AI hành chính công: từ khẩu hiệu chuyển đổi số đến bài toán hiệu quả
AI hành chính công là việc sử dụng các hệ thống trí tuệ nhân tạo như trợ lý ảo, nhận diện, tổng hợp dữ liệu để hỗ trợ công chức xử lý hồ sơ, điều hành và ra quyết định, nhằm xây dựng chính quyền số Việt Nam minh bạch hơn, nhanh hơn và ít giấy tờ hơn trong hoạt động quản lý nhà nước hằng ngày.
Điểm đáng chú ý là nhiều địa phương không chờ trung ương “cầm tay chỉ việc” mà chủ động thử nghiệm các mô hình trợ lý AI công chức, coi đây là cách thiết thực để hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi số địa phương và các yêu cầu của Nghị quyết 57-NQ/TW về chuyển đổi số quốc gia. Bắc Ninh tập trung bồi dưỡng kỹ năng số và dùng AI như công cụ công việc; Tây Ninh chọn xây hệ sinh thái AI tự chủ; Nghệ An bắt đầu bằng mô hình thử nghiệm trong quản lý, điều hành văn phòng. Câu hỏi không còn là “có làm AI hay không”, mà là làm thế nào để quản lý hành chính hiệu quả, giảm hình thức, tránh biến AI thành phong trào.
Bắc Ninh: 30.000 tài khoản trợ lý ảo và bài toán thay đổi thói quen
Bắc Ninh là một trong những địa phương đi sớm khi đào tạo công chức sử dụng AI ngay từ cấp xã, phường. Xã Tiên Du mở lớp tập huấn phần mềm MISA One AI với phương thức “cầm tay chỉ việc”, cho phép cán bộ thực hành soạn thảo văn bản, tổng hợp báo cáo, tra cứu thông tin và quản lý dữ liệu ngay trên thiết bị cá nhân. Ở phường Từ Sơn, chuyển đổi số được xem là nhiệm vụ trọng tâm để nâng hiệu lực bộ máy và chất lượng phục vụ người dân.
Quan trọng hơn, tỉnh đã triển khai trợ lý ảo cho cán bộ, công chức, viên chức tại trolyao.bacninh.gov.vn, tích hợp kho tri thức số với toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương và của tỉnh, hỗ trợ tìm kiếm tài liệu, soạn thảo, tóm tắt cuộc họp và xây dựng “sổ tay AI” với khoảng 30.000 tài khoản được cấp và vận hành. Theo lãnh đạo địa phương, trí tuệ nhân tạo giúp đổi mới phương thức làm việc, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và cải thiện chất lượng tham mưu. Điểm mấu chốt giờ nằm ở việc công chức có chịu bỏ thói quen làm thủ công để dựa vào trợ lý số mỗi ngày hay không.
Tây Ninh: tham vọng hệ sinh thái AI tự chủ và rủi ro “đói dữ liệu chất lượng”
Khác với Bắc Ninh thiên về công cụ sẵn có, Tây Ninh chọn một bước đi dài hơi hơn: xây dựng hệ sinh thái AI tự chủ cho cơ quan nhà nước, vận hành trên hạ tầng dữ liệu của tỉnh nhằm bảo đảm độ chính xác, bảo mật và chủ quyền dữ liệu. UBND tỉnh đã đồng ý chủ trương dự án “Triển khai xây dựng hệ sinh thái AI tự chủ phục vụ các cơ quan nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây Ninh (giai đoạn 1)” và giao Sở Khoa học và Công nghệ làm chủ đầu tư. Dự án được thực hiện trong năm 2026, với tổng mức đầu tư 40 tỷ đồng từ nguồn vốn sự nghiệp khoa học và công nghệ.
