Thư viện vùng cao: Khi tiếp cận giáo dục bắt đầu từ một cuốn sách và một chiếc máy tính bảng
Thư viện vùng cao là những không gian đọc, học được xây dựng tại các trường miền núi, kết hợp tủ sách truyền thống với thiết bị thư viện điện tử, giúp học sinh vùng sâu thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục, từ đó tạo thói quen đọc và học tập chủ động ngay tại nơi các em sinh sống. Đặt trong bối cảnh nhiều điểm trường miền núi còn thiếu sách giáo dục miền núi, thiếu thiết bị học tập và hạ tầng, các dự án thư viện đang âm thầm cho thấy một điều rõ ràng: khoảng cách không phải do núi cao, mà do thiếu sự quan tâm có tổ chức. Khi doanh nghiệp, quỹ xã hội và cộng đồng cùng vào cuộc, sách vở và công nghệ đã bắt đầu len lỏi đến những phòng học xa xôi – và trẻ em là người hưởng lợi trực tiếp.
Bưu điện Việt Nam: Văn hóa đọc không thể chỉ là khẩu hiệu
Trong chương trình “Xây dựng văn hóa đọc cùng Bưu điện Việt Nam”, một chuyến công tác đã đến Trường PTDTBT Tiểu học và THCS Cán Chu Phìn, Hà Giang, mang theo tủ sách mới và sự hiện diện của nhiều bên tại địa phương. Việc trao tặng 2 tủ sách với 400 cuốn sách được lựa chọn phù hợp lứa tuổi không phải là đóng góp tượng trưng: đó là cấu trúc đầu tiên của một thư viện vùng cao có trật tự, nơi học sinh có cơ hội lặp đi lặp lại hành vi đọc, thay vì tiếp xúc sách một lần rồi thôi. Cùng với tủ sách, Quỹ khuyến học trị giá 25 triệu đồng hỗ trợ nhà trường và học sinh vượt qua khó khăn tài chính, gửi đi thông điệp rõ ràng rằng văn hóa đọc phải gắn với năng lực học tập và động lực phấn đấu. Những món quà như đồ dùng học tập, gấu bông, thậm chí 1.200 ly trà sữa do đoàn tự tay pha chế, không chỉ tạo niềm vui mà khiến sách gắn với cảm xúc tích cực, biến ngày nhận sách thành một ký ức đẹp chứ không phải buổi lễ khô khan.
Deliver Care: Hạ tầng vận chuyển quyết định việc sách có lên được núi cao
Nhìn từ chiến dịch “Deliver Care”, vấn đề của tiếp cận giáo dục ở miền núi không chỉ là thiếu sách, mà là làm sao đưa sách và thiết bị đến tận tay học sinh vùng sâu đúng thời điểm tựu trường. Nền tảng giao hàng phối hợp với một quỹ thiện nguyện đã dùng lợi thế mạng lưới xe tải, điều phối được các xe trọng tải lớn di chuyển trên những tuyến đường dài trên 50 km, giao hàng đến 19 điểm nhận ở vùng cô lập – điều mà nhiều nhóm thiện nguyện nhỏ lẻ khó tự làm được. "Mới đây nhất, chương trình đã đưa 120 máy tính bảng và tai nghe đến hoàn thiện thư viện điện tử cho học sinh tỉnh Điện Biên" – một con số nhỏ nếu so với nhu cầu toàn vùng, nhưng đủ để chứng minh rằng thư viện điện tử không còn là khái niệm xa vời. Năm học 2026–2027, chương trình tiếp tục đưa sách và thiết bị học tập đến 25 điểm trường ở Điện Biên, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Sơn La, Lai Châu, Thái Nguyên, cho thấy cách làm dựa trên năng lực logistics hoàn toàn có thể mở rộng nếu được coi là phần thiết yếu của dự án thư viện vùng cao chứ không chỉ là khâu phụ trợ.
Thư viện Hạnh phúc: Không gian đọc được thiết kế như hành trang dài hạn
Dự án “Thư viện Hạnh phúc” thuộc chương trình “Kết nối Triệu Yêu Thương – Hạnh phúc cho Cộng đồng” cho thấy một góc tiếp cận khác: tập trung cải tạo không gian đọc và đầu sách, thay vì chỉ trao tặng rời rạc. Với nguồn tài trợ tổng cộng 880 triệu đồng dành cho 11 trường ở Gia Lai, Lạng Sơn, Vĩnh Long, Quảng Trị, Cần Thơ, Đắk Lắk, TP. Hồ Chí Minh, Thái Nguyên, Lai Châu, Hà Nội và Tuyên Quang, dự án đã bổ sung gần 8.000 đầu sách đa dạng từ kỹ năng sống, tài chính, khoa học, lịch sử, văn hóa đến truyện thiếu nhi. Điều đáng nói là hơn 3.000 đầu sách về văn hóa, giáo dục và con người Nhật Bản giúp học sinh vùng cao mở rộng khung tham chiếu về thế giới, rèn ý chí vượt khó và tiếp xúc với giá trị nhân văn từ một quốc gia khác. Khi mỗi thư viện được kỳ vọng trở thành không gian học tập thân thiện, sáng tạo và truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ, thư viện vùng cao không chỉ là nơi “có sách”, mà là môi trường giáo dục phi chính khóa, hỗ trợ học sinh xây dựng bản sắc học tập lâu dài.
Từ chiến dịch mùa tựu trường đến mô hình dài hạn: Điều gì cần để không “đứt gãy” thư viện vùng cao?
Các chiến dịch mùa tựu trường trong tháng 9, từ trao tủ sách, Quỹ khuyến học đến phát máy tính bảng, tai nghe, sách giáo dục miền núi, đều hướng tới một mục tiêu chung: giúp học sinh vùng sâu bước vào năm học mới với điều kiện học tập tốt hơn và cơ hội tiếp cận kiến thức gần hơn với bạn bè miền xuôi. Nhưng nếu chỉ nhìn chúng như hoạt động từ thiện theo mùa, chúng ta sẽ bỏ lỡ giá trị dài hạn. Những chương trình này đã cho thấy một cấu trúc cộng đồng đáng chú ý: doanh nghiệp lo hạ tầng vận chuyển, quỹ xã hội tài trợ sách và thiết bị, đoàn công tác, tình nguyện viên tạo trải nghiệm tích cực, nhà trường duy trì sử dụng và quản lý. Tiếp theo, câu hỏi không phải là có thêm bao nhiêu thùng sách được đưa lên núi, mà là mỗi trường có một kế hoạch vận hành thư viện điện tử và truyền thống, gắn với tiết đọc sách, hoạt động ngoại khóa, và sự tham gia của phụ huynh. Khi sự kết hợp giữa logistics, tình nguyện và phát triển hạ tầng trở thành chuẩn, thư viện vùng cao sẽ không còn là điểm sáng hiếm hoi trên báo, mà là một phần bình thường của hệ thống tiếp cận giáo dục cho mọi trẻ em, bất kể nơi các em sinh sống.
