Từ trung tâm lọc dầu đến tham vọng trung tâm kinh tế xanh
Thanh Hóa đang định vị lại vai trò của mình trong chuỗi giá trị năng lượng, chuyển từ hình ảnh một địa phương gắn với lọc hóa dầu và công nghiệp nặng sang trung tâm hợp tác kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh và công nghệ Net-Zero thông qua hợp tác Việt Nhật tại Khu kinh tế Nghi Sơn, với trọng tâm là thu hồi và lưu trữ carbon (CCS) cùng các dự án môi trường có giá trị gia tăng cao. Việc này không xuất phát từ mong muốn “đi theo trào lưu”, mà là bước đi chiến lược khi mô hình phát triển dựa vào nhiên liệu hóa thạch đối mặt áp lực giảm phát thải. Cuộc làm việc sáng 23/9 giữa Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cao Văn Cường và đoàn công tác Đại sứ quán Nhật Bản do ông Fukuhara Teppei dẫn đầu cho thấy Thanh Hóa chọn giải pháp: không từ bỏ hạ tầng năng lượng hiện có, mà gắn nó với CCS và kinh tế xanh để tránh bị tụt lại.
Nguồn vốn Nhật Bản: Nền tảng để Thanh Hóa chuyển đổi xanh
Thanh Hóa không nói về chuyển đổi xanh trên nền tảng trống rỗng. Tỉnh này đã thu hút 22 dự án FDI từ Nhật Bản và các liên doanh với doanh nghiệp Nhật, tạo nên một trục hợp tác Việt Nhật đậm nét trong công nghiệp và dịch vụ. Những dự án như Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, Nhiệt điện Nghi Sơn 2, Xi măng Nghi Sơn, Khu công nghiệp Thăng Long Thanh Hóa hay trung tâm thương mại Aeon Mall Thanh Hóa là những biểu tượng của giai đoạn phát triển dựa trên năng lượng và công nghiệp truyền thống. Điểm đáng chú ý là lãnh đạo tỉnh không xem các công trình này như những "di sản carbon" phải né tránh, mà như lợi thế để thử nghiệm kinh tế tuần hoàn và công nghệ Net-Zero. Nếu CCS thành công ở Nghi Sơn, Thanh Hóa sẽ chứng minh một điều quan trọng: chuyển đổi xanh không chỉ dành cho những địa phương bắt đầu từ công nghiệp sạch, mà có thể khởi động ngay trong những vùng công nghiệp nặng, miễn là có chiến lược, đối tác và công nghệ phù hợp.
CCS tại Nghi Sơn: Bài kiểm tra năng lực đi vào kinh tế tuần hoàn
Không phải ngẫu nhiên CCS được đặt ở tâm điểm của buổi làm việc. Hai bên thống nhất nghiên cứu, xây dựng Biên bản ghi nhớ về hợp tác CCS, hướng tới hình thành chuỗi giá trị CCS ngay tại Khu kinh tế Nghi Sơn. CCS, nếu chỉ là công nghệ đơn lẻ, sẽ khó thuyết phục. Nhưng khi gắn nó với kinh tế tuần hoàn – nơi CO₂ được thu hồi, lưu trữ và có thể trở thành đầu vào cho ngành khác – thì Nghi Sơn có cơ hội bước vào một mô hình sản xuất mới, ít phụ thuộc hơn vào khai thác tài nguyên. Thanh Hóa tỏ rõ quyết tâm khi sẵn sàng phối hợp cùng phía Nhật Bản tổ chức Diễn đàn về CCS và Diễn đàn đầu tư phục vụ mục tiêu kinh tế Net-Zero. Câu hỏi không còn là "có nên làm CCS hay không" mà là "làm thế nào để CCS trở thành cấu phần hợp lý trong chiến lược Thanh Hóa chuyển đổi xanh", giảm rủi ro phụ thuộc vào một công nghệ đang trong quá trình hoàn thiện.
Vai trò cầu nối của Đại sứ quán Nhật Bản: Công nghệ đi cùng chính sách
Điểm tích cực trong mô hình hợp tác Thanh Hóa – Nhật Bản là Đại sứ quán Nhật Bản không chỉ xuất hiện như bên hỗ trợ ngoại giao, mà như một cầu nối kỹ thuật và đầu tư. Lãnh đạo tỉnh mong muốn cơ quan này tiếp tục giới thiệu doanh nghiệp Nhật Bản đến tìm hiểu môi trường đầu tư, mở rộng hợp tác trong kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh, công nghệ môi trường và đào tạo nhân lực. Ông Fukuhara Teppei cũng nhấn mạnh đây là những lĩnh vực có nhiều tiềm năng hợp tác, đồng thời khẳng định sẽ phối hợp thúc đẩy hoạt động kết nối nhằm thu hút thêm nhà đầu tư. Nếu yêu cầu về công nghệ Net-Zero và CCS là cao, thì yêu cầu về cơ chế cũng không thấp hơn. Việc bàn bạc về cơ chế, chính sách và điều kiện để triển khai CCS tại Diễn đàn đầu tư cho thấy Thanh Hóa hiểu rằng kinh tế xanh Nhật Bản không thể "cấy" vào Nghi Sơn nếu thiếu nền tảng pháp lý, tài chính xanh và sự đồng thuận giữa doanh nghiệp – chính quyền – nhà khoa học.
Hướng tới trung tâm Net-Zero vùng Bắc Trung Bộ
Nhìn tổng thể, hợp tác CCS, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi xanh giữa Thanh Hóa và Nhật Bản không chỉ là một chương trình dự án, mà là cách tỉnh này viết lại câu chuyện phát triển của mình. Thay vì để Nghi Sơn bị gắn nhãn "thủ phủ hóa thạch", Thanh Hóa chủ động đưa CCS vào cấu trúc phát triển, đồng thời mở đường cho kinh tế Net-Zero thông qua Diễn đàn đầu tư và chuỗi nghiên cứu, chuyển giao công nghệ. Nếu các bước chuẩn bị hiện nay đi đến triển khai thực chất, Thanh Hóa có thể trở thành một hình mẫu: từ nền tảng năng lượng truyền thống, thông qua hợp tác Việt Nhật, có thể bước vào kinh tế xanh mà không đánh mất lợi thế công nghiệp sẵn có. Kết luận hợp lý ở thời điểm này là: Thanh Hóa đã chấp nhận bài toán khó – chuyển đổi trên nền công nghiệp nặng – và đang chọn Nhật Bản làm đối tác cùng giải, với mục tiêu cuối cùng là một cấu trúc phát triển gắn với công nghệ Net-Zero và kinh tế tuần hoàn, thay vì tăng trưởng bất chấp phát thải.
