Đột quỵ là tình trạng cấp cứu, không phải cơn mệt thoáng qua
Đột quỵ là tình trạng dòng máu đến một phần não bị tắc nghẽn bởi cục máu đông hoặc mạch máu não bị vỡ, khiến vùng não đó thiếu máu và oxy. Khi thiếu oxy cùng dưỡng chất, tế bào não có thể nhanh chóng bị tổn thương hoặc chết đi. Vì vậy, dấu hiệu xuất hiện đột ngột cần được xem là khẩn cấp, kể cả khi người bệnh còn trẻ, đang khỏe mạnh hoặc nghĩ rằng mình chỉ mệt. Nói ngọng đột ngột, cười lệch, méo miệng hay một bên tay bỗng yếu đến mức không nhấc lên được không phải biểu hiện nên chờ tự hết. Nhận biết sớm và đưa người bệnh đi cấp cứu kịp thời có thể tạo khác biệt lớn đối với khả năng sống sót và phục hồi lâu dài.
Điều đáng ngại là dấu hiệu ban đầu đôi khi bị xem là chóng mặt, mệt mỏi hoặc suy nhược nhất thời. Sự nhầm lẫn ấy có thể trì hoãn việc điều trị trong lúc tế bào não tiếp tục bị tổn thương. Đột quỵ không chỉ xảy ra ở người cao tuổi; tuổi tác không phải lý do để gạt bỏ những biểu hiện bất thường. Nếu chúng xuất hiện bất ngờ, hãy ưu tiên gọi cấp cứu thay vì chờ người bệnh nghỉ ngơi rồi đánh giá lại.
Nhớ B.E. F.A.S.T. để nhận ra dấu hiệu cảnh báo
Một cách dễ nhớ để nhận diện dấu hiệu đột quỵ là B.E. F.A.S.T.: thăng bằng (Balance), mắt (Eyes), mặt (Face), tay (Arms), lời nói (Speech) và thời gian (Time). Hãy để ý khi người bệnh đột nhiên đi đứng không vững, chóng mặt hoặc mất phối hợp; nhìn mờ, nhìn đôi hay mất thị lực; một bên mặt xệ xuống hoặc nụ cười lệch. Những biểu hiện này có thể đi kèm với yếu hoặc tê đột ngột ở một bên tay, chân, hay cả hai. Người bệnh cũng có thể không nâng nổi một tay hoặc không giữ được hai tay ngang nhau.
Ở dấu hiệu lời nói, người bệnh có thể nói khó, nói không rõ, không diễn đạt được hoặc khó hiểu lời người khác. Méo miệng đột quỵ và nói ngọng đột ngột nên được xem là cảnh báo nghiêm túc, không phải chuyện nhỏ chỉ vì người bệnh vẫn tỉnh táo. Đột ngột lú lẫn hoặc đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân cũng cần chú ý. Đừng đợi đủ mọi dấu hiệu mới hành động: chỉ cần có một biểu hiện nghi ngờ, hãy chuyển sang chữ T — thời gian — và tìm trợ giúp y tế ngay.
Nghi ngờ đột quỵ: gọi cấp cứu, ghi giờ khởi phát
Khi thấy dấu hiệu nghi ngờ, hãy gọi cấp cứu ngay và ghi lại thời điểm triệu chứng bắt đầu, hoặc lần cuối người bệnh còn bình thường nếu không rõ giờ khởi phát. Đừng chờ xem họ có tự hồi phục, cũng đừng tự áp dụng cách chữa tại nhà. Ngay cả khi méo mặt, yếu tay hay nói khó chỉ kéo dài vài phút rồi biến mất, người bệnh vẫn cần được đánh giá y tế khẩn cấp: đó có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua và không nên bị xem nhẹ.
Thời gian khởi phát giúp bác sĩ đánh giá và lựa chọn hướng điều trị. Tại bệnh viện, chụp CT hoặc MRI thường được dùng để phân biệt đột quỵ do tắc mạch với đột quỵ do xuất huyết. Với một số trường hợp tắc mạch, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc làm tan cục máu đông hoặc can thiệp lấy huyết khối; thuốc tiêu sợi huyết thường chỉ được xem xét trong khoảng 4,5 giờ đầu, và không phải ai cũng đủ điều kiện. Đột quỵ do chảy máu cần hướng xử trí khác. Cấp cứu đột quỵ nhanh không bảo đảm một kết quả cụ thể, nhưng chậm trễ có thể làm mất cơ hội được đánh giá và điều trị phù hợp.
Kết luận: đừng chờ triệu chứng tự qua
Nói ngọng, cười lệch, yếu hoặc tê một bên tay chân, mất thăng bằng hay thay đổi thị lực đột ngột đều là những dấu hiệu cần hành động, không phải lý do để chờ đợi. Ghi nhớ B.E. F.A.S.T., gọi cấp cứu ngay khi nghi ngờ và báo chính xác thời điểm khởi phát cho nhân viên y tế. Sự bình tĩnh ở đây không có nghĩa là trì hoãn: quyết định đưa người bệnh đi cấp cứu sớm có thể ảnh hưởng đến cơ hội sống và khả năng phục hồi.
