Từ lớp bồi dưỡng đến thay đổi thực chất
Thư viện trường học là không gian tổ chức, lưu trữ và kết nối học sinh với sách, tài liệu và nguồn học tập, đồng thời góp phần hình thành thói quen tự học và đọc có mục đích. Trong hai ngày 29 và 30/11, Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức lớp bồi dưỡng công tác thư viện cho năm học 2026–2027, với hơn 220 cán bộ quản lý, giáo viên kiêm nhiệm và nhân viên thư viện từ các cơ sở giáo dục trong tỉnh tham gia. Con số ấy đáng chú ý, nhưng thước đo thành công không nên dừng ở số người dự tập huấn hay hồ sơ đạt chuẩn. Điều quan trọng hơn là học sinh có tìm được cuốn sách phù hợp, được hướng dẫn đọc và có lý do quay lại thư viện hay không. Lớp học đặt trọng tâm vào chuẩn thư viện, đánh giá hoạt động và ứng dụng trí tuệ nhân tạo; những nội dung này chỉ phát huy tác dụng khi chuyển thành trải nghiệm đọc cụ thể.
Thư viện số cần mở rộng lối vào tri thức
Một đợt tập huấn khác tại khu vực phía tây tỉnh có hơn 250 nhân viên thư viện và giáo viên phụ trách thư viện ở các trường trung học cơ sở, trung học phổ thông tham gia. Nội dung tập trung vào phát triển thư viện số, điểm đọc bằng mã QR, xây dựng văn hóa đọc và kết nối cộng đồng trong trường học. Đây là hướng đi hợp lý: mã QR có thể đưa học sinh tới tài liệu hoặc điểm đọc thuận tiện hơn, còn thư viện số mở thêm cách tiếp cận sách và học liệu ngoài giờ đến thư viện. Nhưng công nghệ không tự tạo ra người đọc. Nếu mã dẫn tới nguồn khó sử dụng, tài liệu không được chọn theo nhu cầu học sinh hoặc thiếu hướng dẫn, điểm đọc dễ trở thành một tiện ích ít người dùng. Vì vậy, nghiệp vụ thư viện cần gắn công cụ số với tuyển chọn, sắp xếp và giới thiệu tài liệu rõ ràng.
Nghiệp vụ thư viện là nền cho văn hóa đọc
Muốn xây dựng văn hóa đọc, trường học không thể chỉ kêu gọi học sinh đọc nhiều hơn. Người phụ trách thư viện cần biết tổ chức hoạt động phù hợp với điều kiện từng trường, kết nối sách với bài học và tạo cơ hội để học sinh chia sẻ điều mình đọc. Lớp bồi dưỡng về công tác thư viện cũng dành thời gian cho học viên trao đổi nhóm, nêu khó khăn và chia sẻ kinh nghiệm tại đơn vị; đây là phần thiết thực vì giải pháp hiệu quả phải xuất phát từ thực tế trường học. Khi thư viện đa dạng cách tiếp cận sách, tài liệu và học liệu, đồng thời hỗ trợ dạy học, học sinh có thêm cơ hội hình thành thói quen đọc và tự học. Kết quả cần nhìn thấy trong đời sống học đường: học sinh chủ động tìm tài liệu, đọc để giải đáp câu hỏi và trao đổi với bạn bè, chứ không chỉ ghé thư viện theo yêu cầu.
Đánh giá bằng trải nghiệm của học sinh
Việc cập nhật tiêu chuẩn theo Thông tư 16/2022/TT-BGDĐT và đưa hoạt động thư viện vào đánh giá chất lượng giáo dục có ý nghĩa khi giúp nhà trường nhìn rõ cả điều kiện lẫn hiệu quả phục vụ. Tập huấn trong lĩnh vực giáo dục năm 2026 cũng thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn I (2025–2030), với mục tiêu nâng cao năng lực tổ chức hoạt động thư viện và phát triển văn hóa đọc. Tuy vậy, đạt chuẩn nên là điểm xuất phát, không phải đích đến. Nhà trường cần quan tâm liệu học sinh có tiếp cận được nguồn sách phù hợp, hoạt động có khuyến khích các em tự tìm hiểu và tài nguyên số có được sử dụng trong học tập hay không. Hơn 220 người được bồi dưỡng là một bước chuẩn bị đáng kể; đổi mới chỉ thành công khi nghiệp vụ tốt biến thư viện thành nơi học sinh muốn đọc, biết cách đọc và có thể tiếp tục học độc lập.
