Thiếu nhân sự hỗ trợ, rủi ro dồn về phía nhà trường
Nhân sự hỗ trợ trường học là những người đảm nhiệm các công việc thiết yếu ngoài giảng dạy, như chăm sóc sức khỏe ban đầu, sơ cứu, quản lý thư viện và duy trì các dịch vụ giúp học sinh học tập an toàn mỗi ngày. Khi những vị trí này bị bỏ trống, giáo viên và ban giám hiệu phải gánh thêm việc, còn học sinh có thể chậm nhận hỗ trợ đúng lúc. Đây không phải khoảng trống hành chính nhỏ: ở trường đông học sinh, nó làm suy yếu khả năng ứng phó với sự cố và chất lượng sinh hoạt học đường.
Ngày 2.11, Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng cho biết thành phố có 1.094 cơ sở giáo dục, gồm 890 cơ sở công lập; rà soát ban đầu ghi nhận chỉ khoảng 600 nhân viên y tế trường học. Con số này cho thấy thiếu nhân viên y tế không phải vấn đề riêng lẻ của một vài trường. Sau sắp xếp trường lớp, nhiều cơ sở có quy mô tới 70 lớp, phát sinh thêm phân hiệu và điểm trường nhưng nhân lực y tế chưa được bổ sung tương ứng.
Áp lực trở nên rõ nhất khi trường có hàng nghìn học sinh nhưng không có người chuyên trách. Tại phường Lê Chân, nhiều trường quy mô 2.000 đến hơn 3.000 học sinh gặp khó trong chăm sóc sức khỏe ban đầu và xử lý tình huống khẩn cấp. Trường THCS Trương Công Định có 2.048 học sinh ở hai cơ sở, nhưng cả trường chính lẫn phân hiệu đều không có nhân viên y tế chuyên trách.
Y tế học đường không thể chỉ dựa vào người kiêm nhiệm
Nhân viên y tế học đường không chỉ xử lý những ca chấn thương dễ thấy. Họ là đầu mối chăm sóc sức khỏe ban đầu, nhận diện dấu hiệu bất thường, sơ cứu và phối hợp với cơ sở y tế khi học sinh gặp sự cố. Thiếu người chuyên trách đồng nghĩa trường khó bảo đảm có người sẵn sàng xử lý đúng quy trình, nhất là ở cơ sở đông học sinh hoặc có nhiều điểm trường.
Một số trường phải giao nhiệm vụ y tế cho người làm công việc khác: Trường THCS Nguyễn Đại Năng bố trí nhân viên thủ quỹ kiêm nhiệm, còn Trường Mầm non Nguyễn Đại Năng giao việc cho nhân viên nấu ăn có chuyên môn y tế. Những cách xoay xở này giúp trường lấp chỗ trống trước mắt, nhưng không thay thế được một vị trí chuyên trách có thời gian và trách nhiệm rõ ràng.
Sau vụ học sinh Trường Tiểu học An Dương tử vong vì tai nạn tại sân trường, mối quan tâm về an toàn và khả năng sơ cứu càng tăng. Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng đang phối hợp với ngành y tế và các đơn vị liên quan rà soát nhân lực, đề xuất giải pháp bổ sung. Trong lúc chờ đủ người, các trường được yêu cầu phối hợp với trạm y tế, phân công người phụ trách, trang bị kỹ năng sơ cứu và xây dựng quy trình ứng phó khẩn cấp. Đây là biện pháp cần thiết, nhưng chỉ có tác dụng bền vững khi đi cùng kế hoạch tuyển đủ nhân sự.
Thiếu nhân viên thư viện cũng làm nghèo trải nghiệm học tập
Khoảng trống nhân sự trường học không chỉ nằm ở y tế. Tại phường Vĩnh Hội, TP.HCM, đoàn khảo sát làm việc với Trường Tiểu học Vĩnh Hội và Trường THCS Quang Trung, ghi nhận các trường còn thiếu người phụ trách những mảng như y tế và thư viện ở điểm chính, phân hiệu. Đại diện Trường Tiểu học Vĩnh Hội cho biết tuyển nhân viên y tế gặp khó do yêu cầu trình độ cao đẳng, khiến trường chưa có người chuyên trách.
Nhân viên thư viện thường quản lý sách, hướng dẫn học sinh tìm tài liệu và hỗ trợ giáo viên tổ chức hoạt động đọc. Khi thiếu người, thư viện dễ trở thành phòng mở cửa thất thường hoặc kho sách ít được khai thác; học sinh mất một không gian học tập bổ trợ, còn giáo viên phải tự đảm nhiệm thêm việc. Đây là hệ quả đáng lưu ý ngay cả khi không bộc lộ thành sự cố tức thì như thiếu nhân viên y tế.
Quy mô hoạt động tại Vĩnh Hội cho thấy nhu cầu hỗ trợ không nhỏ: năm học 2026-2027, Trường Tiểu học Vĩnh Hội có 632 học sinh bán trú, với 25 giáo viên và 11 nhân viên phục vụ công tác bảo mẫu. Khi trường tổ chức học cả ngày, chăm lo bữa ăn, sức khỏe và hoạt động đọc, thiếu các vị trí chuyên trách càng khiến phần việc còn lại dồn lên đội ngũ hiện có.
Giải pháp phải bắt đầu từ bố trí đủ người
Phối hợp với trạm y tế, huấn luyện sơ cứu và xây dựng quy trình khẩn cấp là những bước ứng phó hữu ích, nhưng không thể xem là lời giải thay thế cho biên chế chuyên trách. Với các trường nhiều lớp, nhiều cơ sở, cần tính nhân lực theo quy mô và mức độ phân tán, đồng thời tháo gỡ rào cản tuyển dụng để vị trí y tế không tiếp tục bị bỏ trống. Thư viện cũng cần được xem là một dịch vụ học tập có người phụ trách, thay vì phần việc có thể giao thêm bất cứ lúc nào.
Đoàn khảo sát tại Vĩnh Hội cho biết sẽ tổng hợp vướng mắc và kiến nghị để báo cáo cấp có thẩm quyền, hướng tới giải pháp chính sách cùng với nâng cao chất lượng giáo dục và chăm sóc học sinh. Đây là hướng đi đúng, nhưng điều quan trọng là kiến nghị phải chuyển thành kế hoạch tuyển dụng và bố trí cụ thể, phù hợp từng trường.
Thiếu nhân viên y tế và nhân viên thư viện không chỉ là thiếu hai chức danh trong danh sách nhân sự; đó là thiếu năng lực chăm sóc, ứng phó và hỗ trợ học tập hằng ngày. Nhà trường có thể xoay xở trong ngắn hạn, nhưng không nên để việc kiêm nhiệm trở thành trạng thái thường trực. Bổ sung đủ nhân sự trường học là điều kiện cần để học sinh được an toàn, được chăm sóc kịp thời và có môi trường học tập đầy đủ hơn.
