Vì sao mùa mưa và lúc trẻ trở lại trường là “thời điểm vàng” của bệnh hô hấp?
Phòng ngừa bệnh hô hấp trẻ em là tập hợp các biện pháp cha mẹ áp dụng hàng ngày để giảm nguy cơ viêm đường hô hấp, cúm, viêm phổi và các bệnh truyền nhiễm trẻ nhỏ khi thời tiết mưa nắng thất thường, chất lượng không khí kém và trẻ trở lại trường học đông đúc sau kỳ nghỉ hè. Khi trẻ quay lại môi trường tập thể, chúng phải đối diện cùng lúc với nhiều yếu tố bất lợi: thay đổi giờ ngủ, ăn uống, tăng tần suất di chuyển, tiếp xúc gần với bạn bè trong lớp học kín, điều hòa lạnh và các bề mặt dùng chung. Đó là lý do giai đoạn này trẻ “cứ đi học là ốm” không phải chuyện ngẫu nhiên mà là hệ quả của sự cộng dồn rủi ro. Theo các bác sĩ, bụi mịn có thể kích ứng, gây viêm và làm suy yếu cơ chế bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp, trong khi lớp học đông người lại làm tăng mạnh lây truyền virus, vi khuẩn qua giọt bắn và dịch tiết. Nếu cha mẹ tiếp tục xem đây là chuyện “trở trời” bình thường, nguy cơ bỏ lỡ thời điểm can thiệp sớm và tiêm chủng nhắc lại sẽ rất lớn.
Bệnh truyền nhiễm trẻ nhỏ: Không chỉ cảm cúm mà còn những mối nguy âm thầm
Mùa mưa và việc trẻ trở lại trường không chỉ kéo theo bệnh hô hấp trẻ em quen thuộc như cảm cúm, viêm họng, viêm phổi, mà còn là “cửa ngõ” cho nhiều bệnh truyền nhiễm trẻ nhỏ nguy hiểm hơn. Cúm mùa có thể bắt đầu bằng sốt, ho, đau đầu, đau mỏi người, nhưng ở một số trẻ, bệnh có thể diễn tiến đến viêm phổi và suy hô hấp. Sởi và thủy đậu lây rất nhanh trong môi trường đông người, gây viêm phổi, viêm não, bội nhiễm, đặc biệt ở nhóm chưa có miễn dịch đầy đủ. Tay chân miệng, chủ yếu lây qua đường tiêu hóa và tiếp xúc với đồ chơi, bề mặt nhiễm virus, không chỉ gây sốt, loét miệng, bóng nước tay chân mà còn có thể biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp. Trong đợt gia tăng hiện nay, một bệnh viện nhi đang điều trị hơn 50 trẻ tay chân miệng, trong đó 16 ca nặng độ 3 trở lên và 6 trẻ phải thở máy. Đây là con số đủ để nhắc cha mẹ rằng việc coi bệnh mùa mưa như “ốm vặt” là một sai lầm nguy hiểm.
Tiêm chủng và phòng muỗi đốt: Lá chắn bắt buộc trong mùa mưa
Trong bức tranh phòng ngừa bệnh mưa, tiêm chủng không phải lựa chọn tùy hứng mà là nền tảng bắt buộc. Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus lây qua muỗi Culex; bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc điều trị hiện nay chủ yếu là hỗ trợ và kiểm soát biến chứng. WHO ghi nhận: trong số người bệnh có triệu chứng, tỉ lệ tử vong có thể lên tới 30%, và 20–30% người sống sót vẫn mang di chứng thần kinh, nhận thức hoặc hành vi lâu dài. Với vắc xin viêm não Nhật Bản trong chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ cần tiêm 3 mũi cơ bản (mũi 1 lúc đủ 1 tuổi, mũi 2 sau 1–2 tuần, mũi 3 sau mũi 1 một năm) rồi tiêm nhắc mỗi 3 năm đến khi đủ 15 tuổi. Nhiều phụ huynh quên các mũi nhắc là lý do trẻ vẫn mắc bệnh dù đã từng tiêm. Bên cạnh tiêm chủng, cha mẹ phải hạn chế muỗi đốt bằng cách cho trẻ ngủ màn, mặc quần áo dài, vệ sinh nơi ở và loại bỏ nước đọng quanh nhà. Cùng với đó, mùa mưa kéo dài còn làm muỗi vằn sinh sôi, khiến sốt xuất huyết tăng mạnh với gần 95.000 ca và 14 ca tử vong từ đầu năm đến nay; ai xem nhẹ chuyện diệt lăng quăng đang đánh cược trực tiếp với sức khỏe con mình.
Những việc cha mẹ phải làm mỗi ngày để giảm bệnh hô hấp ở trẻ
Phòng ngừa bệnh hô hấp trẻ em không dừng ở mũi vắc xin; đó là kỷ luật hàng ngày của cả gia đình. Các bác sĩ khuyến cáo cha mẹ cần rà soát sổ tiêm chủng, nhất là mùa mưa hoặc khi đã nhiều năm chưa kiểm tra lịch tiêm cho trẻ, nhằm bổ sung các vắc xin phòng cúm, phế cầu, não mô cầu, sởi – quai bị – rubella, thủy đậu, viêm não Nhật Bản, sốt xuất huyết và một số bệnh đường tiêu hóa. Song song, cha mẹ phải rèn thói quen giảm nguồn lây tại trường: hướng dẫn trẻ rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh; che miệng khi ho, hắt hơi; không dùng chung bình nước, khăn lau, đồ dùng ăn uống với bạn bè. Gia đình nên duy trì dinh dưỡng cân bằng, cho trẻ uống đủ nước, ngủ đủ giấc để hệ miễn dịch có “nhiên liệu” hoạt động tốt. Khi đưa đón trẻ giữa trưa nắng, trời mù hoặc mưa lớn, hãy chuẩn bị khẩu trang, áo chống nắng, áo mưa để hạn chế tác động của nắng nóng, mưa lạnh và ô nhiễm không khí. Cha mẹ nào coi nhẹ những việc nhỏ này thường chính là người phải cắt phép liên tục để chăm con ốm.
Dấu hiệu nguy hiểm cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay
Dù phòng ngừa tốt đến đâu, trẻ vẫn có thể mắc bệnh truyền nhiễm; điều quan trọng là cha mẹ phải nhận diện đúng dấu hiệu nguy hiểm. Với viêm não Nhật Bản, bệnh có thể khởi phát bằng sốt cao, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn; khi diễn tiến nặng, trẻ có thể li bì, co giật hoặc rối loạn ý thức, và cần được đưa đến cơ sở y tế sớm để thăm khám, xử trí. Các bác sĩ cũng lưu ý: nếu trẻ sốt cao khó hạ, ho nhiều, nôn ói, tiêu chảy, phát ban hoặc nổi bóng nước ở tay, chân, miệng, phụ huynh phải cho trẻ nghỉ học và đưa đi khám ngay, vừa tránh bệnh trở nặng, vừa hạn chế lây lan trong trường học. Bất kỳ biểu hiện thở nhanh, thở rít, tím tái, lơ mơ đều là tình huống cấp cứu, không nên chờ đợi hay tự điều trị tại nhà. Kết luận rõ ràng là: trong mùa mưa, cách cha mẹ phản ứng với những dấu hiệu đầu tiên của bệnh quyết định rất nhiều khả năng hồi phục của con.
