Hạ tầng vận tải đang bước vào giai đoạn “bứt tốc” mới
Làn sóng hoàn thiện và nâng cấp các công trình giao thông trọng điểm hiện nay là quá trình Việt Nam đồng thời đầu tư hạ tầng đường bộ, hầm xuyên núi và trục đô thị, nhằm tăng năng lực hạ tầng vận tải, giảm tai nạn, rút ngắn thời gian di chuyển và mở rộng không gian phát triển kinh tế – đô thị trên các trục chiến lược quốc gia. Các dự án hầm xuyên núi Việt Nam, đại lộ đô thị và nâng cấp đường quốc lộ không chỉ là những con số nghìn tỷ, mà thể hiện lựa chọn chính sách: ưu tiên đầu tư hạ tầng như nền móng tăng trưởng dài hạn. Nếu nhìn đồng thời hầm Núi Vung, hầm Đèo Cả, Đại lộ Lê Lợi hay Quốc lộ 28, có thể thấy một bức tranh chung – Việt Nam đang dịch chuyển từ “vá víu” từng đoạn sang quy hoạch đồng bộ và hợp tác đa chủ thể trong phát triển hạ tầng vận tải.
Hầm Núi Vung: hầm xuyên núi thứ 4 và phép thử về kỷ luật tiến độ
Hầm Núi Vung trên tuyến cao tốc Cam Lâm – Vĩnh Hảo là minh chứng rõ nhất cho tham vọng hầm xuyên núi Việt Nam thế hệ mới: chiều dài khoảng 2,2km, thuộc nhóm hầm đường bộ lớn và dài thứ 4 cả nước, đồng thời là hầm xuyên núi dài nhất trong 6 hầm của cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 2017-2020. Công trình có tổng mức đầu tư khoảng 1.600 tỷ đồng và được thi công trong 30 tháng, thông tuyến từ ngày 3/7/2023. Bộ Xây dựng đã phê duyệt chủ trương đầu tư dự án hoàn thiện vào năm 2025 và hiện yêu cầu các đơn vị tập trung tháo gỡ vướng mắc, bổ sung nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ để hoàn thành trong năm 2027. Khi cả hai ống hầm được khai thác, năng lực thông hành và an toàn trên đoạn cao tốc này sẽ tăng rõ rệt, từng bước hoàn thiện hạ tầng trên trục cao tốc Bắc – Nam.
Đại lộ Lê Lợi: áp lực tiến độ và bài toán đô thị hóa Thanh Hóa
Tại Thanh Hóa, dự án mở rộng Đại lộ Lê Lợi – đoạn từ ngã tư Phú Sơn đến cầu Đống – đang là sân khấu cho một cách tiếp cận khác: nâng cấp trục đô thị lõi với vốn đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng. Tuyến dài khoảng 1,5km, mở rộng lên 43m, có dải phân cách cứng và vận tốc thiết kế 50km/h. Dù kế hoạch ban đầu là hoàn thành giai đoạn 2022-2025, dự án đã phải gia hạn đến hết năm 2026 do vướng giải phóng mặt bằng và thay đổi trong mô hình chính quyền hai cấp. Hiện chủ đầu tư yêu cầu thông xe kỹ thuật dịp 2/9, buộc nhà thầu tăng cường nhân lực, máy móc, thi công khẩn trương. Khi hoàn thành, tuyến này sẽ giảm áp lực lên các trục chính, tăng kết nối trung tâm với sân bay Thọ Xuân, và tái định hình diện mạo đô thị Thanh Hóa theo hướng hiện đại.
Quốc lộ 28: trục Đông – Tây 2.100 tỷ và sự thức tỉnh của vùng nội địa
Ở Lâm Đồng, dự án cải tạo, nâng cấp đường quốc lộ 28 đoạn Di Linh – Gia Nghĩa lại cho thấy một ưu tiên khác: nâng cấp đường quốc lộ để phá thế cô lập nội địa. Tuyến này dài khoảng 102,5km, là một trong những trục Đông – Tây quan trọng, kết nối từ Quốc lộ 1 qua Phan Thiết, Di Linh, Gia Nghĩa đến Cư Jút và liên thông với đường Hồ Chí Minh. Hiện nhiều đoạn nhỏ, dốc, quanh co, chủ yếu cấp IV miền núi, hạn chế lưu thông, nhất là xe tải và xe khách. Dự án nâng cấp có tổng vốn 2.100 tỷ đồng, dùng ngân sách Trung ương và địa phương trong giai đoạn 2026-2030, thời gian thực hiện 2026-2029, dự kiến khởi công tháng 12/2026. Theo phương án phê duyệt, tuyến sẽ tận dụng nền đường hiện hữu, mở rộng, gia cố những đoạn địa hình phức tạp, đồng thời đầu tư đồng bộ thoát nước, công trình phòng hộ, cầu và hạng mục an toàn giao thông. Khi hoàn thành, tuyến sẽ tăng kết nối với Quốc lộ 20, các cao tốc và mở thêm hướng liên kết từ Tây Nguyên tới các cảng biển phía Đông.
Đèo Cả: 9 năm PPP vận hành và bài học cho đầu tư hạ tầng
Nếu Núi Vung là câu chuyện kỷ luật tiến độ, thì hầm Đèo Cả lại là minh chứng cho mô hình hợp tác công – tư (PPP) trong đầu tư hạ tầng. Dự án hầm Đèo Cả, gồm hầm Đèo Cả, hầm Cổ Mã và hệ thống đường dẫn dài hơn 13km, khởi công năm 2012 và vận hành từ 21/8/2017, sớm hơn kế hoạch 3 tháng. Sau 9 năm, hầm đã phục vụ an toàn hơn 22 triệu lượt xe, không ghi nhận sự cố cháy nổ, đồng thời duy trì lưu thông thông suốt trên trục Bắc – Nam ngay cả khi khu vực xung quanh bị gián đoạn bởi dịch bệnh, sạt lở hay mưa lũ. Lưu lượng xe tăng từ trung bình 4.391 xe/ngày năm 2017 lên dự kiến 10.918 xe/ngày vào 2026, tức gần 2,5 lần. Từ Đèo Cả, năng lực xây dựng, quản lý hạ tầng giao thông hiện đại của người Việt dần hình thành và trưởng thành, mở lối cho khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào phát triển công trình giao thông quốc gia.
Kết luận: từ những dự án riêng lẻ tới một chiến lược hạ tầng dài hạn
Hầm Núi Vung, Đại lộ Lê Lợi, Quốc lộ 28 và hầm Đèo Cả không phải là những câu chuyện rời rạc. Chúng ghép lại thành một chiến lược: dùng đầu tư hạ tầng để tái cấu trúc không gian phát triển, giảm chi phí vận tải và phân bổ lại cơ hội giữa vùng biển – vùng núi – đô thị. Những con số như 1.600 tỷ đồng cho hầm Núi Vung, 2.100 tỷ đồng cho Quốc lộ 28 hay hơn 1.000 tỷ đồng cho Đại lộ Lê Lợi cho thấy quy mô nguồn lực được dồn cho hạ tầng vận tải. Thách thức vẫn còn: giải phóng mặt bằng chậm, địa hình phức tạp, áp lực ngân sách. Nhưng nếu tiếp tục kết hợp kỷ luật tiến độ, lựa chọn đúng dự án ưu tiên và phát huy mô hình PPP như Đèo Cả, Việt Nam có cơ hội biến loạt công trình giao thông hiện nay thành nền tảng cho một thập kỷ tăng trưởng mới, thay vì chỉ là các dự án đơn lẻ trên bản đồ.
