – văn hóa cho thấy Hà Nội dám đối mặt với thách thức lớn nhất của công tác bảo tồn: trả lại vị trí xứng đáng cho trung tâm quyền lực Hoàng thành Thăng Long, thay vì chấp nhận tình trạng nền điện bị lãng quên. Lễ khởi công, với sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cho thấy phục hồi Điện Kính Thiên đã được nâng lên tầm ưu tiên quốc gia, chứ không chỉ là việc chỉnh trang một di tích.
Mười lăm năm khai quật khảo cổ học: cái giá phải trả cho tính xác thực
Khởi công hôm nay là phần nổi của tảng băng nghiên cứu kéo dài 15 năm; nếu chỉ nhìn con số 1.700 tỷ đồng, ta sẽ bỏ qua cái giá khoa học và thời gian đã được đầu tư để đạt tới phương án phục hồi Điện Kính Thiên. Từ khi Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long được ghi danh Di sản thế giới năm 2010, Hà Nội liên tục triển khai khai quật khảo cổ học, nghiên cứu liên ngành và hợp tác quốc tế, dưới sự hỗ trợ, giám sát của UNESCO và ICOMOS, để tạo cơ sở cho phương án phục dựng tuân thủ nguyên tắc xác thực quốc tế. Các đợt khai quật gần đây, đặc biệt trong năm 2025 và 2026, đã cung cấp dữ liệu chi tiết về quy mô, mặt bằng, cấu trúc khu vực Chính điện Kính Thiên thời Lê sơ và Lê Trung hưng; địa tầng văn hóa dày khoảng 6m, liên tục từ Đại La đến Nguyễn – một lớp trầm tích hiếm có trong nghiên cứu lịch sử Thăng Long – Hà Nội. Theo nguồn tư liệu, "các kết quả nghiên cứu cùng ý kiến tư vấn của UNESCO, các chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế đã tạo dựng cơ sở khoa học quan trọng để triển khai Dự án, bảo đảm yêu cầu về tính khoa học, tính xác thực và sự hài hòa trong tổng thể Khu di sản". Chính quá trình này khiến Việt Nam trở thành trường hợp đặc biệt đầu tiên được UNESCO chấp thuận phương án hạ giải có kiểm soát trong vùng lõi di sản.
UNESCO bảo tồn di sản và quyết định hạ giải chưa từng có tiền lệ
Điểm gây tranh luận nhất của dự án phục hồi Điện Kính Thiên là chủ trương “hạ giải có kiểm soát” 6 công trình hiện đại nằm trong vùng lõi di sản để tạo lại không gian cho khu vực chính điện. Đây là lần đầu tiên trong hơn 50 năm kể từ khi Công ước Di sản thế giới được thông qua, một quốc gia được UNESCO chấp thuận loại bỏ công trình trong vùng lõi theo phương án như vậy – một tiền lệ vừa đáng tự hào, vừa đặt trách nhiệm rất lớn lên vai cơ quan quản lý. UNESCO đã đồng thuận với định hướng phục dựng Điện Kính Thiên và không gian chính điện, sau Nghị quyết 46 năm 2024 cho phép hạ giải có kiểm soát, và kỳ họp Ủy ban Di sản thế giới tại Busan tháng 7/2025 tiếp tục thông qua định hướng bảo tồn này. Phương án phục dựng được xây dựng theo nguyên tắc xác thực của các văn kiện quốc tế và bộ công cụ ICOMOS, nhằm gia tăng giá trị nổi bật toàn cầu của Hoàng thành Thăng Long thay vì biến di sản thành công viên dã sử. Chính ở đây, UNESCO bảo tồn di sản không phải bằng cách “đóng băng” quá khứ, mà bằng cách chấp nhận những can thiệp mạnh nhưng có kiểm soát, miễn là dựa trên cơ sở khoa học và minh bạch.
Sun Group và bài kiểm tra năng lực của khu vực tư nhân trong bảo tồn
Việc Tập đoàn Sun Group được lựa chọn là đơn vị thi công dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên đánh dấu bước chuyển quan trọng: khu vực tư nhân được giao gánh vác một dự án hạ tầng văn hóa ở cấp độ di sản thế giới, với yêu cầu khắt khe về tính xác thực, kỹ thuật và chất lượng mỹ thuật. Sun Group đã có kinh nghiệm trùng tu một số công trình gắn với lịch sử Thủ đô, như Cổng Trại Bảo an binh bên Nhà hát Hồ Gươm và Bắc Bộ Phủ, những nơi đòi hỏi sự thận trọng khi can thiệp vào kiến trúc hiện hữu. Tuy nhiên, phục hồi Điện Kính Thiên là thách thức lớn hơn rất nhiều. Đại diện Tập đoàn nhấn mạnh đây là "trách nhiệm to lớn" bởi "mỗi viên gạch, mỗi phiến đá nơi đây đều chất chứa ký ức hơn 1300 năm lịch sử". Nếu Sun Group thực hiện đúng cam kết huy động nguồn lực, phối hợp với chủ đầu tư, Ban Quản lý dự án và chuyên gia để bảo đảm tiến độ, chất lượng thi công, tuân thủ phương án bảo tồn và bảo vệ di tích gốc, dự án này sẽ trở thành minh chứng cho việc tư nhân có thể tham gia bảo tồn di sản mà không biến di sản thành sản phẩm thương mại rẻ tiền.
Không gian quyền lực được tái dựng: cơ hội cho công chúng và Thủ đô
Điện Kính Thiên từng là trung tâm của Cấm thành Thăng Long, nơi các hoàng đế cử hành nghi lễ thiết triều, đăng cơ, tiếp sứ thần và xử lý các việc đại sự quốc gia, biểu tượng quyền lực tối cao và sự hùng cường của Đại Việt thế kỷ XV–XVIII. Việc phục hồi không nhằm tạo thêm một điểm “check-in” cho mạng xã hội, mà là từng bước khôi phục không gian trung tâm của Hoàng thành Thăng Long, làm sáng rõ các giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc. Sau khi được nghiên cứu và phục dựng phù hợp, chính điện và không gian liên quan được định hướng trở thành không gian văn hóa – lịch sử có sức lan tỏa, nơi diễn giải di sản thông qua các hoạt động thực hành văn hóa phi vật thể cung đình, nâng cao trải nghiệm của công chúng, thu hút du khách, phát triển du lịch văn hóa và tạo điều kiện để các giá trị Hoàng thành Thăng Long được thực hành trong đời sống đương đại. Phục dựng Chính điện Kính Thiên cũng là bước khởi đầu để thực hiện tầm nhìn Trục trung tâm Hoàng thành Thăng Long đến năm 2035, gắn di sản như một bộ phận hữu cơ trong chiến lược phát triển Thủ đô. Nếu làm tốt, dự án sẽ giúp người dân không chỉ "ngắm" di sản, mà còn hiểu và sống cùng lịch sử của chính mình.
