Vaccine tay chân miệng EV71: bước ngoặt trong phòng bệnh cho trẻ nhỏ
Vaccine tay chân miệng EV71 là loại vaccine dùng để phòng ngừa bệnh tay chân miệng do chủng virus EV71 gây ra ở trẻ nhỏ, được chỉ định tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi với lịch tiêm 2–3 mũi tùy thời điểm bắt đầu, nhằm giảm nguy cơ biến chứng nặng và tử vong, đặc biệt trong bối cảnh bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.
Việc vaccine tay chân miệng EV71 chính thức được triển khai tại Việt Nam từ ngày 25/9 không chỉ là tin vui, mà theo tôi là một dấu mốc mang tính thay đổi cuộc chơi trong phòng ngừa tay chân miệng cho trẻ. Trong nhiều năm, phụ huynh chỉ có thể dựa vào rửa tay, sát khuẩn, cách ly và cầu mong con không rơi vào nhóm diễn tiến nặng. Giờ đây, lần đầu tiên chúng ta có vũ khí chủ động nhắm thẳng vào tác nhân nguy hiểm nhất EV71, loại virus liên quan đến phần lớn ca bệnh nặng và tử vong tay chân miệng. Nếu cha mẹ bỏ lỡ cơ hội này, đó không còn là do y tế thiếu phương tiện, mà là do chúng ta chậm lựa chọn bảo vệ con.
Vì sao EV71 đáng sợ và vaccine lại cấp thiết vào lúc này?
Tay chân miệng từ lâu đã là nỗi ám ảnh của gia đình có con nhỏ, đặc biệt với nhóm dưới 3 tuổi thường là đối tượng bị ảnh hưởng nặng nề nhất. EV71 chính là chủng virus đứng sau các ca biến chứng thần kinh, hô hấp, tim mạch, khiến trẻ có thể chuyển từ mức độ nhẹ sang nguy kịch chỉ trong 6–8 giờ – một khoảng thời gian quá ngắn để phụ huynh và bác sĩ trở tay. Riêng năm 2023, hơn 181.000 ca tay chân miệng được ghi nhận tại Việt Nam, trong đó EV71 chiếm 82% trường hợp nhập viện và 90,4% ca bệnh nặng.
Trong bối cảnh năm 2026 số ca mắc vẫn gần 100.000, có 10 ca tử vong và EV71 lưu hành ngay từ đầu năm, quyết định đưa vaccine tay chân miệng EV71 vào tiêm chủng không thể xem là động thái chậm rãi, mà là phản ứng cần thiết trước nguy cơ dịch bùng phát mỗi mùa. Theo dữ liệu công bố, vaccine đạt hiệu lực bảo vệ 96,8% đối với bệnh tay chân miệng do EV71 và không ghi nhận trường hợp mắc EV71 trong nhóm được tiêm. Đây là con số đủ sức thuyết phục những ai còn phân vân giữa rủi ro bệnh nặng và lợi ích tiêm phòng.
Từ nghiên cứu đến triển khai: hệ thống tiêm chủng và hợp tác quốc tế
Vaccine tay chân miệng EV71 không phải sản phẩm xuất hiện một cách vội vàng. Hàng chục năm qua, giới khoa học nhiều nước đã cố gắng phát triển vaccine tay chân miệng nhưng gặp khó khăn, nhất là với EV71 do hiệu quả phòng chống chưa đủ cao. Điểm đáng chú ý là vaccine này đã được thử nghiệm lâm sàng giai đoạn III ngay tại Việt Nam, chứng minh khả năng bảo vệ tốt trước EV71 và tạo đáp ứng miễn dịch cao với nhiều kiểu gen thuộc nhóm EV71. Điều đó cho thấy dữ liệu an toàn và hiệu quả không chỉ dựa trên nghiên cứu ở nước ngoài, mà bám sát thực tế dịch tễ của trẻ em Việt Nam.