Mục tiêu là rõ: AI hỗ trợ tra cứu, nhắc việc, tổng hợp, theo dõi, đánh giá nhiệm vụ, giảm thao tác thủ công, tăng tính kịp thời, chính xác, minh bạch, đồng thời mở đường cho người dân, doanh nghiệp tương tác 24/7 với chính quyền qua tác nhân AI để được giải đáp thắc mắc, giảm thời gian đi lại và chờ đợi. Hệ sinh thái này còn là nền tảng mở rộng AI sang giáo dục, y tế, nông nghiệp, du lịch, quản lý đô thị và dịch vụ công trực tuyến. Tuy vậy, dữ liệu đang phân tán, kết nối và chia sẻ còn khó khăn, trong khi hạ tầng tính toán chuyên sâu cho các mô hình AI tạo sinh còn thiếu. Nếu không giải bài toán chuẩn hóa và liên thông dữ liệu, “trợ lý AI công chức” có nguy cơ trở thành công cụ thông minh trên nền dữ liệu rời rạc.
Nghệ An: thí điểm AI trong điều hành văn phòng, đi chậm mà chắc?
Nghệ An chọn cách vào cuộc thận trọng hơn: bắt đầu bằng đề tài cấp tỉnh về mô hình ứng dụng AI trong quản lý, điều hành văn phòng tại các cơ quan nhà nước trên địa bàn. Trọng tâm là tự động hóa quy trình, khai thác dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định trong bối cảnh chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với bộ máy hành chính. Nhóm nghiên cứu xây dựng mô hình thử nghiệm gồm ba phần mềm AI cho ba nhóm nghiệp vụ: quản lý hiện diện và an ninh công sở, quản lý thông tin và báo cáo điều hành, tổ chức và quản lý hội họp.
Ấn tượng nhất là hệ thống giám sát, kiểm soát vào ra CIVAMS ứng dụng nhận diện khuôn mặt, đạt độ chính xác tới 99,88%, thời gian xác thực khoảng 1,5 giây và tích hợp công nghệ chống giả mạo sinh trắc học. Cùng với đó, phần mềm tạo báo cáo tổng hợp thông minh giúp thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn, tóm tắt nội dung, trích xuất ý chính, rút ngắn đáng kể thời gian tổng hợp thủ công và nâng cao khả năng khai thác kho dữ liệu số. Theo lộ trình, giai đoạn 2026–2027 mô hình sẽ được mở rộng ở các đơn vị có hạ tầng tốt, và đến 2028–2030 hướng tới môi trường làm việc số ứng dụng AI trên toàn bộ hệ thống chính quyền tỉnh. Cách đi này cho thấy Nghệ An chấp nhận “chậm mà chắc”, ưu tiên thử nghiệm kỹ trước khi nhân rộng.
Từ ba mô hình địa phương tới tương lai chính quyền số Việt Nam
Nhìn tổng thể, cả ba địa phương đều sử dụng AI như trợ lý hỗ trợ công chức trong công việc hằng ngày: từ tìm kiếm văn bản, soạn thảo, tóm tắt cuộc họp ở Bắc Ninh, tới theo dõi, nhắc việc, đánh giá kết quả nhiệm vụ và tương tác 24/7 với người dân, doanh nghiệp ở Tây Ninh, hay giám sát ra vào, làm báo cáo thông minh và tổ chức họp không giấy tờ ở Nghệ An. Điểm chung là mục tiêu xây dựng chính quyền số với nền hành chính hiện đại, minh bạch, phục vụ tốt hơn, phù hợp định hướng chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết 57-NQ/TW.
Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của AI hành chính công sẽ không nằm ở số lượng tài khoản hay dự án, mà ở việc có dám thay đổi quy trình, cách đánh giá công chức và cơ chế chia sẻ dữ liệu hay không. Nếu chỉ “gắn AI” vào quy trình cũ, lợi ích sẽ bị bó hẹp trong vài thao tác tiết kiệm thời gian. Ngược lại, nếu coi trợ lý AI công chức là trung tâm để thiết kế lại quy trình xử lý văn bản, giải quyết thủ tục, công khai thông tin, thì chuyển đổi số địa phương sẽ có cơ hội tiến một bước dài. Bài toán đặt ra lúc này không phải thiếu công nghệ, mà là thiếu quyết tâm đổi mới quản trị đi kèm kỷ luật dữ liệu.