Để vaccine sớm đến tay trẻ, hệ thống tiêm chủng đã chủ động làm việc vài năm với Substipharm Biologics (Thụy Sĩ) để "giành quyền" đưa vaccine này về Việt Nam, đồng thời tổ chức nhiều chương trình đào tạo, hội thảo khoa học, chia sẻ kinh nghiệm triển khai với các chuyên gia quốc tế. Nhờ đó, Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên tại Đông Nam Á triển khai loại vaccine quan trọng này. Tại Đài Loan, hơn 600.000 liều vaccine EV71 đã được sử dụng từ tháng 8/2023 đến tháng 9/2026, theo dõi sau tiêm tiếp tục khẳng định tính an toàn và hiệu quả cao. Thực tế này là lời đáp rõ ràng cho những lo ngại về việc áp dụng vaccine mới cho trẻ em.
Hướng dẫn tiêm chủng cho trẻ từ 2 tháng tuổi: cha mẹ nên làm gì?
Về chuyên môn, vaccine tay chân miệng EV71 được chỉ định cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi, với lịch tiêm từ 2 đến 3 mũi tùy độ tuổi bắt đầu tiêm chủng. Theo tôi, nguyên tắc quan trọng nhất với phụ huynh là: càng tiêm sớm, càng giảm khoảng trống miễn dịch khi trẻ bước vào giai đoạn đi nhà trẻ – môi trường có nguy cơ lây nhiễm cao. Hệ thống tiêm chủng đã chuẩn bị đầy đủ nhân lực, quy trình, bảo quản và vận chuyển vaccine, đồng thời nhanh chóng phân phối tới gần 300 trung tâm trên toàn quốc để kịp thời bảo vệ trẻ trước mùa cao điểm tay chân miệng.
Ngay ngày đầu triển khai vaccine tay chân miệng EV71, hàng chục nghìn lượt đăng ký đã được ghi nhận tại gần 300 trung tâm, trong đó trẻ dưới 3 tuổi chiếm khoảng 70% – một tỷ lệ cho thấy phụ huynh hiểu khá rõ nhóm nguy cơ và nhu cầu tiêm sớm. Hình ảnh những em bé 23 tháng được bố mẹ đưa đến tiêm từ sáng sớm, như trường hợp anh Nguyễn Đức Quý chia sẻ, cho thấy tâm lý phổ biến: lo lắng khi con hay bò, cho tay và đồ vật vào miệng trong môi trường đông trẻ, và lựa chọn tiêm vaccine để yên tâm hơn khi con đi học. Đó là ý thức chủ động mà tôi tin cần được nhân rộng.
Kết luận: từ nỗi lo mỗi mùa dịch đến chiến lược phòng ngừa dài hạn
Suốt nhiều năm, mỗi mùa tay chân miệng là một mùa căng thẳng: phụ huynh sợ con nhập viện, bác sĩ chịu áp lực với các ca chuyển nặng chỉ sau vài giờ. Vaccine tay chân miệng EV71 xuất hiện đúng lúc, khi EV71 vẫn là chủng lưu hành chính và số ca mắc chưa hề giảm rõ rệt. Theo tôi, đã đến lúc chúng ta chuyển từ tâm thế "chờ dịch rồi đối phó" sang "bảo vệ trước khi dịch đến" bằng tiêm chủng trẻ 2 tháng trở lên trong lịch phòng ngừa tay chân miệng.
Vaccine trẻ em Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới: không chỉ dừng ở các bệnh kinh điển như sởi, bạch hầu, mà bắt đầu bao phủ những bệnh truyền nhiễm hiện đại gây gánh nặng lớn như tay chân miệng. Khi giới nhi khoa đã mong đợi vaccine EV71 suốt nhiều thập kỷ và các dữ liệu bảo vệ lên tới 96,8%, việc chần chừ của phụ huynh không còn là lựa chọn an toàn. Ưu tiên tiêm phòng EV71 tại hệ thống gần 300 trung tâm hiện có, kết hợp vệ sinh, dinh dưỡng và theo dõi triệu chứng sớm, chính là cách để chúng ta chấm dứt cảnh hồi hộp chờ xem đỉnh dịch tay chân miệng sẽ khốc liệt đến mức nào.
